1.
Uvod...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ..... ... ... ... ... ... ..
. ... ... ... ... ...
2. Kratkoro
č
ni izvori
finansiranja..... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Ukalkulisane
obaveze....... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Bankarski
krediti....... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.1. Jednokratni
krediti..... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2.2. Kreditna
linija...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2.3. Revolving krediti...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
..
2.3. Upravljanje ostalim kratkoro
č
nim izvorima finansiranja...... ... ... ... ... ... ... ... .
2.4. Komercijalni papiri...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ...
2.5. Potraživanja od kupaca kao kolateralno obezbe
đ
enje...... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.6. Zalihe kao kolateralno obezbe
đ
enje...... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
...
2.7. Finansiranje dobavlja
č
kim kreditom....... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
..
3.
Zaklju
č
ak.... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
. ... ... ... ... ..
4. Literatura....... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ..
1. UVOD
Upravljanje nov
č
anim sredstvima u preduze
ć
u po
č
iva na na
č
elu rentabilnosti i na
na
č
elu likvidnosti preduze
ć
a. S obzirom na zna
č
aj i jednog i drugog na
č
ela,
preduze
ć
e treba da prona
đ
e najpovoljniju kombinaciju za održavanje svoje
likvidnosti uz istovremeno ostvarivanje i rentabilnosti u svom poslovanju i za
ostvarenje oba na
č
ela preduze
ć
e ima podjednak interes jer oba mogu stimulativno
delovati na tok poslovanja preduze
ć
a.
Do sadašnja prakti
č
na iskustva ukazuju na to da i u najlikvidnijim i najrentabilnijim
preduze
ć
ima
č
esto nedostaju nov
č
ana sredstva. U takvim slu
č
ajevima menadžment
preduze
ć
a je u obavezi da prona
đ
e nove izvore nov
č
anih sredstava, u što kra
ć
em
roku, uz što povoljniju cenu kapitala (kamatu)
Ako se pretpostavi da je doti
č
no preduze
ć
e upravo ovaj iznos neto zarada i
ukalkulisanih obaveza kreditno obezbe
đ
ivalo po godišnjoj stopi od 12%, tada su
prisutne uštede i po ovom osnovu od 144.000 din (1,200.000 din x 12%). Dakle,
pravilnim upravljanjem ukalkulisanim obavezama, ukupne uštede za doti
č
no
preduze
ć
e iznose 1,344.000 din (1,200.000 din zarade i ukalkulisanih obaveza +
144.000 din kamater na kreditna sredstva).
Napred navedene uštede po osnovu ukalkulisanih obaveza na ime zarada posebno
ć
e se akumulirati (pove
ć
ati) ukoliko se od strane fiskalne – poreske politike pove
ć
a
procenat izdvajanja za poreze i doprinose. Menadžment preduze
ć
a istovremeno
treba da vodi ra
č
una o optimalnom roku odlaganja isplata zarada, jer svako predugo
odlaganja (bez obzira na finansijske efekte preduze
ć
a) može proizvesti kontra efekat
na radni moral zaposlenih. Pla
ć
anje raznih zakupnina (koje imaju karakter
ukalkulisanih obaveza) u dužem vremenu tako
đ
e može imati pozitivnih finansijskih
efekata na rezultat preduze
ć
a. Dakle, sve
raspoložive oblike obaveza, preduze
ć
e treba da koristi, ekonomski posmatrano,
razumno u cilju sopstvenog finansiranja, uz što manje kreditno zaduživanje i mogu
ć
e
produženje roka njihovog likvidnog izmirenja. Poreske uštede u razvijenim zemljama
tržišnog tipa privre
đ
ivanja imaju posebnu stimulaciju za onj menadžment preduze
ć
a
koji doti
č
ne obaveze uspe svesti na zakonski minimum. Interes je i menadžmenta i
vlasnika kapitala da se poreske obaveze svedu na zakonski minimum u momentu
likvidnog pla
ć
anja.
2.2. BANKARSKI KREDITI
2.2.1. Jednokratni krediti
Jednokratni krediti su kratkoro
č
nog karaktera koje odobravaju poslovne banke
svojim komitentima,
č
iji je kreditni bonitet pouzdan. U praksi se po pravilu ova vrsta
kredita odobrava onim preduze
ć
ima kojima su finansijska sredstva potrebna samo
za jedan vremenski period, u ’’špicevima’’ finansijskog ulaganja radi obezbe
đ
enja
neophodnih zaliha materijala, odnosno održavanja teku
ć
e likvidnosti.
