Bezbjednost
SPECIJALISTIČKI RAD:
KAZNA ZATVORA
Mentor:
Student:
Podgorica
Kazna zatvora Vujica Vučeljić
Abstract
Kazna je najstarija krivična sankcija koja je nastala iz krvne osvete i kompozicije kao
prvobitnih oblika društvenog reagovanja na nedozvoljena ponašanja pojedinaca. U razvoju
krivičnog prava sistem kazni se mIjenjao zavisno od stepena društveno-ekonomskog i kulturnog
razvoja društva i od oštrine klasnih suprotnosti i klasne borbe u datom društvu. Danas je krivično
pravo nezamislivo bez krivične sankcije tipa kazne. Ona je još i sada nezaobilazno sredstvo
odbrane društva od kriminaliteta, zaštite važnih zajedničkih i individualnih dobara od opasnih
vidova kriminaliteta. Danas je sistem krivičnih sankcija proširen i obogaćen drugim vrstama
krivičnih sankcija. Međutim, kazna je i dalje ostala najvažnija krivična sankcija. Ne postoji ni
jedna država danas koja bi se odrekla kazne. Kazna je prisilna mjera kojom društvo reaguje
prema onima koji ne poštuju pravni poredak.
Key words:
kazna, krivična sankcija, krivično pravo, kriminalitet
2
Kazna zatvora Vujica Vučeljić
UVOD
Krivične sankcije predstavljaju mjere koje su propisane zakonom kao odgovor i reakcije
društva na učinioca krivičnog djela koji je svojim ponašanjem nanio određenu štetu društvu.
Reakcija društva u skoro svim modernim krivičnim zakonodavstvima nije direktna već se
primjenjuje posredno preko države kao simboličnog predstavnika društva. Posmatrano kroz
istoriju razvoja krivičnih sankcija, može se vidjeti da se društvo upravo uz pomoć njih štiti od
različitih oblika i vidova kriminaliteta, pojedinaca i grupa, na način što se propisuju i
preduzimaju različite mjere za učinioce krivičnih djela.
Krivične sankcije su krivičnopravne mjere koje se s ciljem suzbijanja kriminaliteta
primjenjuju prema učiniocu protivpravnog djela koje je u zakonu predviđeno kao krivično djelo
na osnovu odluke suda donijete u sprovedenom krivičnom postupku. Cilj krivičnih sankcija je
suzbijanje kriminaliteta. One su po svojoj prirodi prije svega represivnog, ali i preventivnog
karaktera i primjenjuje se prema učiniocu protivpravnog i u zakonu određenog krivičnog djela.
U najranijem periodu sankcije su imale jedan jedini cilj – retribuciju, zastrašiti i kazniti
tako da se niko ne usudi da ponovo izvrši nedozvoljeno djelo. Vršenje zločina nije umanjeno na
ovakav način, ali se uočava potreba i neophodnost da se zaustavi vršenje zločina. Kazna dobija
jedan novi cilj „kažnjava se da se ne bi griješilo, a ne zbog toga što se zgriješilo.“ Iako je potreba
za prevencijom uočena dosta početkom XVIII vijeka, retribucija nije iščezla ni kasnije.
Do sredine XIX vijeka postojao je monistički (unitetni) sistem krivičnih sankcija,
odnosno postojao je samo jedan oblik krivičnih sankcija, a to su bile kazne. U nauci krivičnog
prava su se sve češće mogli sresti stavovi da kazna nije dovoljna u borbi protiv kriminaliteta.
Smatralo se da je nužno prihvatiti i takve mjere kojima se ne bi vršila odmazda prema učiniocu
krivičnog djela, već bi njihova svrha bila popravljanje i liječenje učinioca. Pomenuti stav se nije
u potpunosti odnosio na maloljetne učinioce krivičnog djela jer su se nad njima primjenjivale
kazne kao i za punoljetne učinioce krivičnih djela, s tim da se najčešće uzimalo maloljetništvo
kao olakšavajuća okolnost prilikom odmjeravanja kazne ili određene teške kazne se nisu mogle
propisati nad njima. U kasnijim periodima razvoja krivičnih sankcija, maloljetnim učiniocima se
propisuju posebne sankcije.
