1.
Pojam i predmet kriminalistike
2.
Sistem kriminalistike
3.
Naučni praktični karakter kriminalistike
4.
Način saznanja za KD-a i učinioce
5.
Planiranje kriminalističke djelatnosti
6.
Indicije
7.
Vrste indicija
8.
Zlatna pitanja kriminalistike
9.
Kriminalističke verzije
10.
Planiranje kriminalističkih verzija
11.
Provjeravanje kriminalističkih verzija
12.
Kriminalističke operativne evidencije
13.
Utvrđivanje identiteta
14.
Kriminalistički aspekti legitimisanja
15.
Kriminalističko obavještajna djelatnost
16.
Kriminalistička provjera
17.
Kriminalistička kontrola
18.
Racija
19.
Dresirani psi u suzbijanji kriminaliteta
20.
Kriminalističko praćenje
21.
Zasjeda
22.
Potražna djelatnost
23.
Kriminalističko forenzička obrada mjesta zločina
24.
Uviđaj
25.
Rekonstrukcija događaja
26.
Kriminalistički eksperiment
27.
Vještačenje
28.
Kriminalistička vještačenja
29.
Lišenje slobode
30.
Taktika pretresanja stanova i drugih prostorija
31.
Taktika pribavljanja ličnih dokaza
32.
Psihološka osnova iskaza lica
33.
Priprema informativnog razgovora sa licima
34.
Taktika informativnog razgovora sa oštećenim - žrtvom
35.
Taktika informativnog razgovora sa svjedokom
36.
Taktika informativnog razgovora sa osumnjičenim
37.
Krivično procesni aspekti informativnog razgovorima sa licima
38.
Simptomatska slika osumnjičenog
39.
Alibi
40.
Kriminalistička upotreba poligrafa
41.
. Kriminalističke karakteristike prepoznavanja lica
42.
Suočenje
43.
Prijavljivanje krivičnog djela
44.
Otkrivanje, razjašnjavanje KD i razotkrivanje učinioca
45.
Kriminalistička istraga – obrada
46.
Saradnja policije i tužilaštva u istrazi
47.
Kriminalistički sadržaj izvještaja o preduzetim mjerama i radnjama
48.
Savremene tendencije kriminalistike
49.
Načela kriminalistike
1.
Pojam i predmet kriminalistike
Kriminalistika je naučna disciplina koja sistematski istražuje i primjenjuje naučne i
na iskustvu zasnovane metode i sredstva u otkrivanju i razjašnjavanju pojava KD i
utvrđivanja njihovih počinitelja. To je nauka, koja se bavi izučavanjem strategije,
taktike, metodike i tehnike otkrivanja, suzbijanja i prevencije kriminaliteta na
nivou pojedinog KD i pojave u cjelini. Tri osnovna zadatka kriminalistike su:
gnoseološki (spoznaja zakonomjernosti), konstruktivni (pronalazi nove metode
strategijskog i taktičkog postupanja i usavršavanje tehničkih sredstava) i
komunikativni (prenos naučnih rezultatapraktičarima, građanima, studentima...).
Predmet kriminalistike je:
-- otkrivanje, istraživanje i proučavanje zakonomjernosti nastanka, trajnosti,
prikupljanja ispitivanja i korištenja operativnih i dokaznih informacija o KD i
učiniocu KD
-- proučavanje sadržajnu, spoznajnu stranu operativne, istražne i sudske prakse
-- izučavanje, analiza i uopštavanje delikventske prakse, kako bi se uočile opšte i
tipične zakonomjernosti
-- izučavanje primjene, u praksi postojećih kriminalističko- strategijskih,
preventivnih, taktičkih mjera i tehničkih sredstava (npr. alarmni sistemi...)
-- utvrđivanje zakonomjernosti i međusobno dejstvo materijalnih objekata, kao i
fizičko djelovanje ljudi (uzajamne radnje i odnosi učinioca i žrtve; uzajamne radnje
i odnosi učinioca i svjedoka; uzajamne radnje i odnosi učinioca i državnih
službenika; uzajamne radnje i odnosi svjedoka i državnih službenika i međusobni
odnosi institucija, koje primjenjuju kriminalistiku).
