kazna je i dalje ostala najvažnija krivična sankcija. Bilo je odredjenih nastojanja da se kazna u
potpunosti zameni nekim drugim krivičnim sankcijama, ali ta nastojanja nisu opravdana.
Krivično pravo je nezamislivo bez kazne, odnosno ono bi bez nje sasvim promenilo svoj
karakter. Zato danas ne postoji ni jedna država koja bi bila spremna da se liši kazne.

Pojam kazne sadrzi slične elemente kao i krivična sankcija. Razlike se uočavaju u

pogledu načina ispoljavanja obaveznih elemenata tog pojma. Tako, materijalno-formalni pojam
kazne se određuje na sljedeći način: Kazna je zakonom predviđena represivna mera koja se u
cilju suzbijanja kriminaliteta primenjuje prema učiniocu krivičnog dela na osnovu odluke suda
nakon sprovedenog krivičnog postupka. Najvažnija razlika u ovom pojmu u odnosu na pojam
krivičnih sankcija, jeste što se ovde kao pretpostavka za primenu kazne traži da je učinjeno
krivično delo.

Član 2. Krivičnog zakonika Republike Srpske

sadrži načelo krivice koje zahtijeva

postojanje krivice kao neophodan uslov za primenu kazne (nulla poena sine culpa). Drugim
rečima, neophodna pretpostavka za primenu kazne jeste da je učinjeno delo koje sadrži sve
obavezne elemente koje se traže za postojanje krivičnog dela,pa i krivicu (objektivno-subjektivni
pojam krivičnog dela). Štaviše, za razliku od nekih drugih krivičnih sankcija,kazna se bez krivice
u savremenom krivičnom pravu ne može ni zamisliti.

3. Opravdanje i svrha kazne

Još od antičkog doba postavlja se pitanje opravdanja i svrhe kazne. Pitanjem opravdanja

kazne bavili su se mnogi filozofi. Ovde se mogu spomenuti dvije najvažnije grupe teorija:
utilitarističke i retributivističke.

Prve opravdanje kazne vide u njenoj korisnoj funkciji koju ona obavlja za društvo

(suzbijanje kriminaliteta).

Druge, pak, polaze pre svega od moralne odgovornosti i opravdanja kazne koja polazi od

ideje srazmjernosti i pravednosti. U tijesnoj vezi sa osnovama za opravdanje kazne jeste i pitanje
svrhe kažnjavanja i u tom pogledu su se formirale tri teorije:

Prema

apsolutnoj teoriji

svrha kazne je vraćanje zla za učinjeno zlo tj. sama je sebi cilj.

Kazna je retribucija, odmazda za učinjeno krivično delo. Apsolutne teorije nemaju nikakav relani
cilj, a inspirisane su idejama Kanta i Hegela, i danas, apsolutna teorija pripada prošlosti.

Relativna teorija

svrhu kazne vidi u suzbijanju vršenja krivičnih dela, odnosno

prevenciji. Ta prevencija može biti kako generalna, tako i specijalna. Naime, kazna za cilj može
imati vršenje uticaja na potencijalne učinioce (generalna prevencija) ili na učinioca koji je već
učinio krivično delo (specijalna prevencija). U vezi sa generalnom prevencijom danas se pravi

„

Službeni glasnik Republike Srpske

“, br. 64/17, ( u daljem tekstu: KZ).

podijela na negativnu (ona koja se postiže zastrašivanjem potencijalnih učinilaca) i na pozitivnu
generalnu prevenciju (koja se sastoji u podržavanju i jačanju onih normi koji služe kao prepreka
vršenju   krivičnih   dijela).     Specijana   prevencija,   pak,   može   takodje   svoj   sadržaj   imati   u
zastrašivanju,   u   eliminaciji   i   neutralizaciji   učinioca,   ili   pak   u   njegovoj   resocijalizaciji.   Ovaj
poslednji   oblik   specijalne   prevencije   koji   teži   tome   da   učinilac   prihvati   pozitivne   društvene
norme i tako više ne vrši krivična dela, danas je i dalje prihvatljiv pod određenim uslovima.
Relativna teorija je danas dominirajuća teorija u nauci krivičnog prava.

Mješovita teorija smatra da je svrha i jedno i drugo, i prevencija i retribucija. Teško je

zamisliti jednu mješovitu teoriju u kojoj bi obije svrhe bile ravnopravne. Za razliku od većine
stranih krivičnih zakona  koji ne određuju izričito svrhu kažnjavanja, KZto čini. Odredba čl. 42
KZ   polazi   od   relativne   teorije   i   svrhu   kažnjavanja   određuje   kao   specijalnu   i   generalnu
prevenciju.   Za   razliku   od   većine   stranih   krivičnih   zakonika   koji   ne   određuju   izričio     svrhu
kažnjavanja, KZ to čini. Krivični zakonik Republike Srpske polazi od relativne  teorije i svrhu
kažnjavanja određuje kao specijanu i  generalnu prevenciju. Pri tom se polazi i od opšte svrhe
krivičnih sankcija, a to je, suzbijanje protivpravnih djela kojima se povređuju ili ugrožavaju
vrijednosti

zaštićene

krivičnim

zakonodavstvom.

Iz opšte svrhe kažnjavanja proizilazi da je svrha kažnjavanja :

1. sprečavanje učinioca da ubuduće čini krivična djela i njegovo prevaspitanje, te uticaj na

druge da ne čine krivična djela,

2. izražavanje društvene osude za krivično djelo, razvijanje i jačanje odgovornosti i svijesti

kod građana o opasnosti i štetnosti krivičnih djela i opravdanosti kažnjavanja, te neophodnosti
poštovanja zakona.

Pored specijalne prevencije i generalne prevencije u uobičajenom smislu (tačka 1),

odredba tačke 2 ovog člana sadrži i onaj aspekt generalne prevencije na koji se naročito u
posljednje vrijeme stavlja naglasak, a to je tzv. pozitivna generalna prevencija. Ona za cilj ima
učvršćivanje društvenih i moralnih normi čije usvajanje od strane pojedinca predstavlja najjaču
branu vršenja krivičnih dela. Retributivnu komponentu  kazne teško je negirati. Retribucija kao
svrha   kažnjavanja,   pored   generalne   i   specijalne   prevencije,   bila   bi   prihvatljiva   ako   se   njen
sadržaj određuje kroz princip pravednosti i princip srazmjernosti koji se u krivičnom pravu
moraju uvažavati. No, ona nikada ne sme biti dominanirajuća svrha kažnjavanja, nikada se kazna
ne sme izricati samo zbog toga da bi se učiniocu vratilo zlo za ono zlo koje je on naneo vršenjem
krivičnog dela.

4. Vrste kazni

Sistem kazni u našem krivičnom zakonodavstvu obuhvata četiri kazne. To su:

1) kazna dugotrajnog zatvora,
2) kazna zatvora,
3) novčana kazna,
4) zabrana upravljanja motornim vozilom.

Najviše dilema u sistemu kazni koji je predviđalo naše krivično zakonodavstvo izazivala

je smrtna kazna. Iako nije predviđena KZ, Ustavi Republike Srpske i Bjelorusije jedini u Evropi

Član 41, st. 3 KZ.

Član 43 KZ