VISOKA ŠKOLA ZA SPORT
STUDIJSKA GRUPA: VISOKI SPORTSKI FIZIOTERAPEUT
KINEZITERAPIJA KOD CERVIKALNOG
SINDROMA
Diplomski rad
Mentor: Prof. dr Mirko Teofilovski Student: Pajević Marko
Beograd, 2008.
1
Sadržaj:
Str.
1.
Uvod ………………………………………............................................................ 2
2.
Anatomija……………………………………………............................................ 3
3.
Biomehanika vratnog dela kičme ............................................................................ 6
4.
Etiologija i patogeneza cervikalnog sindroma........................................................ 11
5.
Dijagnostičke metode kod cervikalnog sindroma.................................................... 12
6.
Klinička slika cervikalnog sindroma........................................................................ 15
7.
Pojedini cervikalni sindromi.................................................................................... 19
7.1. Lokalni cervikalni sindrom................................................................................ 19
7.2. Cervikobrahijalni sindrom................................................................................. 19
7.3. Cervikocefalni sindrom..................................................................................... 19
7.4. Cervikomedularni sindrom................................................................................ 20
8.
Lečenje cervikalnog sindroma................................................................................. 20
9.
Fizikalna terapija kod pacijenata sa cervikalnim sindromom.................................. 22
10.
Kineziterapija kod pacijenata sa cervikalnim sindromom....................................... 25
11.
Edukacija i opšti saveti za pacijente sa cervikalnim sindromom............................. 37
12.
Zaključak.................................................................................................................. 39
13.
Literatura.................................................................................................................. 40
2
2.
Anatomija
Bez detaljnog poznavanja anatomije cervikalne kičme nije moguce učestvovati u bilo
kakvoj diskusiji, postavljanju tačne dijagnoze niti se može izabrati najadekvatnija metoda lečenja
cervikalnog sindroma.
Vratni pršljenovi-
vertebra cervicales
(sl. 1), razlikuju
se od ostalih pršljenova po svom poprečnom nastavku na
kome se nalazi otvor za prolaz kičmene arterije (
foramen
transversarijum
), a vrh poprečnog nastavka je rascepljen
na dve kvržice (
tuberculum anterius et tuberculum
posterius
). Rtni nastavak vratnih pršljenova je mali i
nepravilnog je oblika, osim kod sedmog vratnog prsljena
(
vertebra prominens
) gde je dobro izpažen i može da se
napipa ispod kože (
processus spinosus C7
).
Slika 1.
Od vratnih pršljenova svojim oblikom izdvajaju se prvi i drugi vratni pršljen.
Prvi vratni pršljen-
atlas
, nosač je jedini pršljen koji nema telo, već sa sastoji od dva luka,
prednjeg (
arcus anterior
) i zadnjeg (
arcus posterior
) koji su međusobno spojeni bočnim masama
(
massae laterales
). Na unutrašnjoj strani prednjeg luka atlasa nalazi se zubna jamica (
fovea
dentis
) za zglobljavanje sa zubom drugog vratnog pršljena (
dens axis
). Na zadnjem luku nalazi
se žleb (
sulcus a. vertebralis
) kojim prolazi kičmena arterija. Na gornjoj strani bočnih masa
nalaze se zglobne jamice (
foveae articulares superiores
) za zglobljavanje sa potiljačnom kosti a
na donjoj strani zglobne jamice (
foveae articulares inferiores
) za zglobljavanje sa gornjim
zglobnim nastavcima drugog vratnog pršljena. Pršljenski otvor podeljen je poprečnom vezom
atlasa (
lig. transverzum atlantis
) na dva dela, prednji uži i zadnji širi. U prednji deo ulazi zub
drugog vratnog pršljena, a u zadnjem delu se nalazi produžena moždina.
Drugi vratni pršljen-
axis
, obrtač kao posebnu karakteristiku ima koštani nastavak na
gornjoj strani tela, zub (
dens axis
) koji se svojom prednjom stranom zglobljava sa prednjim
lukom atlasa, a zadnjom sa poprečnom vezom atlasa (
lig. transverzum atlantis
).
4
Zglobovima vrata
pripadaju brojni i mali međusobni zglobovi vratnih pršljenova, izuzev
zglobova između prvog i drugog vratnog pršljena, koji u stvari pripadaju zglobovima glave sa
vratom. Zglobovi vrata predstavljaju spojeve dva susedna pršljena, koji se ostvaruju preko
zglobnih nastavaka, tela, lukova, poprečnih i rtnih nastavaka.
Zglob između zglobnih nastavaka (
articulatio intervertebralis
) je jedini pravi pokretni zglob
kičmenog stuba. Zglob se nalazi u čahuri koja je pojačana ligamentima sa prednje i medialne
strane.
Spoj tela dva susedna pršljena predstavlja međupršljenski kolut (
discus intervertebralis
) i
dve uzdužne veze, prednja i zadnja (
lig. longitudinale anterius et lig. longitudinale posterius
).
Spoj lukova dva susedna pršljena predstavljaju žute veze (
ligg. flava
). One su jako
zategnute jer rastu sporike od kičmenog stuba, tako da deluju kao opružači, prebacujući
opterećenje sa diskusa nazad na zglobne nastavke.
Fibrozne veze povezuju dva susedna poprečna rtna nastavka pršljena (
ligg.
intertransfersaria et ligg. interspinalia
).
Zglobovima glave sa vratom
pripadaju četiri spoja, gornji i donji zglob glave, vezivni spoj
između potiljačne kosti i axisa i zadnja vratna veza.