2.
Sistem kriminalistike
Kriminalistiku tvore sledeće tematske cjeline:
● Kriminalistička tehnika – proučava, razvija i iz tehničkih i prirodnih nauka
preuzima najpodesnija sredstva koja služe za pronalaženje, obezbjeđenje,
fiksiranje i ispitivanje tragova KD (npr. mikroskopi, fotografske tehnike...); za
formiranje baza podataka (o učiniocima, o KD, sredstvima izvršenja...), kao i za
sprečavanje izvršenja i prevenciju KD (npr. alarmi, video nadzor...).
Kriminalistika sistematski istražuje naučna i iskustvena pravila iz prirodnih,
društvenih i tehničkih nauka i sjedinjuje ih u području svojih istraživanja.
- neki autori joj ne priznaju status samostalne naučne discipline i njena
istraživanja ne uzimaju kao posebne tematske cjeline.
- neki autori joj priznaju status samostalne naučne discipline, ali se prema njoj kao
cjelini odnose suzdržano
- neki autori smatraju da kriminalistika ispunjava sve uslove da bude samostalna
naučna disciplina
Činjenice koje kriminalistici daju atribut nauke su:
1. poseban predmet izučavanja i istraživanja
2. specifičan pristup procesu kriminalističko-pravnog istraživanja
3. posebne jedinstvene metode istraživanja
4.
Način saznanja za KD-a i učinioce
Način saznanja za KD i izvršioca
■
aktivnosti organa unutrašnjih poslova – formiranje ekspertnih grupa za praćenje
i analizu pojedinih formi kriminaliteta. Na osnovu analiza se dobijaju bitni podaci:
pogodne lokacije za izvršenje KD; potencijalne žrtve, kategorije potencijalnih
delikvenata...Na osnovu ovih podataka se prave specijalni programi prevencije
(saradnja sa građanima, rad u lokalnoj zajednici), kontrole i nadzora (punktovi,
kontrola pojedinaca, racije, zasjede...). Na osnovu ovakve aktivnosti često se
počinioci KD zatiču pri samom izvršenju KD.
Organi unutrašnjih poslova u svojim aktivnostima se koriste:
a) informantima – lica, koja daju obavještenja o učinjenim KD, za koja su slučajno
ili prirodno saznali zahvaljujući svojoj profesiji ili drugim kontaktima sa pojedinim
licima iz kriminalnih sreduina (npr. taksisti, portiri...).
b) informatorima – lica iz kriminalne sredine, koja daju obavještenja o učinjenim
KD.
-- pouzdanici – duže vremena potajno šalju informacije/neporočna lica, kojima
policija vjeruje
-- vigilanti – lica, koja pripadaju kriminalnoj sredini i koja obavještavaju policiju o
krivičnim aktivnostima svojih kriminalnih saradnika.
-- agenti provokatori – lica koja pripadaju policiji i ubačeni su u kriminalnu
sredinu. Naše zakonodavstvo zabranjuje korištenje agenata provokatora.
■
javno pogovaranje – prenošenje glasina da je izvršeno neko KD ili da je
određeno lice učinitelj nekog KD. Npr. da neki ljekar prima mito... Javno
pogovaranje može biti tačno i netačno.
■
iz sredstava javnog informisanja – Npr. oglasne rubrike u kojima se često
prodaju ukradene stvari...
■
prijave
1. samoprijava – lice samo sebe prijavljuje za izvršenje KD. Mogu biti istinite (KD je
izvršeno u afektu, iz nehata, iz strasti pa se učinilac pokajao); lažne (npr. plemeniti
cilj – otac štiti sina;) i nesvjesno neistinite (lice prijavi sebe za KD za koje pogrešno
misli da je izvršilo).
2. anonimna (bez potpisa) i pseudonimna (lažni potpis)
3. prijava oštećenog i drugih svjedoka
4. prijava državnih, privrednih i društvenih subjekata - Npr. razne inspekcijske ili
carinske službe, zdravstvene ustanove, finansijska policija...
5.
