Knjigovodstveni račun Amela Nukić
1
1. UVOD
Smatra se da je knjigovodstveni račun „kamen temeljac“ knjigovodstvenog sistema.
Shvatanje „dvostranosti“ i dvostranog obuhvatanja svakog poslovnog događaja ili
knjigovodstveneoperacije ide preko uspiješnog poimajna knjogovodstvenog računa
(konta) i njegove suštine. Razni obliciračuna koji su se javljali tokom razvoja
knjgovodstvene evidencije, njihova podjela sa različitih aspekata, teorije računa koje se
manje ili više uspjeha objašnjavaju osobine i suštinu knjigovodstvenog računa ii nove
tehnike koje se primjenjuju pri evidentiranju ni u černu ne mijenjaju njihovu suštinu niti
bit dvojnog knjigovodstva.
U literaturi se često nailazi na definiciju da je „knjigovodstveni račun dvostrani progled
na kome se bilježi početno stanje kao i sve promjene koje su izazvale povećanje ili
smanjenje pojedinih dijelova aktive ili pasive, odnosno pojavu rashoda ili prohoda.“
Ova definicija nije sveobuhvatna pa je samim tim i neodrživa.
Njen ozbiljan nedostatak je, naime, insistiranje na „dvostranom pregledu“. I u ranijoj
fazi razvoja knjigovodstevene evidencije stepenasti oblik konta nije imao oblik
dvostranog pregleda, a danas, kada se knjigovodsvena evidencija vodi putem
najsavršenijih tehničkih sredstava (elektronskih računara), najmanje se može reći da je
knjigovodstveni račun pregled (i to dvostrani). Osim toga, knjigovodstveni računi ne
otvaraju za dijelove aktive i pasive ili nastae rashode i prihodem već i za razne druge
potrebe koje nameće složenost odvijanja i praćenja procesa rada za raznovrsnim
podacima i informacijama u cilju kontrole i regulacije tog procesa.
Knjigovodstveni račun Amela Nukić
2
2. KNJIGOVODSTVENI RAČUN
Najbliža suštini knjigovodstvenog računa (konta) je definicija ekonomiste Dimaršea
koja glasi: „Konto je svaki skup jedinica vrijednosti vezanih za jednu ideju, za jednu
tačku gledišta, koja je svima njima svojstvena, koja ih karakteriše i koja odgovara
svakoj jedinici vrijednosti koja se za nju vezuje“. Nije, znač, bitno da knjigovodstveni
račun bude dvostrani pregled, već da obuhvata sve „jedinice vrijednosti“ koje su vezane
za jednu tačku gledišta, za jedan kriterij. Suština karakteristika knjigovodstvenog računa
u tradicionalnom obliku je njegova dvostanost. Kao što i bilanst ima lijevu i desnu
stranu obilježenu po konvenciji „aktiva“ i „pasiva“ , isto tako i knjigovodstveni računi
imaju lijevu i desnu stranu koje se po konvenciji obilježavaju sa „duguje“ i „potražuje“.
Oznake sa strane računa mogu biti drugačije kao npr. „ulaz“ i „izlaz“. „primanje“ i
„izdavanje“, ali se svodi, u krajnjoj liniji, na lijevu i desnu stranu.
Naziv „duguje“ i „potražuje“ potiče još iz najranije istorije knjigovodstvene evidencije
(srednji vijek), jer se u to doba uglavnom radilo o dužničko-povjerilačkim odnosima, pa
su i neke teorije računa (personalistička) polazile od takvih pretpostavki čak i onda kada
ih stvarno nije ni bilo. Ovo je posljedica personificiranja knjigovodstvenih računa
(blagajna-blagajnik, roba-poslovođa ili magacioner itd), i tada je obilježavanje sa
„duguje“ i „potražuje“ imalo svoj puni smisao. (Nićin, Petković, 2013)
Knjigovodstveni račun
Duguje
Ulaz
Primanje
Lijevo
Potražuje
Izlaz
Izdavanje
Desno
Knjigovodstveni račun Amela Nukić
4
-
Veća ili manja mogućnost pojave grešaka pri knjiženju poslovnih promijena,
prilagođenosti određenog oblika računa razlličitim tehnikama knjiženja.
-
Najvažniji oblici knjigovodstvenih računa su:
a) Stepenasti,
b) Folio,
c) Paginarni,
d) Kombinovani i
e) Slovo T
Stepenasti oblik
računa karakterističan je po tome što se nakom knjiženja svake
poslovne promjene obračunava razlika između i potražne strane odnosto-saldo.
Šematski prikaz stepenastog oblika računa:
Datum
Opis
Znak
Iznos
Saldo
Priliv
Saldo
Odliv
Saldo
P
P
P
D
P
Pozitivne karakteristike ovog računa su što:
-
Pokazuje saldo nakon svake promjene
-
Ekonomičan je
Negativne osobine ovog oblika računa su da:
-
Obračunavanje salda predstavlja suvišan posao i svim slučajevima kada nije
potrebno imati informacije o saldu nakon svake poslovne promjene;
-
Ne obezbjeđuje direktno podatke o prometu.
