K R I M I N O L O G I J A

1. Pojam kriminologije

Odrediti pojam kriminologije znači odgovoriti na pitanje

šta se podrazumeva pod terminom

kriminologija?".

Odgovarajući na ovo pitanje, odmah možemo konstatovati da nema jedinstvenog i

opšteprihvaćenog gledišta o tome šta je kriminologija. Određivanje pojma kriminologije staro je koliko
i krimiriologija kao nauka, ali jedna precizna,  opšte prihvaćena  i jedinstvena defimcija  još  uvek nije
utvrdena. Svaki autor, a kriminologijom su se bavili  stručnjaci različitih naučnih  discipina: psihijatri,
psiholozi, sociolozi, filozofi, pravnici, kriminalisti, imao je svoje shvatanje i defirticiju kriminologije,
zavisno   od   osnovnog   teorijskog   i  metodoioškog  opredeljenja   u  izučavanju  predmeta  kriminologije.
Razlike u shvatanjima postoje i među kriminolozima u pogledu razumevanja pojma   kriminologije, u
tome šta je karakteriše i predstavlja njenu bit. Tako se može zaključiti da ima onoliko koncepcija pojma
kriminologije   koliko   ima   kriminologa.   Kompleksnost   predmeta  izučavanja,   korišćenja  znanja   i
dostignuća   različitih   naučnih  oblasti   u   objedinjavanju   tog   predmeta,   uticali   su   da   pojedini   autori
smatraju   da   je   "kriminologija   kraljica   bez   kraljevstva",   odnosno   da   su   ''kriminolozi   kraljevi   bez
kraljevstva".

Medutim, izučavanja kriminaliteta u okviru posebne nauke, kao teorijsko saznajne, praktične,

organizovane i planske istraživačke društvene delatnosti, javlja se tek krajem osamdesetih godina 19.
veka.   Francuski  antropolog  Pol  Topinar  (Paul  Topinard)  upotrebio  je  pojam  "kriminologija"  za
izičavanje  nauke  koja  se  bavi  izučavanjem   izvršenih   krivičnih  dela.  Italijanski  pravnik  Garofalo
upotrebio  je  ovaj  pojam  za  naziv  svoje  knjige  "Kriminologija"   (1885.),  podrazumevajući  pod
krimmologijom nauku (učenje, grčke reči logos) o kriminalitetu, zločinu (lat. crimen).

Prilikom određivanja pojma kriminologije autori se razlikuju po tome da ovaj pojam shvataju šire ili
uže. Gotovo sve navedene uže i šire definicije kriminologije imaju određenu naučnu
vrednost i opravdanje. Kritika pojedinih shvatanja sigurno ne bi dovela do opšteprihvaćene, jedinstvene
definicije. Stoga smo na osnovu postojećih saznanja, odredili pojam kriminologije u užem smislu
obuhvatajući, po našem mišljenju, bitne elemente za definisanje.

Kriminologija se

može

definisati kao samostalna, teorijsko-empirijska, interdisciplinarna

društvena

nauka o

fenomenološkim

karakteristikama i uzrocima kriminaliteta kao masovne

društvene

pojave i kriminalnog ponašanja kao

pojedinačne

pojave, sa ciljem njegovog

objašnjenja

i suzbijanja.

2. Predmet

izučavanja

kriminologije

Određivanje predmeta izučavanja kriminologije usko je povezano sa određivanjem pojma

kriminologije. Odrediti predmet kriminologije znači utvrditi

šta kriminologija izučava, kojim se

pitanjima i problemima bavi,

da bi se sagledalo njeno mesto u sistemu nauka

odnos sa srodnim

naukama

i naučnim disciplinama. Iako značajno i osnovno, odredivanje predmeta kriminologije još

uvek je sporno među kriminolozima. Već skoro dva veka u kriminološkoj literaturi neprekidno se
utvrđuje predmet njenog izučavanja, što je svakako povezano i sa utvrđivanjem pojma kriminologije.

