UNIVERZITET EDUCONS
UČITELJSKI FAKULTET
SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA - UVOD U PROUČAVANJE
KNJIŽEVNOSTI
KNJIŽEVNI RODOVI I VRSTE
Mentor: Student:
Prof. dr Dragana Litričin Dunić Marija Bracanović
1
KNJIŽEVNI RODOVI I VRSTE
Bez razumevanja književnih rodova i vrsta ne možemo u potpunosti razumeti književnost jer su
oblici književnih dela od presudne važnosti za shvatanje i doživljaj književnosti. Književni tekst
započinjemo da čitamo sa predznanjem da li je u pitanju roman, novela, sonnet ili drama.
Književno delo čitamo kao deo vrste kojoj pripada
1
Klasifikacija književnosti je veoma složen postupak zbog raznovrsnosti, originalnosti,
individualnosti kao i sličnosti književnih dela.
Prema Milivoju Solaru osnovna načela klasifikacije su:
-
Razvrstavanje prema jezicima
– gde govorimo o, na primer, francuskoj književnosti i
slično.
-
Razvrstavanje prema načelu nacionalne pripadnosti
– gde govorimo o, na primer,
engleskoj književnosti i književnosti Sjedinjenih američkih država kao o dvema
različitim književnostima.
-
Razvrstavanje prema autorima, grupama autora ili srodnih autora
– gde govorimo o
tome da književna dela jednog autora nose neke zajedničke karakteristike. Kada želimo
da naglasimo da se sva književna dela određenog autora mogu svrstati u jednu grupu,
onda govorimo o Andrićevom opusu, Krležinom opusu i tako dalje. Na sličan način
možemo shvatiti autore iste generacije kao srodnu grupu, pa možemo govoriti o
književnosti izgubljene generacije, književnosti simbolizma, književnosti avangarde i
slično.
-
Razvrstavanje prema namen i
– gde govorimo o svrstavanju književnih dela u grupe
prema njihovoj zajedničkoj, osnovnoj svrsi koju žele da ostvare. Na primer, književnost
namenjena deci, propagandna književnost, zabavna književnost i tako dalje.
-
RAZVRSTAVANJE PREMA KNJIŽEVNIM RODOVIMA I VRSTAMA
1
Milivoj
Solar, Teorija Književnosti, Školska knjiga – Zagreb 1980, str. 115
3
Vrste
lirske poezije
su:
-
Narodna lirska pesma, za koju se ne zna ko ju je stvorio jer se dugo prenosila usmenim
putem. Ona oslikava mentalitet i kulturu one zajednice u kojoj je nastala i jednostavna je
po obliku. Narodne lirske pesme mogu biti ljubavne, obredne, svatovske, tužbalice,
uspavanke itd.
-
Ljubavna pesma, koja oslikava jedno od najčešćih osećanja lirske poezije. Najznačajniji
stvaraoci ove vrste poezije su Frančesko Petrarka, Aleksandar Puškin, Branko Radičević,
Đura Jakšić, Jovan Dučić, Aleksa Šantić i mnogi drugi.
-
Elegija, koja je pesma sa izrazito tužnim osećanjem u kojoj pesnik žali za nečim što je
prošlo ili je nepovratno izgubljeno za njega. Najčešći motivi su žal za mladošću ili,
recimo, izgubljenom ljubavi.
-
Opisna pesma, gde je često opis neke pojave povezan sa pesnikovim raspoloženjem koje
odgovara toj pojavi.
-
Rodoljubiva i socijalna pesma, koje su inspirisane kolektivnim osećanjem cele nacije ili
određene društvene klase.
-
Satirična pesma, koja oslikava pesnikovu ogorčenost zbog mana pojedinca ili društva u
celini.
-
Epigram, koji je kratka i duhovita pesma kojom autor ismejava neke negativne osobine
pojedinca ili društva.
-
Oda, koja ima svečan i uzvišen ton i uglavnom je posvećena nekoj osobi ili nečemu
prema čemu se oseća ljubav, poštovanje, privrženost ili neka druga vrsta naklonosti.
-
Himna, koja označava pesmu posvećenu nekome ili nečemu što pesnik smatra vrednim
poštovanja, divljenja ili obožavanja.
-
Ditiramb, kojom se naglašeno iznosi oduševljenje i radost, a nastala je u antičkoj Grčkoj
kao pesma u slavu boga vina, Dionisa.
-
Misaona pesma, kojom pesnik iznosi svoja osećanja povodom nekih misli koje su ga
uzbudile.
-
Gnoma, koja je kratka pesmu koja izražava duboku misao.
-
Epitaf, koja je zapis na nadgrobnoj ploči i kojom se iznosi neka pokojnikova osobina i
izražava odnos prema prolaznosti života i ljudskoj sudbini.
