KNJIŽEVNOST
Pojam i metode klasifikacije
Književnost je pojam koji obuhvata sa pisana i usmena jezička ostvarenja. Književnost
mora da poseduje nešto opšte, što je zajedničko svim umjetnostima, ali i nešto posebno što je
svojstveno samo njoj. Ona dakle ima svoje mjesto u odnosu na onaj najširi totalitet (subjekat-
praksis-objekat) i u odnosu na onaj uži ( praksis ), ali i u odnosu na onaj najuži (umjetnost).
Najčešće se riječ ‘’književnost’’ u svakodnevnom govoru upotrebljava u užem smislu : misli
se na one jezičke tvorevine koje se razlikuju od svakodnevnog govora. Ili obično mislimo na ‘’
lijepu’’ književnost, misleći na prozu, poeziju i dramu. Medjutim, izraz književnost se koristi i
izvan tog konteksta. Pri upotrebi naziva ‘’ književnost’’ treba imati na umu da znanstveni pojam
književnosti zahtijeva tačnija odredjenja.
Književno djelo ne mora biti nužno zapisano. Postoji ogromno područje tzv. usmene
književnosti koja s jedne strane pripada dalekoj prošlosti, a s druge strane obuhvata i usmenu
predaju, unutar koje i danas nastaju mnogobrojne književne vrste.
Dakle, kada kažemo ‘’književnost’’ ne mislimo samo na ‘’lijepu’’ književnost - beletristiku, već
mislimo i na literaturu koja za predmet bavljenja ima beletristiku.
Književnost vodi porijeklo od knjiga, ali nisu sve knjige književnost, ona je biografska
nauka. Književnost shvaćena kao umjetnička cjelina može se dijeliti na mnoštvo različitih
načina. Osnovna podjela je na ‘’lijepu’’ književnost i na književnost koja za predmet proučavanja
ima beletristiku. Prva od njih se naziva beletristika, a druga se naziva proučavanje književnosti
ili literaturologijom.
Što se tiče drugostepene podjele, beletristika shvaćena kao cjelina sastoji se ipak iz
više različitih dijelova. Svi teoretičari nisu saglasni u tome koji su ti dijelovi. Ipak najduže se
zadržala podjela po kojoj se beletristika dijeli na tri osnovna književna roda : epiku, liriku i
dramu.
U toj oblasti su se izdvojila i tri osnovna žanra: teorija književnosti, istorija književnosti i
književna kritika. Od književnih rodova ne postoji ništa obimnije osim samog pojma kjiževnosti.
●
Teorija
pokušava da unese što više argumenata i metoda u istraživanje. Ona ne samo
da se bavi proučavanjem književnosti već se bavi i time na koji način se tumači
književnost.
●
Istorija književnosti
se bavi pročavanjem prošlosti. Istorija književnosti može da bude
komparativna , opšta i svijetska . Ona proučava djelo kao jednu cjelinu.
●
Književna kritika
podvrgava kritici sve ono što čuje (sud). Ona je sinhrona disciplina.
Razdvaja književnost od lijepe, kiča i šunda. Književna kritika može da bude
angažovana.
Trećestepena podjela književnosti - radova iz oblasti teorije književnosti, istorije
književnosti i književne kritike ima skoro koliko i radova iz oblasti umjetničke književnosti. Zato
je i ona postala predmet proučavanja. Tim proučavanjem bavi se jedna posebna disciplina :
metodologija proučavanja književnosti. Njen zadatak je da otkrije logos u ovoj oblasti
književnosti.
Književno-teorijskih disciplina ima raznih i različitih, ali dvije su osnovne. Jedna od njih se bavi
teorijskim proučavanjem beletristike, konkretnije lirikom, epikom i dramom. Ta disciplina se
ranije nazivala teorijom književnosti.
Ljudi su ranije živjeli sa uvjerenjem da postoji književna orijentacija (ili istina ) koja je jedina
dobra i prava. Čovjek dvadesetog vijeka pomirio se sa mišljenjem da više postojećih orijentacija
ima vrijednost i da one teba da se upoznaju i dovedu u medjusobnu vezu. To je stvorilo
preduslov da se osnuje metodologija proučavanja književnosti .
Što se tiče sinhronije i dijahronije, sinhronija ne insistira na tome kako i kada su nastala djela, a
istorija im prilazi u dijahronoj perspektivi tj. o braća pažnju upravo na uslove i vrijeme njihovog
nastanka.
Kod pojma književnost treba razlikovati najmanje tri stvari : obim, sadržaj i doseg pojma.
Sadržaj pojma književnost čini sve ono što može da udje u obim tog pojma, u našem
konkretnom slučaju to je ono što čine skupa i estetika poesis , i estetički mimesis i estetika
estetis i njihove varijante.
Proučavanje književnosti možemo da definišemo kao otkrivanje logosa kjniževnosti i književno-
umjetničkog djela. Logos književnosti može se otkriti u onoliko vidova i načina postojanja u
koliko književnost i književno umjetničko djelo postoje za primaoca, odnosno za proučavaoca
literature.
Smatra se da, kao što smo predhodno rekli, ‘’nauku o književnosti’’ čine tri osnovne
discipline: teorija književnosti, istorija književnosti i književna kritika. Za kritiku se teško može
reći da je nauka, kritičarima često nedostaje teorijska osnova i metod. I za teoriju knjževnosti
isto tako teško se može reći da je nauka samim tim što je teorija.
Primjenu metoda svakako ne treba vezati samo za nauku. Osnovni metodi prisutni su u svim
vidovima misane aktivnosti.
Kao posebne metode proučavanja književnosti često se pominju: biograski,psihološki,fiziološki,
pozitivistički, fenomenološki, egzistencijalistički.
Takodje možemo da izdvojimo i tri osnovna cilja proučavanja književnosti, a to su : objašnjenje,
razumjevanje i poimanje. Objasniti nešto znači odgovoriti na pitanje ‘’Zašto? ‘’, a razumjeti znači
odgovoriti na pitanje ‘’ šta je to ? ‘’ .
Umjetnost je nešto što nosi opšte u sebi, a što je opšte to je i bliže. Umjetničko djelo je
nosilac ideja. Svako od nas može da se poistovijeti sa nekim likom izknjige. Pa čak i kada se
susrećemo sa lošim stvarima u književnosti, one nas uče kakvi ne treba da budemo .
