SADRŽAJ
STRANICA
1. UVOD............................................................................................................................1
2. OPĆENITO O JAVNIM RASHODIMA......................................................................3
3. NAČELA ( PRINCIPI ) JAVNIH RASHODA.............................................................6
3.1. Načelo javnog interesa............................................................................................6
3.2. Načelo štednje.........................................................................................................7
3.3. Načelo prešnosti i proporcionalnosti......................................................................7
3.4. Načelo izvora sredstava..........................................................................................8
3.5. Načelo podudarnosti prihoda i rashoda..................................................................8
4. EFEKTI ( UČINCI ) JAVNIH RASHODA...................................................................9
4.1. Efekti javnih rashoda na proizvodnju.....................................................................9
4.2. Efekti javnih rashoda na potrošnju.........................................................................9
4.3. Efekti javnih rashoda na ekonomsko-socijalne odnose u zemlji..........................10
4.4. Efekti javnih rashoda u konjunkturnom gospodarstvu.........................................11
4.5. Aktivni i neutralni javnih rashodi.........................................................................11
5. EFIKASNOST I RACIONALNOST JAVNIH RASHODA.......................................12
5.1. PPB sistem............................................................................................................12
5.1.1. Planiranje...................................................................................................12
5.1.2. Programiranje ( cost-benefit analiza ) ......................................................13
5.1.3. Budžetiranje...............................................................................................13
5.1.4. Ciljevi PPB sustava....................................................................................14
5.2. ZERO – BASE – BUDGETING I SUNSET LEGISLATION.............................14
5.2.1. Zero – Base - Budgeting............................................................................14
5.2.2. Sunset Legislation......................................................................................15
6. ZAKLJUČAK..............................................................................................................16
POPIS LITERATURE.......................................................................................................17
POPIS ILUSTRACIJA......................................................................................................18
1. UVOD
Ljudi nisu sposobni sami si priuštiti sve što im je potrebno u životu te
zadovoljiti sve svoje potrebe. Hrana, stambeni prostor, sredstva za održavanje
higijene i ostale nužne potrebe običan pojedinac može si priuštiti i sam, no sigurnost
unutar zajednice, obrazovanje, kultura i slično tome zadaci su države. Za te potrebe
možemo reći da su javne pa se tako i nazivaju javnim rashodima. Kako bi država
izvršila javne rashode, potrebni su joj javni prihodi, a aktivnosti države koje se bave
javnim prihodima i javnim rashodima su javne financije.
Odabrana tema za ovaj seminarski rad su javni rashodi upravo zbog svoje
iznimne važnosti za stabilnost i jakost svake države. Ta važnost je trenutno dodatno
pojačana, kao i zainteresiranost građana za politiku i cjelokupan rad države što je
posljedica lošeg materijalnog stanja u kojem se nalazi kako Republika Hrvatska tako i
svaki njezin stanovnik. Ono što nas zabrinjava je to što su javni rashodi uvijek u
porastu, te su redovito veći od javnih prihoda. Potrebno je napomenuti i kako je u
siječnju ove godine zabilježen porast javnih prihoda za 1,8 % u odnosu na isto
razdoblje prošle godine, te smanjenje javnih rashoda za 0,4 %. To može značiti dugo
očekivanu zraku svjetlosti u tami Hrvatske obuhvaćene recesijom, a može biti i
potpuno lažna nada.
Također, ovu temu je poželjno bolje proučiti jer će studentima koji slušaju
Porezni sustav dio ovog kolegija biti opširnije objašnjen što bi moglo dovesti do
lakšeg razumijevanja gradiva vezanog uz javne rashode.
U ovom seminarskom radu detaljno su obrađena načela, efekti, efikasnost te
racionalnost javnih rashoda. Glava 1. ovog seminara biti će napravljena u obliku
uvertire u javne financije općenito, kao i javne rashode. Glava 2. biti će pregled svih
načela javnih rashoda, a to su: načelo javnog interesa, načelo štednje, načelo prešnosti
i proporcionalnosti, načelo izvora sredstava te načelo podudarnosti prihoda i rashoda.
