Kotrljajna ležišta

INTERNACIONANI UNIVERZITET TRAVNIK

FAKULTET POLITEHNIČKIH NAUKA

ODSIJEK: MA

INSTVO

PREDMET: MAŠINSKI ELEMENTI

KOTRLJAJNA LEŽIŠTA

SEMINARSKI RAD

Mentor: Doc.dr Asib Alihodžić Student: Evelin Kubat

Broj indeksa: PT-06/17

UVOD

Kotrljajni   ležaji   su   takvi   ležaji   kod   kojih   se   između   obrtnih   dijelova   javlja   trenje
kotrljanja koje je daleko manje od trenja klizanja. Osnovni dijelovi kotrljajnih ležaja su
unutrašnji   prsten,   spoljašnji   prsten   i   kotrljajni   elementi.   Ovakav   ležaj   se   naziva
prstenasti   ležaj   i   nosi   radijalna   ili   radijalno-aksijalna   opterećenja.   Za   aksijalna
opterećenja   koriste   se   kolutni   ležaji   koji   se   sastoje   iz   dva   koluta   i   kotrljajnih
elemenata.   Osnovni   geometrijski   parametri   ležaja   su:   prečnik   provrta   d   ,   prečnik
ležaja D , širina ležaja B i visina aksijalnog ležaja H.

Sl. 1. Kotrljajni prstenasti ležaj:

1. spoljašnji prsten,

2. kotrljano tijelo – kuglica,

3. vratilo – rukavac,

4. unutrašnji prsten

Slika 1. Kotrljajni prstenasti ležaj

Kotrljajni ležaj mora biti u kućištu gdje je zaštićen od spoljašnjih nečistoća (prašine,
pijeska, opiljaka i sl.). Kućište može biti standardnog i nestandardnog oblika, zatim
može biti jednodijelno ili dvodijelno.
Vratilo u prstenastom ležaju je u čvrstom sklopu sa malim preklopom sa unutrašnjim
prstenom i zajedno se sa njim obrće. Nalijeganje između vratila i unutrašnjeg prstena
može biti i labavo sa vrlo malim vrijednostima zazora. Spoljašnji prsten je u čvrstom
spoju sa kućištem i nepokretan je, tako da se obrtanje ostvaruje preko kuglica te se
javlja trenje kotrljanja. Kućište je zatvoreno i zaptiveno pomoću zaptivnih prstenova.
Pored toga, sam ležaj može biti zaptiven, te se do kraja svog radnog vijeka ne
podmazuje. Nezaptiveni ležaji se podmazuju na različite načine i različitim mazivima.
Unutrašnji i spoljašnji prsten osigurani su sa obe strane od aksijalnog pomjeranja po
vratilu pomoću uskočnika.

Primjeri standardnih tipova ležaja su:

kuglični (sl. 2. a), sa dva reda kuglica

sa različitim kavezima (sl. 2. b i c),

sa valjčićima (sl. 2. d),

sa koničnim valjčićima (sl. 2. e),

buričasti (sl. 2. f),

sa iglicama (sl. 2. g) i kolutni (sl. 2. h i j).

Slika 2. Primjeri standardnih tipova ležaja

Ležaji tipa 1

su samopodesivi prstenasti kuglični dvoredni ležaji. Ovi ležaji se mogu

prilagođavati ugaonim odstupanjima vratila u odnosu na ležaj i kućište. Ugao
zakretanja vratila je do 4°. Nosi velika radijalna i manja aksijalna opterećenja.
Ugrađuje se na dugačka vratila koja osciluju i na sva druga vratila koja se u toku rada
radijalno zakreću.

Slika 4. Ležaj tipa 1

Ležaj tipa 2

je prstenasti bačvasti ležaj sa dva reda bačvi. Nose velika radijalna i

manja aksijalna opterećenja. Samopodesiv je i omogućava radijalno zakretanje
vratila do 4°.

Slika 5. Ležaj tipa 2

Ležaj tipa 3

je prstenasti konični valjkasti ležaj. Nose velika radijalna i manja

aksijalna opterećenja. Aksijalna opterećenja su u jednom smjeru te se ugrađuju u
paru. Rasklopivi su, što omogućava podešavanje pri montaži. Ne dozvoljavaju
zakretanje vratila. Koriste se za male brzine.

Slika 6. Ležaj tipa 3

Ležaj tipa 4

je prstenasti dvoredni kuglični radijalni ležaj. Jednostavne su

konstrukcije i lako se održavaju. Koriste se za velike radne brzine i povećana
opterećenja.

Slika 7. Ležaj tipa 4

Ležaj tipa 5

je kolutni kuglični aksijalni ležaj. Mogu biti sa jednim ili sa dva reda

kuglica. Nose samo aksijalna opterećenja. Koriste se za velika aksijalna opterećenja.

Slika 8. Ležaj tipa 5

Ležaji tipa 6

su prstenasti jednoredni ili dvoredni kuglični ležaji. Imaju univerzalnu i

veoma široku primjenu. Koriste se za velika radijalna i znatna aksijalna opterećenja i
za velike brzine. Ovaj ležaj dozvoljava malo radijalno zakretanje vratila. Nisu tako
šumni u odnosu na druge kotrljajne ležaje. Jednostavne su konstrukcije i jeftini su.

Slika 9. Ležaj tipa 6

Ležaji tipa 7

su jednoredni prstenasti kuglični ležaji sa kosim dodirom. Kuglični ležaji

sa kosim dodirom imaju kotrljajne staze na unutrašnjem i spoljašnjem prstenu koje su
pomjerene jedna u odnosu na drugu u pravcu aksijalne ose ležaja. Pogodni su za
istovremeno radijalno i aksijalno opterećenje. Ugao dodira je 40° i namenjeni su za
srednje i velike brzine. Nisu rastavljivi. Jednoredni ležaju primaju aksijalno
opterećenje samo u jednom pravcu pa se zato ugrađuju u paru sa još jednim takvim
ležajem. Uparivanje ležaja može biti na različite načine, tako da nose aksijalnu silu u
jednom ili u oba smjera. Dvoredni ležaji su namenjeni za velika aksijalna i radijalna
opterećenja.