BOSNA I HERCEGOVINA
REPUBLIKA SRPSKA
VISOKA ŠKOLA ZA EKONOMIJU I INFORMATIKU
PRIJEDOR
JAVNI PRIHODI
Seminarski rad
Nastavni predmet:
EKONOMIKA I ORGANIZACIJA JAVNOG SEKTOR
Predgovor:
U Prijedoru, maj, 2018.godine
Mentor:
Mr Nebojša Tonković
Student:
Jelena Savanović
Indeks br.: 05/14-JU
2
Javni prihodi su prihodi države koji se mogu prikupiti u obliku :
Poreza
Doprinosa
Carine
Pristojbi
(takse)
Naknada
Javnog duga
.
Pojam javni prihodi se uglavnom poistovjećuje sa porezima jer oni imaju najveći udio u
prihodima države. Takođe je važno napomenuti i da se u stranoj terminologiji najčešće
koristi naziv porez (eng. Tax) kao sinonim za prihode države.
Isto tako treba uzeti u obzir da svaka zemlja ima različiti sustav javnih prihoda, pa stoga i
klasifikacije neće uvijek biti iste. Zbog toga polazna točka za pretraživanje strane literature
uvijek treba biti pojam javne financije.
4
Uvod
Javni prihodi predstavljaju sredstva koja država i drugi javno - pravni subjekti
prikupljaju putem poreza, taksa, doprinosa, javnih zajmova i sl., radi podmirivanja
određenih društvenih potreba. Kako ubiranje javnih prihoda, u stvari, znači preraspodelu
nacionalnog dohotka, u novije vreme oni su od posebnog značaja ne samo za podmirenje
opštih i zajedničkih potreba države i njenih građana, nego i kao instrument ekonomske
politike putem kojeg se može bitno uticati na kretanje nacionalnog dohotka, na privredni
rast, na zaposlenost i na privrednu stabilnost.
Javni prihodi, njihova raspodela i javni rashodi (ukupni sistem javnih finansija),
uređuju se zakonima. U principu, prava i ovlašćenja da uspostavljaju, uvode i određuju
visine stopa za pojedine vrste javnih prihoda (tri elementa fiskalnog suvereniteta), i deoba
tih prava i ovlašćenja na pojedine javno-pravne subjekte (deoba fiskalnog suvereniteta),
zavise od državnog uređenja. Danas, u svetu, nema države (osim Australije) u kojoj su sva
tri elementa fiskalnog suvereniteta kumulirana na jednom mestu. A raspodela javnih
prihoda obavlja se prema kriterijumima optimalnog zadovoljavanja javnih potreba. U
federativnim, pa i u unitarnim državama, to se pitanje rešava fiskalnim sporazumima.
Njima se, u stvari, raspoređuju i konkretizuju kompetencije i odgovornosti unutar sistema.
5
1. Pojam i priroda javnih prihoda
Pod javnim ili društvenim prihodima podrazumevamo sva ona novčana sredstva
koja služe društvenoj zajednici za podmirenje tj. pokriće javnih ili društvenih rashoda.
Prema tome, da bi organi društveno političkih zajednica mogli da funkcionišu i da
obavljaju svoje funkcije oni moraju da raspolažu određenim novčanim sredstvima -
prihodima. Dok su se ranije ovi prihodi javljali u naturalnom obliku, dotle se oni u
savremenoj privredi, gde vladaju robno novčani odnosi, javljaju isključivo u novcu.
Država, kao i ostale društveno - političke zajednice, mogu da ostvare svoje prihode
na razne načine. To zavisi u velikoj meri od produkcionih odnosa prema kojima se
određuje i karakter javnih prihoda. Osnovni oblici javnih prihoda u savremenoj finansijskoj
teoriji su porezi, takse, carine, parafiskaliteti i dr. Javni prihodi imaju javno pravni karakter
i služe za pokrivanje javnih rashoda, odnosno finansiranje javnih potreba. Važne
karakteristike javnih prihoda su njihova obaveznost utvrđena na osnovu ustava i zakona, i
njihov netržišni karakter.
Javni prihodi su novčana državna sredstva za finansiranje opštih i zajedničkih
potreba. Na visinu i strukturu javnih prihoda deluju raznovrsni politički, socijalni,
ekonomski i drugi faktori u pojedinim zemljama. Javni prihodi se pretežno formiraju
putem raspodele i preraspodele nacionalnog dohotka. Klasična teorija je poreze, takse i
prihode od javne imovine posmatrala kao normalne, redovne javne prihode, kojima treba
pokrivati javne rashode. Savremena finansijska teorija pored klasičnih javnih prihoda i
javni dug, emisiju novca i druge oblike javnih prihoda, prihvata kao normalne, redovne
javne prihode.
Savremena teorija daje prednost klasičnim oblicima javnih prihoda, posebno porezu
kao osnovnom obliku javnih prihoda, a javni dug, emisiju novca i dr. po pravilu koristi kao
dopunske javne prihode, koji služe za pokrivanje javnih rashoda i ostvarenje ciljeva
fiskalne i ekonomske politike u različitim fazama privrednih ciklusa.
Javni dug postaje redovan izvor javnih prihoda modernih država. Uvođenju
ekonomske i finansijske politike, savremena država nastoji da uskladi realan rast javnih
