Gimnazija Tutin
Maturski rad
Predmet: Geografija
Tema:
KRAŠKA EROZIJA
Profesor: Emin Klimenta Učenik:
Tutin, jun 2019.
Kraška erozija Mujović Remzija
(ljuštura i skeleta koji se sastoje od kalcijum karbonata).Voda rastvara krečnjačku
stenu i stvara površinske i podzemne oblike kraške erozije.
1. Proces kraške erozije
Kraški proces je geomorfološki proces koji nastaje dejstvom tekuće i atmosferske vode
na rastvorljive stenske mase. Najzastupljenije rastvorljive stene u prirodi su karbonatne stene
(krečnjaci i, u manjoj meri, dolomiti). Kraški proces se može, mada u manjoj meri, razvijati i
na gipsu, anhidritu, ležištima soli, itd.
Kraški proces karakteriše se razvojem na velikim površinama. U pitanju su stotine i hiljade
kvadratnih kilometara. Proces je dugotrajan, razvija se u vremenu, koje se meri geološkim
merilima vremena.
Termin
kras
dobio je naziv po geografskoj oblasti, koja se nalazi na granici
između Italije i Slovenije. Oblast je ograničena potezom Monfalkone – Trst – Pivka
– Postojna – Vipava – Gorica.
U Italiji ta oblast se naziva
Karso
(italijanski:
Carso
). Slovenački naziv je
kras
, nemački
karst
,
a srpskohrvatski
kras
ili
krš
. Naziv oblasti s tipskim razvojem procesa usvojen je kao termin
koji označava geomorfološku pojavu, odnosno specifičan proces, ali i kao naziv za
specifične hidrogeološke pojave, poniranje voda, njihove podzemne tokove i ponovno
pojavljivanje na površini terena.
Osnove naučnog poznavanja krasa postavio je Jovan Cvijić 1893. On je u svetsku literaturu
uveo i veliki broj srpskih termina, koji se danas internacionalno koriste („polje“ kao termin
za kraško polje, „dolina“, kao termin za vrtaču, „uvala“)
1
.
1
Marković M., Pavlović R., Čupković T. (2003):
Geomorfologija
. Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd.
3
Kraška erozija Mujović Remzija
Kraški proces je razvijen širom sveta. Njegovi oblici sreću se na svim kontinentima u
različitim varijetetima, u zavisnosti od klimatskih uslova i geoloških karakteristika terena.
Poznate oblasti predstavljaju kras Peloponeza, Jamajke, Kine, Moravski kras okoline Brna
u Češkoj, kras pisaće krede u Engleskoj, itd.
Postoje tri bitna svojstva koja kraški proces izdvajaju od drugih procesa nastalih delovanjem
vode na nerastvorljive stenske mase:
1. Mehanizam procesa, na nerastvorljive stenske mase voda deluje svojom
kinetičkom
energijom
i obavlja mehaničku
eroziju
.
Transport
se vrši u vidu mehaničke drobine,
a
materijal
se
akumulira
na mestu slabljenja kinetičke energije vode. U slučaju kraškog
procesa obavlja se hemijska erozija, tj. rastvaranje stenske mase. Taj vid erozije naziva
se
korozija
. Erodovani materijal se transportuje u vidu rastvora, a akumulira se
izlučivanjem ili obaranjem iz rastvora.
2. Prostorni razvoj procesa, kraški proces prenosi se s površine
terena
u
podzemlje
.
Proces se razvija prostorno, dostižući nekada i kilometarske dubine.
3. Razvoj specifičnih oblika, pored površinskih oblika, koji mogu nastati i dejstvom
drugih geomorfoloških procesa, kao i
endogenim putem
, i
antropogeno
, dejstvom
kraškog procesa nastaju i podzemni oblici. Stihijski egzogeni procesi ih ne stvaraju.
Kraški proces se odlikuje složenim mehanizmom. Osnovu čini hemijski proces,
rastvaranje stenske mase, tj. hemijska erozija postojećih oblika, transport materijala u vidu
rastvora i akumulacija izlučivanjem, ili obaranjem materijala iz rastvora. Vode koje se kreću
po površini terena ili u podzemlju poseduju i kinetičku energiju.
4
