Javni gradski prevoz

Viskola Škola Strukovnih Studija Za Menadžment u

Saobraćaju Niš

Predmet: Saobraćajni sistemi

Tema: Javni gradski prevoz

Profesor: Student:

Prof. Dr Milorad Antonijević Aleksandra Pašić

MS-4-T/2012

Inđija, 06.04.2015.

Sadržaj

1. Uvod

2. Razvoj javnog gradskog prevoza u svetu kroz različite istorijske periode

2.1. Javni gradski saobraćaj pre IXX veka

2.1.1. Fijakeri

2.1.2. Stolica nosiljka

2.1.3. Javni fijakeri

2.1.4. Omnibus

2.1.5. Tramvaj sa konjskom vučom

2.2. Javni gradski saobraćaj sa mehanizovanim pogonom do IXX veka

2.2.1. Parni tramvaj

2.2.2. Mekarskijev tramvaj

2.2 3. Tramvaj vučen žicom

2.2.4. Električni tramvaj

2.3. Površinski javni gradski prevoz XX veka

2.3.1. Tramvaji

2.3.2. Autobusi

2.3.3. Trolejbusi

2.3.4. Šinski prevoz – metro

Razvoj javnog gradskog prevoza u Srbiji kroz istorijske periode

Javni gradski prevoza u Srbiji danas

5. Problemi današnjice u javnom gradskom prevozu

1.Uvod

Osnivanje, formiranje i rast ljudskih naselja kroz istoriju bili su proizvod složene

integracije mnogih činilaca, pri čemu je prevoz bio uvek jedan od glavnih faktora.

Pojava modernog transporta je u mnogome pomogla bržem razvoju javnog

gradskog prevoza u svetu, koji je prošao sve razvojne faze delatnosti - od kočije,
tramvaja na konjsku vuču, električnog tramvaja i trolejbusa, pa sve do automobila,
autobusa i ostalih motornih vozila.

Nove su se tehnologije u javnome prevozu usvajale i primenjivale brzo, sledeći

uvek naprednija rešenja do pojave modernog transporta, čovek je morao preci kroz
razlicite istorijske periode u kojima je usavršavao načine transporta kako sebe, tako i
njegove reobe.

U primitivnim vremenima čovek je sav teret prenosio na svojim rukama. S

vremenom je ukrotio pojedine životinje i naučio ih da nose teret ili jahača. U najstarije
doba, ljudi su u različitim dielovima sveta koristili volove, magarce,  i konje  kao sredstva
prevoza.   Čovek   je   sa   tim   životinjama   bio   zadovoljan   hiljadama   godina,   ali   je   onda
poželeo pronaći neki način da životinje prevoze više tereta. U nekim gradovima, zbog
specifične konfiguracije terena, nikada nije bilo moguće imati jednostavna rešenja, već
su do izražaja uvek dolazili ljudsko znanje, kreativnost i stručnost. Mnogi ljudi na jednom
mestu   žive,   a   na   drugome,   koje   je   mnogo   udaljenije   od   njihove   kuće,   rade.   Zbog
rešavanja takvog problema kroz istoriju su se smenjivali različiti vidovi transporta ljudi i
robe.   Moderni   transport,   prevoženje   ljudi   i   tereta   morem,   kopnom   ili   vazduhom,
omogućio je brže kretanje po čitavoj Zemlji. Ali, do pojave modernog transporta, čovek
je morao proći kroz različite istorijske periode u kojima je usavršavao načine transporta
kako sebe, tako i njegove robe.

Ovaj pregled pokazaće istorisjki razvoj javnog gradskog prevoza kao i to kako je

gradski prevoz imao značajnu ulogu u formiranju gradova i njihovom širenju.

2. Razvoj javnog gradskog prevoza u svetu kroz različite

istorijske periode

U primitivnim vremenima čovek je sav teret prenosio na svojim rukama. S

vremenom je ukrotio pojedine životinje i naučio ih da nose teret ili jahača.

U najstarije doba, ljudi su u različitim delovima sveta koristili volove, magarce,

bivole, konje kao sredstva prevoza. Čovek je sa tim životinjama bio zadovoljan
hiljadama godina, ali je onda poželeo pronaći neki način da životinje prevoze više tereta.
Tako je napravio grube sanke i zapregu i vezivao ih za svoje životinje. Sanke sa ravnim
dnom dobro su se kretale po snegu, ali ne i po običnom tlu, tako da je čovek napravio
zapregu s valjcima. Valjci su bili balvani, a na njima je bila postavljena platforma (drvena
ploča). Posle nekog vremena, čovek se setio iceći kraj balvana i njegovo središte
probušiti. Na taj je način izumljen točak, jedan od čovekovih najvećih pronalazaka. Kada
je čovek dva točka spojio osovinom, a osovinu pričvrstio za platformu, napravio je prva
kolica.

Javni gradski prevoz, kao pojam, korišćen je još u starim antičkim gradovima.

Poznato je da su Rimljani mnogo ulagali u izgradnju puteva i cesta koji su bila spona
unutar njihovog Carstva. Imali su vrlo veliku i razgranatu mrežu puteva po celoj teritoriji
svoga Carstva, pa se pretpostavlja da je mreža istih imala oko 150.000 km.
Rimska cesta je imala nekoliko slojeva. Najdublje su bili krupniji komadi kamena dok su
prema površini puta komadi bili sve sitniji. Završni, vozni sloj je bio popločen kamenim
pločama. Putevi su na pojedinim delovima imale sa obe strane i trake za pešake širine
dva do tri metra. Širina puta se kretala od pet do sedam metara.

Počeci javnog gradskog prevoza datiraju od pojave fijakera u Londonu 1600.

godine kao preteče nadzemnog javnog prevoza, preko omnibusa 1798. godine,
tramvaja sa konjskom vučom 1832. godine, prigradske železnice 1838. godine, metroa
1863. godine, električnog tramvaja 1880. godine, a u 1889. godini se pojavljuje autobus
koji postaje dominantan vid prevoza u doslovno svim zemljama sveta.

Tabela 1. Istorijski ravoj javnog gradskog prevoza u svetu

Period

Vid prevoza

Period

Vid prevoza

Oko 3.500 god.pre Hrista

Tocak

1863.godine

Metro

18.vek

Kocija

1872.godine

Parni automobil

1798. godine

Omnibus

1880.godine

Električni tramvaj

1804. godine

Parna lokomotiva

1886.godine

Automobil

1832.godine

Tramvaj sa konjskom vucom

1889.godine

Autobus

1838.godine

Prigradske zeleznice

2.1.1. Fijakeri

Fijakeri

- od 1600. godine, fijakeri za iznajmljivanje su bili jedna od osnovnih

odlika londonskog gradskog života. Kočije sa grbovima aristokratskih porodica, koje su
članovi ovih porodica odbacili kao neupotrebljive, bile su u sastavu prvih fijakera za
iznajmljivanje. Ova kola su bila preteča famoznim francuskim kočijama za iznajmljivanje.
Vlasnici ovih fijakera dobili su 1634. godine dozvolu da krstare gradom, a 1694. godine
je bilo 700 fijakera sa odgovarajućom dozvolom. Fijakeri se smatraju kao preteča
modernog taksija i uvedeni su u Parizu 1612. godine.