UVOD
Jevreji su semitska narodna i verska zajednica rasuta po celom svetu. Potiče
od istorijskih Izraelićana iz antičkog Bliskog istoka.
Prema jevrejskoj tradiciji, jevrejsko poreklo se prati do biblijskih patrijarha
kao što su Avram, Isak i Jakov, i biblijskih matrijarha Sare, Rebeke, Leje i
Rahile, koji su živeli u Hananu oko 18. veka p. n. e. Dalje prema tradiciji,
Jakov i njegova porodica su migrirali u Stari Egipat pošto ih je tamo sam
faraon lično pozvao pozvao da žive sa Josifom (koji se uzdigao do ranga
faraonovog vezira) u zemlji Gosen. Potomci patrijarha su kasnije pretvoreni
u roblje sve do Egzodusa koji je vodio Mojsije, što se obično datira u 13. vek
p. n. e. Jevreji potiču uglavnom od plemena Juda i Šimon, i delimično od
plemena Benjamin i Levi, koji su zajedno činili antičko Kraljevstvo Judeja
(uz ostatke Kraljevstva Izrael (Samarija) koji su migrirali ka svojim južnim
susedima i tu asimilovani). Bliska grupa su Samarićani, koji sebe smatraju
potomcima izraelskih plemena Efraim i Manaše, koje je prema Bibliji svoje
poreklo vode od ljudi koje je u Izrael naselilo Novoasirsko kraljevstvo i
nekih koena (jevrejskih sveštenika) koji su ih naučili da obožavaju „rođenog
Boga“.
Jevrejska etnička pripadnost, nacionalnost i religija su jako povezane, pošto
je judaizam tradicionalna vera jevrejskoj naroda.Preobraćenici u judaizam
obično imaju isti status u okviru jevrejskog etnosa kao i oni koji su rođeni u
okviru njega. Glavna struja judaizma ne podstiče preobraćivanje, i ono se
smatra teškim zadatkom, koji se uglavnom primenjuje za slučajeve
mešovitih brakova.
Današnja Država Izrael je osnovana kao jevrejska nacionalna država i ona
seb tako definiše u svojim Osnovnim zakonima. Izraelski zakon o povratku
garantuje pravo državljanstva svakom Jevrejinu koji ga zatraži. Izrael je
jedina država gde su Jevreji većina stanovništva. Jevreji su imali političku
nezavisnost dva puta u antici. Prvi od ova dva perioda je trajao od 1350. p. n.
e.do 586. p. n. e., i obuhvatao je periode sudija, ujedinjene monarhije, i
podeljenih monarhija Izraela (Samarije) i Judeje, okončano uništenjem
2
Mojsije sa Kamenim tablicama (Rembrant, 1659).
Religijski tekstovi govore priču o Jakovu i njegovih dvanaest sinova, koji su
napustili Hanan nakon velike gladi i naselili se u oblast Gosen u severnom
Egiptu, po nagovoru Jakovovog sina Josifa koji je postao faraonov vezir.
Dok su bili u Egiptu za njihove potomke se govori da ih egipatski faraon
pretvorio u roblje, iako nema nezavisnih dokaza da se ovo ikada desilo.
Dalje prema legendi, nakon 400 godina ropstva, Jehova, bog Izraela, je
poslao proroka Mojsija iz plemena Levi da izvuče Izraelićane iz okova.
Prema Bibliji, Jevreji su napustili Egipat zahvaljujući brojnim čudima
(legenda poznata kao Egzodus) i predvođeni patrijarsima (Mojsije, Aron,
Isus Navin) lutali dugo po Sinajskom poluostrvu i Arapskoj pustinji, zatim
osvojili svoju domovinu Hanan i podelili se među svojih 12 plemena.
Međutim, arheologija pokazuje sasvim drugačiju priču o poreklu Jevreja, po
kome oni nisu morali da napuštaju Levant. Arheološki dokazi koji pokazuju
da je kolevka Izraela Hanan, a ne Egipat, su mnogobrojni i ne ostavljaju
mesta za biblijske događaje.
[27]
Usled čestih ratova sa starosedeocima Jevreji su prvo birali sudije, kojim su
poveravali komandu nad vojskom; kasnije su se ujedinili i počeli da biraju
careve; ujedinjenom jevr. državom vladali su Saul, David, i Solomon. Za
njihove vladavine Jevreji su konačno potukli stare hananske narode i
najopasnije neprijatelje Filistejce i proširili državu na jug do Crvenog mora,
a na sever do reke Eufrat.
4
ISTORIJSKI DEO
Judaizam, jevrejstvo ili mojsijanstvo je jedna od najstarijih monoteističkih
religija koja, pored toga što predstavlja kompleksan sistem ideja verovanja i
vrednosti, obuhvata i višemilenijumsku istoriju jevrejske zajednice.
Najstariji podaci o životu jevrejskog naroda dosežu do 2000.godine pre
Hrista. Jevreji se još nazivaju i Hebrejima. Sam izraz „Hebrej“ znači „onaj
koji stanuje sa one strane reke“, svejedno da li je reč o reci Jordan u Palestini
ili o reci Eufrat u Mesopotamiji. Takođe se koristi i izraz izrailjski narod.
Prema Bibliji, preci Jevreja su stigli u Egipat kao slobodni ljudi, ali su
kasnije pretvoreni u robove. Hiljade njih je napustilo Egipat(Misir) oko
1260.godine pre nove ere, sledeći svog proroka Mojsija. Posle
četrdesetogodišnjeg lutanja po pustinji, Izrailci su se naselili u Hanan,
Palestinu(zemlju Hanansku, što znači „niska zemlja“), formirajući tamo 12
plemena. Imena tih plemena su: Asir, Neftalin, Zavulov, Isahar, Manasija,
Jefrem, Dan, Venijamin, Juda, Simeon, Gad i Ruvim.
Oko 1050.godine pre nove ere, poslednji prorok Samuila je postavio Saula
za prvog cara Izraela da bi vodio bitku protiv Filisteja, naroda sa kojim je
Izrael najviše ratovao. Posle Saulove smrti, južno pleme Juda je imenovalo
Davida za cara. On je Jerusalim pretvorio u religiozni centar u kojem je
čuvan Kovčeg Božiji(Zavetni). Davida je nasledio njegov sin Solomon (oko
961-922.godine pre nove ere), po čijem je nalogu izgrađen jerusalimski
Hram. Najveći deo stanovništva Judeje u to vreme je deportovano u Vavilon.
Tada su se pojavili novi religijski centri u Palestini, Egiptu i Vavilonu. Od
tada postoji snažna težnja Jevreja da se vrate u svoju postojbinu Sion. Sion
označava Hanansku tvrđavu na bregu Jerusalima i simbol je povratka u
zavičaj. Iz Vavilonskog ropstva Jevreje je izbavio persijski car Kir. Najveći
broj Jevreja se tada vratio u Jerusalim kad se ponovo izgradio Hram uz
Kirovu pomoć. U 4. Veku pre nove ere Judeja je pala pod helenističku vlast.
Godine 40. Pre nove ere Irod je u Rimu proglašen za cara Jevreja.
Godine 66. Nove ere Jevreji su zahtevali da se u pravima izjednače sa
mnogobožcima, ali je rimski prokurator taj zahtev odbio. Mnogobožci su
5
