EVROPSKI UNIVERZITET BRČKO
EKONOMSKI FAKULTET
ODSJEK: OPŠTI SMIJER
ZAVRŠNI SEMINARSKI RAD
PREDMET: RAČUNOVODSTVO
Tema: Knjigovodstveni račun
Godina studija: Druga (II)
Mentor: Prof. dr. Nevenka Nićin Student: Admir Mujkanović
Brčko, Januar 2016.godine
4
2. KNJIGOVODSTVENI RAČUN
U literaturi se često nailazi na definiciju da je „knjigovodstveni račun dvostrani progled na kome
se bilježi početno stanje kao i sve promjene koje su izazvale povećanje ili smanjenje pojedinih
dijelova aktive ili pasive, odnosno pojavu rashoda ili prihoda“. Ova definicija nije sveobuhvatna
pa je samim tim i neodrživa. Njen ozbiljan nedostatak je, naime, insistiranje na „dvostranom
pregledu“. I u ranijoj fazi razvoja knjigovodstvene evidencije stepenasti oblik konta nije imao
oblik dvostranog pregleda, a danas, kada se knjigovodstvena evidencija vodi putem
najsavršenijih tehničkih sredstava (elektronskih računara), najmanje se može reći da je
knjigovodstveni račun pregled (i to dvostrani). Osim toga, knjigovodstveni računi se danas ne
otvaraju samo za dijelove aktive i pasive ili nastale rashode i prihode, već i za razne druge
potrebe koje nameće složenost odvijanja i praćenja procesa rada i potreba za raznovrsnim
podacima i informacijama u cilju kontrole i regulacije tog procesa.
Najbliža suštini knjigovodstvenog računa (konta) je definicija ekonomiste Dimaršea koja glasi:
„Konto je svaki skup jedinica vrijednosti vezanih za jednu ideju, za jednu tačku gledišta, koja je
svima njima svojstvena, koja ih karakteriše i koja odgovara svakoj jedinici i vrijednosti koja se
za nju vezuje“. Nije znači bitno da knjigovodstveni račun bude dvostrani pregled, već da
obuhvati sve „jedinice vrijednosti“ koje su vezane za jednu tačku gledišta, za jedan kriterij. Na
primjer, ako vodimo račun blagajne, na njemu će se naći sve one vrijednosti koje predstavljaju
naplate i isplate u gotovom novcu i to je onaj kriterijum, odnosno tačka gledišta za koju se te
vrijednosti vezuju. Isto važi i za račun zaliha robe, račun kredita itd. Prema tome, forma u kojoj
će se knjigovodstveni račun javiti nije bitna za njegovu sadržinu i suštinu, te zato ga i ne treba
posmatrati samo kao uobičajeni dvostrani pregled.
Suštinska karakteristika knjigovodstvenog računa u tradicionalnom obliku je njegova
dvostranost. Kao što i bilans ima lijevu i desnu stranu obilježenu po konvenciji „aktiva“ i
„pasiva“, isto tako i knjigovodstveni računi imaju lijevu i desnu stranu koje se po konvenciji
obilježavaju sa „duguje“ i „potražuje“. Oznake sa strane računa mogu biti i drugačije kao npr:
„ulaz“ i „izlaz“, „primanje“ i „izdavanje“, ali se sve svodi, u krajnjoj liniji na lijevu i desnu
stranu.
5
Naziv „duguje“ i „potražuje“ potiče još iz najranije historije knjigovodstvene evidencije (srednji
vijek), jer se u to doba uglavnom radilo o dužničko – povjerilačkim odnosima, pa su i neke
teorije računa (personalistička) prolazile od takvih pretpostavki čak i onda kada ih stvarno nije ni
bilo. Ovo je posljedica personificiranja knjigovodstvenih računa (blagajna – blagajnik, roba –
poslovođa ili magacioner itd.), i tada je obilježavanje sa „duguje“ ili „potražuje“ imalo svoj puni
smisao. I danas se za izvjesne račune može prihvatiti ovakav način obilježavanja, ali imajući u
vidu da većina drugih knjigovodstvenih računa nemaju neke neposredne veze sa dugovanjima ili
potraživanjima, odnosno nisu rezultat dužničko – povjerilačkih odnosa, obilježavanje na
„duguje“ ili „potražuje“ ne može značiti ništa drugo do lijevu ili desnu stranu.
Knjigovodstveni račun
duguje
potražuje
ulaz
izlaz
primanje
izdavanje
lijevo
desno
Postoji više teorija koje knjigovodstvene račune svrstavaju u jedan ili više nizova, dajući
teoretska tumačenja mjesta računa u čitavom knjigovodstvenom mehanizmu. Neki autori
smatraju da materijalistička teorija četiri niza računa omogućuje najbrže ovladavanje suštinom
računa, a time i čitavim knjigovodstvenim sistemom. Po toj teoriji, svi računi se mogu svrstati u
četiri niza, četiri grupe:
1. računi aktive
2. računi rashoda
3. računi pasive
4. računi prihoda
Polazeći od ove podjele, dolazimo do pravila: za knjiženje, na knjigovodstvenim računima
pomoću kojih možemo da riješimo svaku poslovnu promjenu, odnosno knjigovodstvenu
operaciju. To pravilo glasi:
na računima aktive, početno stanje i sva povećanja evidentiraju se na lijevoj (dugovnoj)
strani, dok se smanjenja stanja evidentiraju na desnoj (potražnoj) strani računa.