Planiranje kriminalističke djelatnosti
U XX vijeku je napušten koncept reaktivnog pristupa kriminalitetu i počela se
razvijati proaktivna strategija suprostavljanja kriminalitetu, koja podrazumjeva
njegovo sistematsko i cjelovito analiziranje i suzbijanje.
Strategijsko planiranje podrazumjeva globalan pristup u okviru kojeg se analiziraju
pojedine vrste kriminala i kriminalitet u cjelini, uslovi i uzroci koji ih produkuju,
pojedini tipovi kriminalaca kao i postojeće mjere njegove kontrole i suzbijanja,
kako bi se uočile opšte zakonomjernosti, tendencije u okviru pojedinih formi
kriminalaca kao i sistemske slabosti u organizaciji i sprovođenju kriminalističke
djelatnosti sa ciljem otklanjanja, iznalaženja novih preventivnih rješenja,
povećavanja efikasnosti suzbijanja, otkrivanja i dokazivanja KD. Strategijsko
planiranje se usmjerava prema određenim tipovima kriminala i ka licima koja se
bave kontinuirano kriminalitetom. Osnovu SP čini kriminalističko-strategijska
analiza, koju vrše ekspertni timovi.
Taktičko planiranje predstavlja sistem standarizovanih metoda i ciljno usmjerenih
postupaka otkrivanja i razrješavanja krivičnih događaja, sprovođenjem analize
činjeničnog stanja, postavljanjem i provjeravanjem verzija u pogledu spornih
okolnosti kako bi se prikupili i obezbjedili dokazi o postojanju KD i učešću
određenog lica u njihovom izvršenju. To je razjašnjavanje konkretnih slučajeva
izvršenih KD. TP ima dva nivoa: a) planiranje kriminalističke djelatnosti u cjelini i b)
planiranje pojedinih kriminalističkih radnji.
Načela na kojima se zasniva TP su:
-- indicije kao orjentaciono-eliminacijske činjenice – nemaju dokaznu snagu ali
usmjeravaju kriminalističku djelatnost u određenim pravcima
-- indicije sa dokaznom snagom – prikupljaju se u sudskom postupku i imaju snagu
dokaza. Indicijalni dokaz je sastavljen dokaz od svih indicija koje zajedno treba da
čine cjelovito objašnjenje čitavog krivičnog događaja.
8.
Zlatna pitanja kriminalistike
Ako se dobije odgovor na sledeća pitanja – istina je utvrđena:
Šta se desilo? – da li u konkretnom slučaju postoji KD, prekršaj, disciplinski
prestup ili zades
Ko je izvršilac? – ako izvršilac nije poznat sastavlja se indicijalna lista na osnovu
indicijalne metode
Kada je izvršeno? – ako se zna tačno vrijeme mogu se provjeravati alibiji
osimnjičenih lica
Gdje je izvršeno? – ustanovljava se lice mjesta
Kako je izvršeno? – način izvršenja KD (bitno zbog specifičnosti ličnosti učinioca)
Čime je izvršeno? – sredstvo izvršenja (oruđe iz zanimanja, hobija...)
S kime je izvršeno? - verzija o saučesnicima
Zašto je izvršeno? – objašnjava moguće motive izvršioca
Koga ili što? – ukazujena objekat napada.
9.
Kriminalističke verzije
KV je jedno od više mogućih tumačenja nekog događaja ili činjenice. To je sud za
koji se uzima da je istinit. Verzije su misaone rekonstrukcije mogućih načina
izvršenja KD ili objašnjenja značenja pojedinih činjenica, i one upućuju kriminalistu
gdje i koje dokaze treba tražiti. Treba uvijek planirati više verzija, odn. postaviti
sve moguće verzije nekog krivičnog događaja. Pri sastavljanju verzija treba koristiti
timski rad.
subjekti koji postavljaju verzije su: primarni (ovlašćena lica unutrašnjih poslova;
tužilac i sudija u glavnom pretresu) i subjektivni (osumnjičeni i njegov branilac;
svjedok; vještak).
Dijele se:
■
po opsegu, tj. krugu objašnjavanih činjenica:
-- opšte – obuhvaćaju krivični događaj u cjelini
-- posebne – pretpostavke o subjektu, subjektivnoj strani, objektu i objektivnoj
strani KD