Postoje različita shvatanja o širini predmeta koji kriminologija izučava i o tome da li

kriminologija pripada društvenim, pravnim ili prirodnim naukama, da li je grupa nauka ili je
samostalna, autonomna, sintetička nauka. Međutim, skoro svim teorijskim definicijama predmeta
kriminologije zajedničko je da

kriminalitet

čini najvažniji polazni elemenat za određivanje predmeta

kriminologije, Iz navedenih različitih shvatanja predmeta kriminologije može se zaključiti da pojedini
autori isuviše proširuju predmet kriminologije nkljnčujući niz pošebnih nauka i naučnih disciplina. To
su shvatanja predmeta kriminologije u  najširem  smislu i ona su  najčešće  povezana sa sagledavanjem
kriminologije   kao   grupe   nauka.  Proširivanje  predmeta   kriminologije   kriminalnom   politikom,
sociologijom   zakona,   kriminalistikom   ili   penologijom,   dovodi   do   nagomilavanja  i   razuđenosti  niza
različitih činjenica  i pojmova  što otežava  sagledavanje i detaljno teorijsko i empirijsko  proučavanje
kriminaliteta  kao  masovne  društvene  pojave i  pojedinačnog  ponašanja.  Stoga,  po

našem mišljenju,

predmet

proučavanja

kriminologije je kriminalitet kao masovna

društvena

pojava

kriminalno

ponašanje

kao pojedi

načna

pojava.

Saglasno ovoj definiciji, razlikuju se

makrokriminologija

(proučava kriminalitet kao masovnu društvenu pojavu) i

mikrokriminologija

(proučava kriminalitet

kao pojedinačnu pojavu) kroz dve oblasti izučavanja: kriminalnu fenomenologiju (pojavni oblici, obim,
struktura, strukturalne promene, dinamika, prostorna i vremenska rasprostranjenost kriminaliteta) i
kriminalnu etiologiju (uzroci - opšti i neposredni, uslovi i povodi kriminalnog ponašanja). Važno je

napomenuti da proučavanje kriminaliteta u okviru kriminologije nije nešto apstraktno ili irelevantno,
već ima veliki uticaj na delinkvente, žrtve, one koji štite krivičnopravni sistem, ali i na sve ostale
gradane.

3. Pojam kriminaliteta

Kriminalitet je negativna društvena pojava, koja je, zbog svoje rasprostranjenosti i društvene

opasnosti, predmet neprekidnog interesovanja nauke i prakse. Da li će jedno ponašanje postati
kriminalno zavisi od političara koji kreiraju zakon, sudija koji ga tumače i onih koji su odgovorni za
sprovodenje zakona. Medutim, u teorijskom pogledu još uvek nema jedinstvenog shvatanja o tome šta
je kriminalitet, odnosno zločin i da li je uopšte podesno naučno izučavati ovu pojavu.

Definicije kriminaliteta su različite, često međusobno suprotne uz upotrebu različitih sinonima:

zločin, delinkvencija, prestupništvo, devijantno ponašanje, društveno negativno ponašanje, antisocijalno
ponašanje i sl.

Istorijski posmatrano reč zločin,

"crimen",

upotrebljavali su najpre

Rimljani za označavanje

sudske odluke ili presude; kasnije se taj termin koristi za označavanje neosnovane optužbe, okrivljenja
ili prekora, pojedinosti na koje se žali tužilac. Kasnije, pojedini pisci nastoje da nađu takvu đefiniiju
kriminaliteta koja bi važila za sve zemlje i sva vremena, dok su drugi negirali mogućnost

nalaženja

jedinstvenih

kriterijuma za definisanje. Defincija kriminaliteta je zavisila od opštih shvatanja autora o

uzrocima kriminaliteta, pa, kako je teorija o uzrocima kriminaliteta bilo mnogo, postoji i veliki broj
deflnicija kriminaliteta.

Teškoću koja postoji u tom pogledu pokušaćemo da savladamo polazeći od konstatacije da sve

definicije kriminaliteta polaze od izvesnih normi i da se zavisno od toga razlikuje

pravno

i sociološko

definisanje

kriminaliteta

. Ove dve definicije najčešće su zastupljene u naučnim radovima i najvažnije

su za određivanje predmeta kriminologije.

