SEMINARSKI RAD
PREDMET:
Kriminologija
TEMA:
Kompjuterski kriminalitet
2. Pojam kompjuterskog kriminaliteta
Kompjuter (računar) u svakom slučaju predstavlja jednu od
najznačajnijih i najrevolucionarnijih tekovina razvoja tehničko -
tehnološke civilizacije. Ali, pored brojnih prednosti koje nosi
čovječanstvu, kompjuter je brzo postao sredstvo zloupotrebe od
strane pojedinaca, grupa ili čak organizacija. Tako nastaje
kompjuterski kriminalitet kao poseban i specifičan oblik
savremenog kriminaliteta po strukturi, obimu i karakteristikama.
Sve to zaslužuje pažnju države i njenih organa pa i cijele
međunarodne zajednice.
Zahvaljujući ogromnoj moći kompjutera u memorisanju i
brzoj obradi velikog broja podataka, automatizovani
informacioni sistemi postaju sve brojniji i gotovo nezamjenjivi
deo celokupnog društvenog života svih subjekata na svim
nivoima. Tako kompjuter postaje svakodnevni i nezaobilazni dio
(segment) svih sfera društvenog života od proizvodnje, prometa,
vršenja usluga pa do nacionalne odbrane i bezbjednosti u
najširem smislu.
Kompjuter postaje sredstvo vršenja različitih oblika
nedozvoljenih, protivpravnih i društveno opasnih djelatnosti.
Naravno, kompjuterski kriminalitet pod čijim zbirnim nazivom su
obuhvaćeni svi ovi raznoliki oblici i forme ponašanja vezani za
zloupotrebu kompjutera i informacionih sistema nema opšte
usvojenu definiciju. Tako se u krivičnopravnoj literaturi za ove
raznolike oblike kompjuterskog kriminaliteta upotrebljavaju
različiti termini kao što su : zloupotreba kompjutera,
kompjuterska prevara, delikti uz pomoć kompjutera, informatički
kriminalitet, računarski kriminalitet i tehno kriminalitet.
Ovaj vid kriminaliteta za razliku od drugih ne predstavlja
još uvijek zaokruženu fenomenološu kategoriju te ga je nemoguće
definisati jedinstvenim i precizno pojmovnim određenjem.
4
Kompjuterski kriminalitet je kriminalitet koji je usmjeren protiv
bezbjednosti informacionih (kompjuterskih, računarskih) sistema
u namjeri da se sebi ili drugom pribavi kakva korist ili da se
drugome nanese kakva šteta.
Kompjuterski kriminalitet se prema nekima određuje kao
zloupotreba kompjutera u smislu svakog događaja koji je u vezi sa
upotrebom kompjuterske tehnologije u kome žrtva trpi ili bi
mogla da trpi gubitak, a učinilac deluje u nameri da sebi pribavi
ili bi mogao da pribavi korist. Neki kompjuterski kriminalitet
definišu kao vršenje krivičnih djela kod kojih se računar
pojavljuje kao oruđe ili objekt zaštite odnosno kao upotreba
kompjutera pri vršenju prevare, utaje ili zloupotrebe.
Iz navedenih definicija se mogu izvući osnovne
karakteristike ili obilježja pojma kompjuterskog kriminaliteta. To
su sledeća obilježja:
društveno opasna, protivpravna ponašanja za koja zakon
propisuje krivične sankcije,
specifičan način i sredstvo vršenja krivičnih djela, uz pomoć
ili posredstvom kompjutera,
poseban objekt zaštite, bezbjednost računarskih podataka ili
informacionog sistema u cjelini ili pojedinog dijela,
namera učinioca da sebi ili drugom na ovaj način pribavi
kakvu korist (imovinsku ili neimovinsku) ili da drugome
nanese kakvu štetu.
U teoriji se u oblast kompjuterskog kriminaliteta svrstavaju
različiti oblici protivpravnog, nedozvoljenog ponašanja kao što
su :
1. kompjuterska prevara,
2. finansijske krađe, prevare i zloupotrebe,
3. krađa dobara,
4. falsifikovanje podataka i dokumenata,
5. vandalizam,
6. sabotaža,
5
3. Karakteristike kompjuterskog kriminaliteta
Kompjuterski (računarski) kriminalitet je prije svega
karakterističan po svojoj dinamici i velikom broju pojavnih
oblika. To je i razumljivo jer se radi o novoj tehnologiji sa velikim
mogućnostima jer se primjenjuje u skoro svim oblastima
društvenog života. Javljaju se i novi, znatno opasniji oblici
kriminalnog ponašanja, koji do sada nisu bili poznati u
kriminalističkoj praksi, a koji ne poznaju granice između država
pa ni između kontinenata.
Štetne posledice kompjuterskog kriminaliteta su izuzetno
velike. One se mogu ispoljiti i u nastupanju imovinske štete za
pravno ili fizičko lice a ponekad i za cijelu državu. I sami učinioci
krivičnih djela u vezi sa zloupotrebom kompjutera predstavljaju
posebnu, često specifičnu kategoriju
ljudi. Ovdje se najčešće radi o
nedelikventnim, nenasilnim, socijalno prilagodljivim
pojedincima. To su po pravilu lica koja ipak moraju da posjeduju
posebna stručna i praktična znanja i vještine u domenu visoke
informatičke, računarske i kompjuterske tehnologije i kojima su
ovakva tehnološka sredstva dostupna. Ova se krivična dela vrše
prikriveno, često bez neke vidljive i bliske prostorne povezanosti
učinioca djela i žrtve (oštećenog). Najčešće se teško otkrivaju a još
teže dokazuju, a dugo vremena ostaju praktično neotkriveni sve
dok oštećeni ne pretrpi neku štetu koja je vidljiva u sistemu
računarskih informacija. To je kriminalitet koji brzo mijenja
forme i oblike ispoljavanja, granice među državama kao i vrstu
oštećenog.
Savremena informaciona i kompjuterska tehnologija unijela
je nove drastične promjene u sve sfere društvenog života. Te
promjene su pored pozitivnih i korisnih novina donele i niz
problema vezanih za pojavu i širenje kompjuterskog
kriminaliteta različitih oblika, formi i vidova ispoljavanja. Sve te
promene se mogu
svesti na sledeće:
nove forme vrijednosti,
7
