PREDMET KOMUNIKOLOGIJE
Komunikologija je nauka koja ima za predmet fenomen komunikacije. U okviru nje se
proučavaju najraznovrsniji oblici opštenja među živim bićima. Suština komunikacije
sadržana je u opštenju, tj. saopštavanju određenog sadržaja. Po mišljenju nekih
autora komunikologija teorijski tematizuje sledeće aspekte (probleme) komunikacija:
- Jezik i sistemi simbola –
- Govorno komuniciranje
- Interpersonalno komuniciranje u malim grupama –
- Masovno komuniciranje –
- Organizacijsko komuniciranje -
Neki autori teorije i pristupe izuavanju komunikacije dijele na:
1. strukturalne i funkcionalističke
2. kognitivne i bihejviorističke
3. interakcionalističke
4. interpretativne
5. kritičke
Srednjevjekovna retorika
U srednjem vijeku retorika se svodi na propovjed. U vreme ranog hrišćanstva u
propovjedima je korišten običan govor jer se crkva obraćala običnom narodu. Već od
XI vijeka retorika je dobila privilegovani status u okviru hrišćanske crkve. Od početka
XI vijeka razvile su se 3 osnovne vrste retorike: vještina propovjedi (ars praedicandi),
retorika stihova (ars poetriae) i pravnička retorika.
Renesansa predstavlja vraćanje antičkim uzorima – književnosti, umjetnosti, filozofiji i
retorici. Retorika stiče veoma važno mesto u sistemu obrazovanja postajući u okviru
univerziteta komplementarna filozofiji. Humanizam kao književno – filozofski pravac,
fokusira čovjeka u centar svog interesovanja. Preovlađujući retorički ideal u doba
humanizma bio je ELEGANTIA , pod kojim se podrazumjevao duhom bogat i jasan
stil izražavanja.
1. Engleski empirizam?
Empirizam je filozofski pravac koji u svojoj osnovnoj postavci izlaže tezu po kojoj je
iskustvo osnovni izvor saznanja. U razumu nema nikakvih urođenih i unaprijed datih
ideja. Predstavnici empirizma – Bekon, Hobs, Lok, Barkli, Hjum. Frensis Bekon, u
svom čuvenom djelu "Novi organon", iznosi tezu – da bi se došlo do istinskog znanja,
čovjek mora da se liši duboko ukorenjenih predrasuda. Oslanjajući se na izvorno
značenje reči idol (slika,utvara), Bekon je u idolima prepoznao tzv. lažne pojmove koji
predstavljaju prepreku dosezanju istine i pravog znanja. Po njegovom mišljenju,
postoje 4 vrste predrasuda – idola koji učestvuju u procesu ljudskog saznanja a
istovremeno ga i ometaju.
1) Idoli plemena – predrasude koje su svojstvene čovjeku kao pripadniku ljudske
vrste; 2) Idoli pećine – ona vrsta zabluda koje nastaju kao posledica individualnih
osobina, navika, vaspitanja svakog čovjeka; 3) Idoli trga – predrasude koje nastaju u
interakciji sa drugim ljudima, na osnovu jezika kao sredstva sporazumevanja. Često
su izvor zbrka i pogrešnih zaključaka; 4) Idoli pozorišta (teatra) – predrasude koje
nastaju pri nekritičkom i dogmatskom prihvatanju određenih filozofskih koncepata,
koji nisu ništa drugo već svojstvena inscenacija lažne stvarnosti. / Tek kad se riješe
svih predrasuda, i ukoliko se oslone na iskustvo i odbace lažnu učenost, ljudi mogu
doći do istinskog saznanja.
Tomas Hobs u "Levijatanu" iznosi tezu o konfliktu "Čovjek je čovjeku vuk", je
Hobsova misao koja predstavlja prirodno čovjekovo odnošenje prema drugim
ljudima, jer svaki pojedinac želi da zadrži svoju slobodu zadobijajući vlast nad
drugima. Po Hobsu, u samoj ljudskoj prirodi sadržana su 3 osnovna znaka ljudskih
sukoba. To su žudnja za nadmetanjem, podozrivost u namere drugih i žudnja za
počastima koje jedinka dobija ukoliko uspije da svoju moć nametne drugima. Hobs
smatra da su ljudi po prirodi jednaki i da prije nego što postoji država, svaki čovjek
želi da zadrži svoju slobodu, ali i da stekne vlast nad drugima. U tom sukobu nastaje
rat koji život čini teškim i kratkim. Odatle sledi da je čovjek ne društveno biće po
prirodi, a da ga na društvenost, komunikaciju sa drugima, može natjerati samo
stvaranje države kao vještačke tvorevine.