Vrsta sankcije, kao društvene reakcije, zavisila je od ljestivice razvoja ljudskog društva.
Napredovanje u razvoju ljudskog društva nije bio nimalo lak i jednostavan proces. Ljudsko
4
Kazna zatvora Vujica Vučeljić
društvo otpočinje svoj razvoj sa postankom prvobitnih ljudskih zajednica. Ono što je važilo za te
zajednice je jak osjećaj solidarnosti, jednakosti, nepostojanje klasa, dok članovi imaju iste
interese. Sa razvojem proizvodnje i ovako uspostavljeni odnosi počinju da se menjaju. Sa
pojavom svojine strast nad svim strastima, počinje nova epoha u ljudskom društvu – civilizacija.
Sve dok interesi međusobno ne budu suprostavljeni, prvobitna zajednica uspijeva da se održi.
Onda kada klasne suprotnosti ne mogu biti izmirene, nastaje država. Zajednica je uspjela da
očuva svoje postojanje, time što je čuvala svoje običaje. U duboku svijest plemena usađeno je
vjerovanje o njihovoj ispravnosti, tako da su se javile i prvobitne reakcije protiv onih koji ih nisu
poštovali.
Kazna zatvora se danas smatra ključnom kaznom u svim državama. Ona je najvažniji
odgovor na teška krivična djela, na delikte nasilja, terorizma i organizovanog kriminaliteta, a
smatra se i najdjelotvornijim sredstvom za suzbijanje povrata. Kazna zatvora je rezervisana za
teže oblike kriminaliteta, dok se na lakši i srednji kriminalitet primjenjuju ostale sankcije,
uslovna osuda i novčana kazna.
5
Kazna zatvora Vujica Vučeljić
ubuduće vrši krivična djela, kao i razvijanje određene društvene discipline građana, a koja
predstavlјa oduzimanje ili ograničavanje izvjesnog prava koje pripada učiniocu krivičnog djela, i
koju izriče sud u slučajevima i pod uslovima određenim u zakonu. Ovo bi bio opšti pojam kazne.
To istovremeno znači da svaka kazna ima svoj posebni pojam koji se karakteriše posebnim
elementima. Na osnovu iznijetih elemenata dolazimo do slijedeće definicije kazne. Kazna je
krivična sankcija koju izriče sud prema krivično odgovornom učiniocu krivičnog djela radi
zaštite određenih društvenih vrijednosti u određenoj društvenoj zajednici, a koja se sastoji u
oduzimanju ili ograničavanju pravnih dobara učinioca krivičnog djela
4
.
Stepen represivnosti kod kazna je najveći. Kazna zadire u prava i dobra učinioca
krivičnog djela. Kazna u svom biću nužno sadrži određeno zlo. Negiranje činjenice da kazna
uvijek sadrži određeno zlo značilo bi istovremeno negiranje pojma kazne. To ne znači da je
kazna sama sebi cilj. Cilj i svrha kazne moraju biti ono što se ne nalazi u samom biću kazne, već
nešto što je van tog bića. Ono što je karakteristično za kaznu, a ne i za neke druge krivične
sankcije jeste da ona znači i socijalno-etički prekor koje društvo upućuje učiniocu krivičnog
djela.
Krivične sankcije može izricati samo sud u krivičnom postupku, ali to bez izuzetka mora
važiti i za kaznu kao krivičnu sankciju. Samo sud i krivični postupak moraju pružiti one
garancije koje su neophodne kod primjene sankcija koje teško pogađaju učinioca kao što je
kazna. Iako i ostale krivične sankcije izriče sud u krivičnom postupku, za neke od njih ne važe
sve one garancije i visoki standardi koji u tom postupku važe za primjenu kazne.
1.2. Svrha kazne
Od antičkog doba se postavlja pitanje svrhe kazne. Svrha kažnjavanja je značajna za
oblast odmjeravanja kazne. Postoje 3 teorije o svrsi kažnjavanja:
1. apsolutna teorija
2. relativna teorija
3. mješovita teorija.
4
Lazarević, Ljubiša, Individualizacija krivičnih sankcija - pretpostavke i mogućnosti za njeno ostvarenje, Zbornik
Pravnog fakulteta u Novom Sadu 1979., str. 155-166.
7
