~ 1 ~
UVOD.........................................................................................................................................2
ISTORIJA KOLEKTIVNOG PREGOVARANJA.....................................................................3
POJAM KOLEKTIVNOG UGOVORA.....................................................................................4
NORMATIVNI DEO KOLEKTIVNOG UGOVORA...............................................................5
KOLEKTIVNO PREGOVARANJE U SRBIJI....................................................................... ..7
ODREDBE ZAKONA O RADU O KOLEKTIVNOM UGOVARANJU.................................7
OPŠTI KOLEKTIVNI UGOVOR IZ 2008. GODINE..............................................................12
ZAKLJUČAK............................................................................................................................13
LITERATURA..........................................................................................................................14
UVOD
~ 2 ~
Kolektivna pregovaranja su vrsta ugovora koji proizvode pravna dejstva za sva lica koja
pripadaju određenoj grupi (kolektivu ili nekoj organizaciji) koja je ugovor zaključila. Pravno
dejstvo ovih ugovora prostire se i na one članove grupe koji nisu dali svoju saglasnost ili su
postali članovi te grupe kasnije, posle zaključenja ugovora. Za nastanak pregovora dovoljno je da
je saglasnost za zaključenje ugovora dala većina članova te grupe. Ovi pregovori uglavnom
sadrže samo opšte odredbe kojima se reguliše odgovarajući pravni odnos ili opšte uslove pod
kojima će ubuduće članovi te grupe imati da zaključe svoje individualne ugovore.
Klasična doktrina stajala je na stanovištu da ugovori obavezuju samo ona lica kola su kroz
ugovor izrazila saglasnost. Kasnije interes pojedinca ustupa pred zajedničkim interesom tako da
volja većine čini ugovor. Iako postoje različita teorijska rešenja ona imaju zajedničko opšte
obeležje da u objašnjenju prirode kolektivnih pregovora polaze od instituta građanskog prava.
Prema jednom shvatanju to je ugovor o punomoćstvu, gde sindikalne organizacije imaju ulogu
punomoćnika, a radnici su nalogodavci.
U drugom tumačenju reč je o nezvanom vršenju tuđih poslova koje posle zaključenja dobija
ratifikaciju od svojih članova.Prema trećem tumačenju ovo je ugovor u korist trećeg lica
lica.Prema četvrtom tumačenju reč je o neimenovanom ugovoru. Ipak, pre bi se moglo prihvatiti
stanovište da je reč o posebnoj vrsti ugovora, koji istina nemaju svi ista posebna obeležja.
Međutim, postoji jedan minimum zajedničkih osobina koji je dovoljan da ih sve poveže u jednu
kategoriju, a on se sastoji u dejstvu ugovora na sve članove jedne određene društvene grupe pa
čak i protiv volje nekih od njih. Tvorci prgovora su lica koja čine većinu grupe a ugovornici su
svi članovi grupe.
Ovakva vrsta pregovaranja puna je nedostataka u smislu da se kolektivno ugovaranje najčešće
vezuje za sindikalne organizacije koje bi po pravilu trebalo da predstavljaju interese radnika, a u
praksi imamo veliki broj slučajeva koji nam pokazuju suprotno. Obično su vođe sindikalnih
organizacija obeleženi kao ljudi koji predstavljaju upravu preduzeća, i shodno tome oni se u
stvari bore isključivo za lične interese a ne za dobrobit radnika. Činjenjem ustupaka, i
stvaranjem raznih povlastica, omogućava se dugorčni opstanak ovakvih pojedinaca. ovo je jedan
~ 4 ~
rezultate u praksi. Ostaje osećaj u javnosti da je u ovom slučaju izvršena instrumentalizacija
sindikata od strane poslodavaca i države, u političke svrhe. Može se posmatrati i obrnuto, da su
poslodavci i država u ovom slučaju pokazali nesposobnost, nezarumevanje i nedostatak
kapaciteta da nađu izlaz iz teške ekonomske i socijalne krize u kojoj se u sadašnjem trenutku
nalazi tranziciona Srbija.