4. Krivičnopravno

definisanje kriminaliteta

Izučavanje društveno opasnih ponašanja bilo je najpre predmet krivično- pravne nauke, a znatno

kasnije kriminologije kao posebne nauke o kriminalitetu. U torn periodu krivično pravo je imalo
određena kriminološka obeležja jer je posmatralo krivično delo ne samo i isključivo kao pravni, već i
kao društveni fenomen.

Pravne definicije kriminaliteta nastale su u vreme kada krivičnopravna i kriminološka izučavanja

nisu bila jasno razgraničena i kada odnos izmedu krivičnog prava i kriminologije nije bio precizno
odreden. Smatralo se da predmet kriminologije i pojam kriminaliteta nije moguće odrediti bez krivičnog
prava. Prema većini pisaca, koji prihvataju

uže pravno definisanje, kriminalitet čine ona ponašanja

koja su inkriminisana u pozitivnom krivičnom zakonodavstvu kao krivična dela.

Tako se predmet

kriminologije ograničava na krivična dela kao najtežu vrstu kažnjivih radnji.

Krivičnopravna defmicija

zasniva se na principu zakonitosti, koji je uvela klasična krivičnopravna škola (nullum crimen sine lege)
i omogućava sigurnost u pogledu obima i sadržaja učinjene protivpravne radnje.

U okviru pravnog odredivanja pojma kriminaliteta postoji i šira pravna definicija po kojoj se

pojam kriminaliteta proširuje na sve kažnjive radnje u odredenom pravnom sistemu. Pod kriminalitetom
se podrazumeva svako protivpravno  ponašanje (činjenje  ili  nečinjenje)  za koje po  važećim  propisima
odredene zemlje nadležni organ može izreći sankciju. Ovo shvatanje potiče od Ferija, koji je smatrao da
je zločin protivpravan akt kojim se povreduje neko pravo. Pravno definisanje kriminaliteta, posebno uže
pravne   defmicije,   bile   su   kritikovane   kao   formalno-dogmatske,   preuske,   nedovoljne   da   objasne
kriminalitet   sa  šireg   društvenog   stanovišta  zbog   velike   promenljivosti   inkriminisanja   u   vremenu   i
prostoru,   kao   i   neusklađenosti   inkriminacija   u   pojedinim   zakonodavstvima.   Osim   toga,   u  društvu
postoje takva ponašanja, pojave i procesi, koji se događaju u okviru pravno sankcionisanog sistema i ne
predstavljaju kriminalitet sapravnog stanovišta ili sa stanovišta "normativne grupe" koja donosi zakone i
sankcioniše,  dok   se   sa  stanovišta  drugih   grupa   i   slojeva   smatraju   posebno  društveno  opasnim
("kriminalitet   belog   okovratnika",   izvesna  ponašanja  u   privrednom   poslovanju   kojima   se  krše
administrativno-pravni propisi i si.).

Uže pravno defmisanje svodi kriminologiju na dopunsku krivičnopravnu disciplinu i potpuno

zanemaruje socijalnu stranu kriminaliteta.

Danas je u literaturi najviše zastupljeno

pravno definisanje korigovano sociološkim

shvatanjima.

To znači da se prilikom defmisanja kriminaliteta polazi od krivičnopravne defmicije u

širem smislu, tako da se kriminalitetom smatraju ne samo krivična dela predviđena krivičnim
zakonodavstvom jedne zemlje, već i druge kažnjive radnje, uz sociološku, psihološku i drugu analizu

prestupništva; brojno stanje, rasprostranjenost, dinamiku prestupništva, etiološku (genetičku)
povezanost prestupništva sa drugim društvenim pojavama, poreklo i razvoj prestupništva (Pešić, V.);
kao i morfologiju (oblik) i modus operandi (način izvršenja) kažnjivih ponašanja, pri čemu ne treba
kriminološki pojam modusa operandi smatrati identičnim pojmom u kriminalistici (Horvatić).

