SEMINARSKI RAD
METODE I TEHNIKA ISTRAŽIVAČKOG RADA
TEMA: JEZIK KAO SISTEM ZNAKOVA I GOVORA
Banjaluka, februar 2013.g.
S A D R Ž A J
1. UVOD ............................................................................................ 3
2. ISTORIJSKI RAZVOJ NAUKE O JEZIKU- LINGVISTIKE 3
2.1. Definicija jezika ..................................................................... 5
2.2. Podjela jezika ......................................................................... 7
3. JEZIK KAO SISTEM ZNAKOVA I GOVORA ....................... 9
4. ZAKLJUČAK ............................................................................. 13
5. LITERATURA ........................................................................... 16
1. UVOD
2
Rimljanji, ali se to istraživanje smatra nenaučnim. Grčki su filozofi Heraklit, Platon,
sofisti i gramatičari raspravljali o odnosu riječi i predstava, da li su riječi simboli
predstava od prirode, physei, ili konvencijom, dogovorom, thesei. U Srednjem vijeku
proučavanje jezika nije krenulo naprijed. Tek u doba Humanizma i Renesanse
obogaćena je filologija proučavanjem ciceronskog i grčkog jezika, a zbog religijskih
studija i jevrejski. Tek u prvoj četvrti devetnaestog vijeka počinje se izučavati jezik na
naučnoj osnovi. Lingvistika postaje naukom i shvatanjem svoje svrhe, ona ne samo da
konstatuje nego i objašnjava razvoj sadašnjeg stanja jezika iz prijašnjeg. Za
objašnjenje služi se srodnim duhovnim i prirodnim naukama.
Osnivači naučne lingvistike su Rasmus Rask, Franz Bopp i Jakob Grimm. U to
vrijeme jezik se odvaja od filologije i izučava se kao samostalna disciplina. Početna
lingvistika ne proučava jezik prema zvuku, nego prema slovima i pismu.
Moderna lingvistika počinje djelovanjem švicarskoga lingviste Ferdinanda de
Saussurea. De Saussure je utemeljio jezik kao nauku, postavio osnovne ideje po
kojima se razlikuje od starije filologije (npr. razlikovanje dijahronije od sinhronije, ili
prijašnjeg, istorijskog oblika jezika od modernoga; jezik kao sistem i skup znakova)-
dakle, razvio je apstraktni metodološki aparat za proučavanje jezika kao fenomena
ljudskog postojanja. Iako je djelovao prije 1. svjetskoga rata i za života objavio vrlo
malo, njegovi učenici su skupili de Saussureove glavne spise s predavanja i izdali ih u
knjizi naslova "Tečaj opće lingvistike"- zasigurno najvažnijoj jezičkoj knjizi uopšte.
Sa švicarskim lingvistom počinje i prevladavajuća struja u jeziku 20. stoljeća,
strukturalizam ili strukturalna lingvistika. Strukturalizam su još više razvili "Pražani",
tj. uglavnom ruski emigranti u Pragu poslije boljševičke revolucije, među kojima se
ističu osnivač fonologije grof Trubeckoj i Roman Jakobson. U šezdesetima se
istaknuo američki lingvist Noam Chomsky, s radovima kojima je pokušao naći opšte
zakone sintakse i, čak, univerzalnu gramatiku koja bi bila, po njegovim
špekulacijama, dio strukture mozga ljudskih bića.
Grane lingvistike su :
Fonetika
(grč.
φωνή, phone
= glas)
4
Fonetika je jezička disciplina
koja se bavi proučavanjem artikulacijskih i
akustičnih obilježja glasova i govora
Fonologija
(od grč.
φωνή, phone
= glas,
λόγος, lógos
= riječ) Fonetika
je jezička disciplina koja proučava jeziknu funkciju i ponašanje govornih
jedinica.
Morfologija
(od grč.
μορφή, morphé
= oblik i
λόγος, lógos
= riječ)
Morfologija je grana fonetike koja proučava sistem jezičkih oblika,
odnosno načina na koji se riječi u nekom jeziku oblikuju i mijenjaju.
Sintaksa
(odstarogrčkogσυν-
syn-
, "zajedno", i τάξις
táxis
, "uređivanje")
Sintaksa je nauka o povezivanju riječi u rečenici, o sastavu i vrstama
rečenica, o funkciji riječi i njihovih oblika u rečenici.
Semantika
(grčki
semantikos
, biti znak, značiti)
Semantika je jezička nauka koja se bavi značenjem riječi, o pravom i
prenesenom značenju riječi, o prvobitnom značenju i promjeni značenja.
Stilistika
je jezička nauka koja se bavi proučavanjem jezičkog stila
Pragmatika
je naučna disciplina koja se bavi upotrebom jezika u
komunikaciji. Izučava jezička sredstva čije se značenje može razumeti
isključivo u odgovarajućem kontekstu.
2.1.
Definicije jezika
Šta je to jezik?
Jezik je u širem značenju sistem vanjskih (osjetilima
zamjetljivih) znakova koji su izraz unutrašnjih svjesnih doživljaja, a služe ljudima za
sporazuijevanje. Ti znakovi mogu biti sa područja gotovo svih naših osjetila. Dodirom
kože služimo se, kada izražavamo svoje osjećaje i težnje, rukovanjem, tapšanjem po
ramenu, milovanjem, zagrljajem, poljupcem i sl. S područja osjeta vida su kretanje
ličnih mišića, pokreti crta lica : mrštenje, namigivanje, dizanje i spuštanje obrva,
pokreti nozdrva i usana i kretnje glavom, rukama, prstima, dizanje i spušanje ramena.
Te se kretnje zovu geste, a sporazumijevanje gestama zove se gestovni ili kinetički
govor. Njime se služe pri sporazumijevanju gluhonijemi, ali se njime služe i grupe ili
pojedinci, kad bilo iz kojih razloga ne žele da se služe glasovnim govorom. U
5
