KPI
Pitanja i odgovori (prva parcijala):
1. Periodizacija:
a) Tipološka (prema društ.-ekonomsk. formacijama - zasniva se na razvoju društvenih
odnosa): historiju ljudskog društva dijeli na 5 glavnih perioda
(1) Prvobitna zajednica (glavne etape: divljaštvo i barbarstvo),
(2) Robovlasništvo (starije tzv. orijentalne despotije, i mlađe tzv. antičke države)
(3) Feudalizam (ranofeudalne – patrimonijalne; razvijene, tj. staleške i kasnofeudalne, tj. apsolutne
monarhije).
(4) Kapitalizam (faza industrijskog kapitala -
liberalizam
, faza finansijskog kapitala –
imperijalizam
i
najnovija –
državni kapitalizam)
i
(5) Socijalističko društvo (i danas postoji, naporedo sa kapitalizmom).
b) Hronološka periodizacija (zasniva se na vremenskom redoslijedu činjenica: stari, srednji i
novi vijek)
- U starom vijeku postojala je periodizacija koja je historiju dijelila na četiri carstva: Asirsko,
Persijsko, Grčko-Makedonsko i Rimsko.
- Novu periodizaciju "donosi tek razdoblje humanizma, koje historija ljudskog društva dijeli na stari,
srednji i novi vijek”.
- Za neke historičare 476. godina - pad Zapadnog rimskog carstva, uzeta
je
kao kraj starog i početak
srednjeg vijeka, a većina smatra da početak novog vijeka treba računati od izbijanja prvih buržoaskih
revolucija: u Nizozemskoj 1579., u Engleskoj 1642., i posebno u Francuskoj 1789. godine.
A
.
PRVOBITNAZAJEDICA
2. Društvena podjela rada – s posebnim osvrtom na odlike gensa ili roda?
Odlike gensa ili roda kod Irokeza u plemenu Savaku koje je našao Morgan su: bira svog
starješinu i poglavicu, gdje su izbor morali potvrditi i ostali gensovi, vlast starješine gensa je
moralna i očinska bez prinudnih sredstava, i gens i plemensko vijeće može birati ili smijeniti
starješinu, nijedan član roda se nije smio ženiti u okviru gensa, imanje iza umrlih je ostajalo
ostalim članovima gensa jer djeca nisu mogla naslijediti oca s obzirom da je pripadnik drugog
gensa, djeca pripadaju gensu svojih majki, gensovi su se uzajamno pomagali i štitili u odnosu
na strance, rod je imao zajedničko ime, u rodu su se mogli usvajati stranci(adopcija), svi
pripadnici roda su imali zajedničke vjerske svečanosti, kult i običaj, rod je imao zajedničko
mjesto za sahranu i imao je skupštinu svojih muških i ženskih odraslih članova koji su imali
jednako pravo glasa.
3.Vojna demokratija kao prelazni oblik iz prvobitne zajednice ka državi.
To je prelazni oblik organizacije ljudskog društva – od prvobitne zajednice ka državi i najviši
oblik organizacije rodovsko-plemenskog društva, odnosno ustanova zajednička svim
barbarima, neposredno pred formiranje klasnog društva i države (poznavali su je kako stari
Grci i Rimljani, tako i Germani i Stari Slaveni). Organi vojne demokratije i njihove
nadležnosti su: plemenski starješina ili vojskovođa,vijeće rodovskih starješina i- plemenska ili
narodna skupština. Pravo učešća na skupštini imali su svi za oružje sposobni muškarci kao
ratnici, odnosno vojnici;nadležnosti skupštine: birala je vojskovođu i odlučivala o najvažnijim
pitanjima za život plemena, posebno o ratu i miru. Kako su plemensku skupštinu činili
vojnici, a u njoj su se sve odluke donosile voljom većine, to jest demokratski, to se cijeli taj
društveni sistem naziva vojnom demokratijom.
B. ROBOVLASNIŠTVO
4. Robovlasništvo – opći pojmovi
Sa pojavom robovlasništva počinje treći veliki stupanj u historiji čovječanstva: civilizacija. U
odnosu na divljaštvo i barbarstvo, osnovne odlike civilizacije su: nastanak države, pojava i
nastanak pismenostiu njenim raznim vidovima (od ideografskog do fonetskog.Termin
robovlasništvo nastao je u sovjetskoj historiografiji. Nasuprot tome i prije toga, Karl Marks je
samo govorio o azijskom i antičkom načinu proizvodnje koje je razjasnio u svom predgovoru
Prilogu kritici političke ekonomije: p
od azijskim načinom proizvodnje Marks je
podrazumijevao tzv.
orijentalne despotije Bliskog i starog istoka; p
od antičkim načinom
proizvodnje Marks je podrazumijevao
evropsko-mediteranski svijet,
t.j. Staru Grčku i Rim.
Bez obzira na sve terminološke razlike, osnovna je zajednička karakteristika svih
robovlasničkih društava - slična klasna struktura, koja se sastoji od dva socijalna pola:
robovlasnika i robova
Istočnjačke despotije (stari istok), Egipat i Babilon
5. Države starog istoka - opšte karakteristike država Starog istoka?
Opšte karakteristike Starog istoka ili istočnih despotija su: očuvanje kolektivne baštine i slab
razvoj privatne svojine nad zemljom, nastale su u dolinama velikih rijeka gdje su se bavili
zemljoradnjom, vještačkim navodnjavanjem površina koje su obrađivali, kolektivno
posjedovanje robova kao radne snage(bili su državni ili su pripadali hramovima), sadržavale
su elemente patrijarhalnog života, a u Egiptu su se osjećali tragovi i matrijarhata, vlast je
organizovana centralistički (sva vlast je u rukama jednog čovjeka,vladara).
6. Egipat (nastanak i glavne karakteristike)
Prije 6000 godina jedan
hamitski narod
počeo se u dolini Nila baviti zemljoradnjom. Vode i
mulj Nila bili su vrlo plodan teren za zemljoradnju, a rijeka je služila i kao trgovački put u
dužini od 1000 km. Tu su nastale mnoge državice i gradovi, zaštićeni sa sjevera morem, a s
juga pustinjama i planinama. Egipćani su stvarali i ostvarili visoku civilizaciju; Prve zajednice
na obalama Nila – sa zadatkom irigacije bile su
gradovi-države,
poznate po grčkom nazivu
nome
, dok je prvobitni egipatski naziv bio
sepat
ili
hest.
Na čelu države stajao je upravnik
koji se u Starom Egitu zvao
adz
(nomarh); Svaka noma je imala svoj vjerski kult; Egipćani su
imali više od 200 bogova i zaštitnika, koji su „upravljali“ raznim događajima od rođenja do
smrti; najvažniji kultovi su bili kult boga
Ozirisa
kao tvorca vremena i boga carstva mrtvih,
te
Amon-RA,
boga Sunca;Iz ratova, putem podjarmljivanja i različitih
saveza država-gradova
nastale su dvije veće države, na jugu tzv.
Gornji Egipat
, a na sjeveru
Donji Egipat.
Na jugu je
savez bio čvršći, jer tu Nil ima jedan tok, dok se na sjeveru dijeli na 7 rukavaca; Oko 3.200.
godine pr.n.e. vladar Gornjeg Egipta po imenu
Menes,
što znači „Ustoličeni“ silom je sjedinio
dva Egipta i kraj samog vrha delte osnovao je
grad Memfis,
kao prestonicu jedinstvenog
Egipta;