U 3. glavi ovoga rada govoriti će se o efektima, tj. učincima javnih rashoda, a u 4.
dijelu seminara biti će analizirani efikasnost te racionalnost javnih rashoda. Ono što je
zajedničko u svim dijelovima ovog seminara je pitanje kako na najoptimalniji način
2. OPĆENITO O JAVNIM RASHODIMA
Javne financije su znanstvena disciplina koja izučava elemente, odnose,
instrumente, ciljeve i učinke prikupljanja javnih prihoda, njihove raspodjele i njihova
trošenja, a aktivnost države, odnosno javnopravnih tijela usmjerena na prikupljanje,
raspodjelu i trošenje javnih prihoda naziva se financijskom aktivnošću.
1
Kako je napomenuto i u uvodu, da bi ljudi vodili kvalitetan život te kako im
ništa ne bi nedostajalo, potrebna su im mnoga dobra i usluge. Budući da ni jedan
pojedinac nije u mogućnosti sam zadovoljiti sve svoje potrebe, u tome mu pomažu
razna nadležna tijela zajednice. Neke od tih potreba su: sigurnost zajednice, sigurnost
pojedinca, osiguranje državnih granica, obrazovanje, kultura, znanost, socijalno
osiguranje, zaštita čovjekove okoline i dr. Za podmirenje tih javnih potreba nužna su
odgovarajuća materijalna sredstva kojima će se financirati rad nadležnih tijela koja
pružaju pojedincu te usluge, tj. zadovoljavaju javne potrebe. Dakle, ta sredstva
nazivamo javnim prihodima, a izdaci koje oni zadovoljavaju su javni rashodi.
Javni rashodi su svi izdatci koje država čini u javnom interesu radi
zadovoljenja društvenih potreba.
2
Kao i kod svakih drugih rashoda, i ovdje se problem
javlja onda kada oni počnu rasti i to dovodi do pitanja plafona, odnosno limita javnih
rashoda. Dakle, jedno od najtežih pitanja suvremene financijske teorije iz područja
javnih rashoda je ono za koje se traži odgovor o plafonu javnih rashoda. Veličina
javnih rashoda uglavnom ovisi o opsegu, tj. broju javnih funkcija koje država obavlja,
a koji su ovisni o promjenama u ekonomskom i društveno-političkom iređenju države.
Ono što je još potrebno napomenuti što se tiče veličine javnih rashoda jest da su oni u
konstantnom porastu zbog proširenja postojećih državnih funkcija te javljanja novih
funkcija koje se javljaju razvitkom odnosa u državi. Već spomenuti porast javnih
rashoda može biti prividni i stvaran. Prividni porast javnih rashoda dovodi do
povećanja iznosa utrošenih za podmirenje javnih potreba, ali kojima istovremeno na
strani prihoda stoji protusila u poraslim prihodima. Laički rečeno, do promjena dolazi
samo u brojkama, ali odnos između prihoda i rashoda ostao je isti. Ovakav porast
1
Jelčić, B.: Javne financije, Informator, Zagreb, 1997., p. 3.
2
Ibid., p. 339.
naziva se i apsolutni porast javnih rashoda, a uzroci koji dovode do njega su:
smanjenje kupovne snage novca, povećanje broja stanovnika i promjene u tehnici
izrade proračuna. Stvarni porast javnih rashoda je onaj porast kad se zbilja poveća
udio javnih rashoda u društvenom proizvodu, tj. kada se veći iznos nacionalnog
proizvoda počne trošiti na zadovoljavanje javnih potreba. Razlozi stvarnog povećanja
javnih rashoda su: ekonomski, politički i financijski.
Također, važno je napomenuti i da postoji više vrsta javnih rashoda.
Uobičajena podjela je na: 1. redovne i izvanredne, 2. produktivne i neproduktivne, 3.
investicijske i transferne, 4. osobne i materijalne, 5. odgodive i neodgodive, 6.
novčane i nenovčane, te 7. rashode centralnih, regionalnih i lokalnih tijela.
Slika 1.: Prikaz povećanja javnih rashoda nad prihodima
Izvor:
www.google.com.hr