Primera radi, preduze
ć
e ’’Fidelinka’’ a.d. iz Subotice (žitomlinska organizacija)
otkupljuje godišnji rod merkantilne pšenice u koli
č
ini od 10.000 tona, po ceni 10 din/1
gk u kreditnom iznosu od 100 miliona dinara, sa rokom dospe
ć
a kredita na 90 dana.
Kreditom se otkupljuje koli
č
ina pšenice potrebne za godišnju proizvodnju doti
č
nog
preduze
ć
a i stvaraju realne pretpostavke njene kontinuelne proizvodnje, kao i
obezzbe
đ
enja tržišta sa prehrambenim proizvodima. Jednokratni kredit se pravno
formalizuje u vidu avalirane menice (koju avalira poslovna banka), koju potpisuje
konkretno preduze
ć
e i prodaje nekom drugom preduze
ć
u – dobavlja
č
u sirovina.
Meni
č
nom obavezom definišu se uslovi kreditiranja, rok trajanja kredita i visina
kamatne stope, premija za rizik kreditiranja i sl. Visina premije za rizik kreditiranja je
promenljivog karaktera i zavisi od procenjenog poslovnog i finansijskog rizika
potencijalnog dužnika. Jednokratni kredit se ne može produžavati o roku svog
dospe
ć
a, te stoga upravo i imaju karakter specijalnog aranžmana.
U prezentiranom hipoteti
č
kom primeru, preduze
ć
e ’’Fidelinka’’ a.d. Subotica je
avaliralo menice kod poslovne banke, ’’Vojvo
đ
anske banke’’ a.d. Novi Sad, Filijala
Subotica, izvršilo pla
ć
anja pšenice poljoprivrednom preduze
ć
u Z.Z. ’’Nova Brazda’’
Đ
ur
đ
in, koje je indosiralo menice na preduze
ć
e ’’Azotara’’ a.d. Subotica radi
kupovine vešta
č
kog
đ
ubriva. Preduze
ć
e ’’Azotara’’ podnelo je menice na eskont kod
’’Vojvo
đ
anske banke’’ u Subotici, koja je eskontovala menice (uz eskontnu proviziju)
i likvidno pustila u te
č
aj nov
č
ana sredstva na teku
ć
i ra
č
un preduze
ć
a ’’Fidelinka’’ a.d.
Subotica. Po dospe
ć
u avaliranih menica, žitomlinsko preduze
ć
e ’’Fidelinka’’ a.d.
Subotica pbezbedilo je likvidna sredstva za iskup menica, te na taj na
č
in izvršilo
povrat novc
č
anih sredstava ’’Vojvo
đ
anskoj banci’’ a.d. u Subotici, koja su bila
angažovana po osnovu eskonta menica.
U konkretnoj praksi su mogu
ć
e i druge varijante kreditiranja, po
č
ev od
klasi
č
nog odobravanja kredita žitomlinskom preduze
ć
u ’’Fidelinka’’ a.d., pa preko
robno-komercijalnih zapisa koje izdaje poslovna banka, radi otkupa ponu
đ
enog
roda pšenice.
2.2.2. Kreditna linija
Kreditna linija predstavlja ugovor izme
đ
u poslovne banke i privrednog subjekta
(preduze
ć
a), kojim se utvr
đ
uje iznos neosiguranih kratkoro
č
nih finansijskih
sredstava, koja
ć
e biti stavljena jedan vremenski period na raspolaganje komitentu
(preduze
ć
u) poslovne banke. Ugovor o kreditnoj linije ne garantuje kredit budu
ć
em
dužniku, ve
ć
nagoveštava da
ć
e poslovna banka, ako bude u finansijskoj
mogu
ć
nosti, odobriti kredit komitentu (preduze
ć
u) kako bi doti
č
ni koristio kredit do
odre
đ
enog limita. Ugovor o ovakvoj vrsti kredita sklapa se naj
č
eš
ć
e na period od
godinu dana i podložan je jednogodišnjem obnavljanju. Odobravanjem kreditne linije
poslovne banke eliminišu potrebu da ispituju svaki put kreditnu sposobnost