POJAM KOLEKTIVNOG UGOVORA
Kolektivni ugovor je najvažniji autonomni izvor prava industrijskih odnosa. Reč je opštem
pravnom aktu specifične pravne prirode koji se zaključuje u pismenoj formi između poslodavaca
ili reprezentativnih udruženja poslodavaca, na jednoj strani, i reprezentativnih sindikata ili
udruženih reprezentativnih sin-dikata, na drugoj strani, a kojim se, u skladu sa zakonom i drugim
propisima, uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, postupak izmena i dopuna
kolektivnog ugovora, međusobni odnosi učesnika kolektivnog ugovora i druga pitanja od značaja
za zaposlene i poslodavce.
U vezi sa pitanjem pravne prirode kolektivnog ugovora postoje tri različita pristupa, odnosno
tri teorije: a) ugovorna teorija, b) normativna teorija i v) mešovita teorija.
U teoriji industrijskih odnosa zemalja u kojima dominira ugovorna teorija (Nemačka, Italija,
Švajcarska i druge zemlje) dominira stanovište da je kolektivni ugovor u svojoj biti ugovor
građanskog prava, odnosno izraz autonomije volje učesnika u njegovom zaključivanju. U
zemljama u kojima je zastupljena normativna teorija (npr. u Francuskoj i Belgiji), prevladava
stav po kojem kolektivni ugovor treba smatrati institutom radnog prava, a ne institutom
građanskog prava, tj. obligacionog prava. Normativna teorija kolektivne ugovore tretira kao
pravne propise koji se odnose na članove određene grupe, a to znači da se odnosi i na one koji u
trenutku njihovog zaključivanja nisu bili njeni članovi. Po mešovitoj teoriji kolektivni ugovor
sadrži elemente i ugovorne (obligacionopravne odredbe kolektivnog ugovora) i normativne
prirode (normativne odredbe kolektivnog ugovora).
~ 5 ~
Niz teorija, iz oblasti industrijskih odnosa, ekonomije, političkih nauka, istorije i sociologije (kao
i pisanja aktivista, radnika i radnih organizacija), pokušava da definiše i objasni kolektivno
pregovaranje.
Jedna od teorija sugeriše da je kolektivno pregovaranje ljudsko pravo, i da time zaslužuje
pravnu zaštitu. Član 23. Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima prepoznaje mogućnost
organizovanja sindikata kao temeljno ljudsko pravo.1 Tačkom 2 (a) Deklaracije o osnovnim
principima i pravima na rad Međunarodne organizacije rada definiše se "sloboda udruživanja
i delotvorno priznavanje prava na kolektivno pregovaranje" kao osnovno pravo radnika.
NORMATIVNI DEO KOLEKTIVNOG UGOVORA
Normativni deo kolektivnog ugovora sadrži odredbe o: pravima, obavezama i odgovornostima
zaposlenih i poslodavaca, zaradama i drugim primanjima radnika, radnom vremenu, godišnjem
odmoru, sigurnosti zaposlenja, disciplinskoj odgovornosti radnika i dr. Istorija kolektivnog
ugovaranja duga je dva veka. Opšti i posebni kolektivni ugovori, dobrim delom, nastali su kao
rezultat inicijative poslodavaca. Osnovni razlozi koji su naveli poslodavce da radnicima i
njihovim sindikatima ponude zaključivanje kolektivnih ugovora su: a) ujednačavanje uslova rada
u određenoj grani, b) sprečavanje nelojalne konkurencije među poslodavcima, odnosno
sprečavanje nelojalne konkurencije bazirane na nepovoljnim uslovima rada (najčešće na nižim
iznosima zarada) i c) stvaranje velikih troškova zbog stalnih prekida rada usled čestih štrajkova.
Na početku nastanka kolektivnih ugovora nadomeštavalo se nepostojanje radničkog
zakonodavstva. Međutim, danas iako postoji radničko i socijalno za- konodavstvo, kolektivni
ugovori nisu izgubili na svom značaju, pošto oni imaju osnovni cilj da kvalitativno i
kvantitativno poboljšaju uslove rada u odnosu na zakon.
U SAD na primer, 1956. godine zajednički kolektivni ugovor metalaca primenjivalo je dvanaest
najvećih čeličana, 1983. godine samo šest, a 1986. godine sva preduzeća su samostalno
pregovarala.