Pojam komunikacije
Termin komunikacija potiče iz lat. jezika od glagola communicare i znači učiniti
zajedničkim, saopštiti, dok imenica communicatio sadrži značenja zajednica,
opštenja. Osnovna etimološka određenja ovih pojmova nije ništa drugo do
uspostavljanje zajednice, tj. društvenosti. U tom smislu može se reći da je
komunikacija prelaz od individualnog ka kolektivnom. Majers i Majers smatraju da
komunikaciju karakteriše 6 odlika:
1. komunikacija je sveobuhvatna, predstavlja centralni fenomen kulture
2. ona je neprekidna, nikad ne prestaje i ne može joj se odrediti ni početak ni kraj
3. zasnovana je na razmjeni značenja
4. sadrži očekivane konvencionalne elemente
5. javlja se u više nivoa (između 2 osobe, između osobe i grupe, između 2 ili više
grupa, itd...)
6. odvija se i među jednakima i među nejednakima (u pogledu pola, dobi,
obrazovanja, socijalnog statusa, itd...)
životne odluke i najbanalniji primjer je onaj kada držimo monolog. Pozitivne
poslijedice ovakve komunikacije je bolje poznavanje
vlastite osobnosti i pogleda na različite životne situacije.
Međutim ono negativno je što ponekad previše samoispitivanja i analiziranja vlastitih
postupaka može dovesti do ne prihvaćanja osobnog identiteta.
Interpersonalna komunikacija
To je komunikacija između najmanje dvije osobe. Iako se ovde prije svega
podrazumijeva kontakt licem u lice, u ovu grupu spada čak i telefonski razgovor. Ova
vrsta komunikacije ne mora nužno da bude samo između dvije osobe.
Interpersonalna komunikacija može da bude verbalna i neverbalna. Neverbalna
komunikacija je permanentno primanje i emitovanje znakova gestovima, mimikom ili
pokretima tijela. Odvija se uvek kada smo u kontaktu sa drugim ljudima.
Neverbalna komunikacija ukazuje na stav prema drugim osobama i pomaže u
građenju i održavanju odnosa sa drugima.
Neverbalni znaci komunikacije mogu se podijeliti u tri grupe:
- Jezik tijela - sistem znakova koji se često koristi uz govor i u najvećoj mjeri otkriva
osjećanja, stavove i namjere neke osobe. U jezik tijela spadaju gestovi, izraz lica,
tjelesni stav, prostor koje tijelo zauzima i dodir.
2. Parajezik - je sistem neverbalnih znakova ili gestova koji prate verbalno
izražavanje, a služe interpretaciji u toku govora. U parajezičke forme spadaju uzvici,
naglašavanje određenih riječi, jačina, brzina i ritam glasa.
3. Odjeća - ovdje spada sve ono što nas u vizuelnom smislu određuje a to su šminka,
frizura, nakit. Odjeća signalizuje nečiji doživljaj sopstvenog identiteta.
Jezik i neverbalna komunikacija razvili su se da bi obavljali različite funkcije. Jezik da
informiše o idejama i događajima, a neverbalna komunikacija da informiše o ličnim
doživljajima subjekata, koji su uslovljeni datom komunikativnom situacijom.
Interpersonalnu komunikaciju možemo kategorizovati i preko situacija u kojima se
odvija:
1. formalna / neformalna - stepen svijesti koju komunikator ima u odnosu sa drugima.
2. javna / privatna - definiše razliku u pogledu predstavljanja i svesti da
komunikacijski proces može posmatrati neko sa strane.
3. distancirana / intimna - distancirana komunikacija uključuje izvestan formalizam u
govoru, intimna pretpostavlja bliže i čvršće odnose među ljudima.
4. ritualna / otvorena - ritualna potvrđuje veze, osećanja sigurnosti u grupi i ne može
da razvije otvorenu formu opštenja.
5. funkcionalna / ekspresivna - u prvom slučaju jezik se koristi striktno funkcionalno, a
u drugom kao sredstvo diskusije i špekulacije.