Iz navedenih definicija može se zaključiti da su osnovna pitanja koja kriminalna fenomenologija

kao deo kriminologije razmatra i proučava:

obim kriminaliteta

kao masovne društvene pojave, koji se prati na osnovu statističkih podataka

iz statističkih evidencija o kriminalitetu, a odnosi se na ukupan broj izvršenih krivičnih dela na
odredenom prostoru i u odredenom vremenskom periodu, kao i na broj izvršenih pojedinih vrsta
krivičnih dela (na primer, protiv života i tela, imovine, privrede), broj izvršilaca, punoletnih i maloletnih
izvršilaca itd. Kod određivanja tačnog obima kriminaliteta kao nepremostiva prepreka javlja

se "tamna

brojka" kriminaliteta, nepoznat, neevidentiran broj krivičnih dela i izvršilaca;

pojavni oblici kriminaliteta i kriminalnog ponašanja

ili oblici u kojima se kriminalitet javlja

na odredenom prostoru i odredenom vremenskom periodu, mogu se posmatrati sa različitih  aspekata:
prema   vrstama  kažnjivih   ponašanja,   težini   kažnjivih   ponašanja,   objektu   napada   ili   objektu
krivičnopravne   zaštite  (kriminalitet  nasilja,   imovinski  kriminalitet,  privredni  kriminalitet,  politički
kriminalitet, profesionalni kriminalitet itd.), polu izvršilaca (kriminalitet muškaraca i kriminalitet žena),
uzrastu izvršilaca  (kriminalitet punoletnih  lica i delinkvencija maloletnika), broju izvršenih krivičnih
dela (primami kriminalitet, recidivizam), načinu, vremenu, sredstvu i mestu izvršenja;

struktura i strukturalne promene kriminaliteta

pokazuju vrste i karakteristike ukupnog

kriminaliteta  i  pojedinih  kažnjivih   ponašanja   u  okviru  određenih  pojavnih  oblika  kriminaliteta.   Na
primer, može se posmatrati struktura ukupnog kriminaliteta prema vrsti krivičnih dela i drugih kažnjivih
ponašanja zavisno od pozitivnopravnih propisa jedne zemlje (krivična dela protiv života i tela, krivična
dela protiv imovine, krivična dela protiv dostojanstva ličnosti i morala; prekršaji protiv javnog reda i
mira,  prekršaji  u  saobraćaju  itd ); struktura kriminaliteta kod pojedinih pojavnih oblika: kriminalitet
nasilja obuhvata krivična dela ubistva, telesne povrede, prinude, imovinski kriminalitet obuhvata krade,
prevare, utaje; struktura kriminaliteta prema polu izvršilaca posmatrana kroz odnos broja krivičnih dela
koja  vrše muškarci  i  krivičnih  dela koja  vrše žene  itd.  Strukturalne

promene

se odnose na promene

pojavnih oblika kriminaliteta zavisno od promena socijalnih uslova i demografskih karakteristika, kao i
na proces stvaranja novih inkriminacija ili proširivanje starih, postojećih (kriminalizacija) i ukidanje ili
izmenu odredenog krivičnog zakona, čime se odustaje od dalje krivičnopravne represije u odnosu na to
ponašanje (dekriminalizacija), što je u pojedinim vremenskim i prostornim okvirima veoma dinamičan
proces;

dinamika kriminaliteta

odnosi se na promene u obimu kriminaliteta kao masovne društvene

pojave u odredenom vremenskom periodu i na odredenom prostoru. Na primer, uz pomoć statističkih
podataka posmatra se da li je kriminalitet (ukupan broj izvršenih krivičnih dela) u periodu 2000-2005. u
Srbiji opao, stagnirao ili je bicui porastu. Pored dinamike ukupnog kriminaliteta moguće je posmatrati i
statistički pratiti dinamiku pojedinih pojavnih oblika kriminaliteta - privrednog, političkog, imovinskog,
maloletničke delinkvencije, ili, dinamiku kriminaliteta prema regionalnim i vremenskim
karakteristikama, polu, starosti i si. U okviru kriminalne fenomenologije izučava se regionalna
rasprostranjenost kriminaliteta "geografija kriminaliteta'

ili rasprostranjenost kriminaliteta u svetskim i

nacionalnim razmerama, na pojedinim nacionalnim i državnim područjima, u gradovima i selima,
pojedinim delovima grada (ekologija kriminaliteta).