Gornji zglob glave (
art. atlantooccipitalis
) je spoj između atlasa i potiljačne kosti. Na atlasu
zglobne površine su jamice na gornjoj strani njegovih bočnih masa (
foveae articulares
superiores
), a na potiljačnoj kosti kondili (
condyli occipitalis
). Ovaj paran zglob pojačavaju dve
fibrozne opne, prednja i zadnja (
membrana atlantooccipitalis anterior et membrane
atlantooccipitalis posterior
) koje povezuju prednji i zadnji luk atlasa sa ivicama velikog
potiljačnog otvora.
Donji zglob glave (
art. atlantoaxialis
) predstavlja spoj prvog i drugog vratnog pršljena. U
njegov sastav ulaze dva parna zgloba, bočni (
art. atlantoaxialis lateralis
) koji spaja zglobne
nastavke prva dva pršljena i središni (
art. atlantoaxialis mediana
) u kome se zglobljava zub
drugog vratnog pršljena sa prednjim lukom atlasa i poprečnom vezom atlasa. Zglobne površine
za lateralni atlantoaksialni zglob su zglobne jamice (
foveae articulares inferiores
) na donjoj
strani bočnih masa atlasa i zglobne površine na gornjim zglobnim nastavcima aksisa. Zglobne
površine za medialni atlantoaksialni zglob nalaze se na prednjoj i zadnjoj strani zuba aksisa
(
facies articularis anterior dentis et facies articularis posterior dentis
). Prednja zglobna površina
zuba zglobljava se sa jamicom na unutrašnjoj strani prednjeg luka atlasa (
fovea dentis
), a zadnja
sa zglobnom hrskavicom koja pokriva srednji deo poprečne veze atlasa (
lig. transversum
atlantis
).
Fibrozne veze, koje su skupa nazvane ‘
syndesmosis occipitoepistrophica
’, spajaju drugi
vratni pršljen sa potiljačnom kosti i svojim zatezanjem sprečavaju iščašenja zuba aksisa, štiteći
5
3.
Biomehanika vratnog dela kićme
Vratni deo kičme predstavlja najpokretljiviji deo kičmenog stuba zahvaljujući relativno
visokim međupršljenskim diskusima, većem broju zglobova srazmerno dužini ovog dela kičme i
položaju zglobnih nastavaka. U gornjem i donjem zglobu glave, kao i u zglobovima vratnog dela
kičme vrše se pokreti glave oko sagitalne, frontalne i vertikalne osovine u sve tri ravni. Pokreti
fleksije i ekstenzije vrše se oko frontalne, lateralna fleksija oko sagitalne, a rotacija u levu i
desnu stranu oko vertikalne osovine.
Najproksimalniji zglob vrata,
atlantookcipitalni zglob
omogućava pokrete u smislu fleksije i
ekstenzije u amplitudi od 15
o
i to više u smislu fleksije, dok su pokreti bočne fleksije minimalni.
Donje zglobne površine atlasa su ravne i skoro horizontalno postavljene. U njima se odigravaju
pokreti u sagitalnom smeru za svega 10
o
do 15
o
i to pretežno fleksija vrata, dok su pokreti
ekstenzije u tom delu svega nekoliko stepeni. Zato su u tim zglobovima mogući pokreti rotacije i
oni iznose 35
o
do 55
o
sa svake strane. Širina kanala u tom delu je najveća i iznosi 24 do 30 mm.
Vrh zubnog nastavka je ekscentricno postavljen u odnosu na centar atlasa i pri rotaciji glave
dovodi do znatnog suženja kičmenog kanala. Prilikom fleksije glave i vrata prednji luk atlasa
zadržava blizak odnos sa prednjom stranom zubnog nastavka. Otvaranje i povećanje prostora
između prednjeg luka atlasa i zubnog nastavka govori za patološku labavost transverzalnog
ligamenta.
Znatno je kompleksniji donji zglob glave (
art. atlantoaxialis)
u kojem se odigravaju pokreti
fleksije, ekstenzije, rotacije, vertikalnog prebližavanja i lateralnog klizanja. Njihove zglobne
površine su postavljene tako da gledaju prema dole i napred, te je rotacija atlasa u odnosu na
aksis praćena neznatnim vertikalnim spuštanjem glave. Rotacija se izvodi oko zubnog nastavka i
iznosi oko 45
o
na obe strane. Lateralno klizanje je kompleksan pokret koji je udružen sa
lateralnom fleksijom glave. Rotacija je potrebna da bi se razlabavili kapsularni ligamenti
zglobova i tako omogućili bočno klizanje. Kod bočnog klizanja zubni nastavak biva asimetrično
postavljen između lateralnih masa atlasa. Zglobne površine štrče 2 do 3 mm, a na radiogramu
zglobni prostor biva sužen. Neki autori navode pomeranje zglobne površine atlasa unapred i do 6
mm u odnosu na odgovarajuću zglobnu površinu aksisa. Pri latralnoj fleksiji glave, pokretljivost
prvog i drugog vratnog pršljena je skoro nikakva, te nema nikakvog lateralnog pomeranja prema
strani fleksije.
Važno je napomenuti da se pokreti na visini prva dva vratna pršljena mogu događati
nezavisno od pokreta na drugim nivoima. Pokreti u gornjoj vratnoj kičmi se inače razlikuju od
pokreta donje vratne kičme gde vladaju zakoni vertebralnog dinamičkog segmenta. U tom
segmentu fleksija je većih amplituda nego ekstenzija.
7