Proučavanje obima, strukture i dinamike kriminaliteta ima višestruki značaj: omogućava da se

uvidi potreba za određenom društvenom reakcijom i da se postojeća društvena reakcija shvati; ukazuje
da odredeni obim, struktura i dinamika kriminaliteta u odredenoj užoj i široj društvenoj sredini mogu
negativno i nepovoljno da  utiču  na stanje i razvoj manjih ili  većih društvenih  grupa i pojedinaca;
pokazuje kako se menja kriminalitet zavisno od mesta, vremena, društvenih prilika i okolnosti, kako se
prilagodava uslovima života i dobija nove oblike ispoljavanja. Iako većina autora ističe da je kriminalna
etiologija  "centralno   područje"  kriminologije,  kriminalna  fenomenologija  nije  ništa  manje  značajno
područje   izučavanja.  U  okviru  istraživačkih  studija  o  kriminalitetu  ili  primenjene  kriminologije
potrebno  je  posvetiti  posebnu  pažnju  fenomenologiji  kriminaliteta.  Pojavni  oblici,  obim,  struktura,
strukturalne promene i dinamika kriminaliteta i kriminalnog ponašanja čine nerazdvojivu i jedinstvenu
celinu sa kriminalnom etiologijom.

7. Pojam i oblasti

izučavanja

kriminalne etiologije

Termin "etiologija" (od grčkog "aitia-uzrok i "logos"-nauka, učenje) izvorno je označavao

filozofsku nauku o uzrocima i posledicama stvari.

Kriminalna etiologija je deo kriminologije koji proučava opšte uzroke kriminaliteta kao

masovne  društvene  pojave   i  pojedinačne,  posebne,   neposredne   uzroke,   uslove   i   povode   javljanja
kriminalnog  ponašanja  (kriminogene faktore). O uzrocima kriminaliteta postoji veliki broj teorija i
shvatanja,  praktična istraživanja  su  takođe  brojna,  što  sve ukazuje na nedovoljnu  razjašnjenost  opštih
uzroka kriminaliteta kao masovne društvene pojave i posebnih uzroka kriminalnog ponašanja.

Uprkos različitim shvatanjima, može se reći da se u okviru kriminalne etiologije neki opšti

uzroci kriminaliteta i pojedinačni uzroci kriminalnog ponašanja mogu smatrati za otkrivene i utvrđene.
Pri tome, nije isključeno da izvesni neotkriveni uzroci mogu da se nalaze u oblasti nedovoljno proučene
čovekove ličnosti.

Kriminalna etiologija se najčešće deli prema prirodi faktora koji deluju na javljanje

kriminaliteta, na dve oblasti:

egzogenu etiologiju i endogenu etiologiju

Egzogena etiologija

se odnosi na izučavanje uzroka kriminaliteta koji proizilaze iz određene

društvene kulture i strukture, uslova života, delovanje raznih kriminogenih faktora vezanih za porodicu,
školu, grupu, sredstva masovne komunikacije, sukoba kultura, različitih shvatanja o vrednostima, druga
devijantna ponašanja itd.

Endogena etiologija

izučava uticaj ličnih osobina, psiholoških karakteristika, crta ličnosti na

javljanje kriminalnog  ponašanja.  U okviru endogene etiologije treba razjasniti kako se odvija proces
"kriminalizacije  ličnosti",  zašto pojedina lica  vrše krivična  dela u odredenim socijalnim uslovima, a
druga   u   istim   tim   uslovima   to   ne  čine,  kakav   uticaj   na   kriminalitet   imaju  psihički  procesi  (lični
intelektualni procesi: mišljenje, učenje, inteligencija, opažanje; emocionalni procesi ili osećanja i voljni
procesi-motivacija) i psihičke osobine (navike, sposobnosti, temperament, potrebe, interesi). .

Osnovna pitanja koja razmatra kriminalna etiologija odnose se na utvrđivanje opštih uzroka

(korena kriminaliteta) i kriminogenih faktora - neposrednih činilaca kriminalnog ponašanja.

Medu kriminogenim faktorima moguće je razlikovati uzroke (sa većim intenzitetom deluju na

javljanje kriminaliteta, često presudno i neposredno izazivaju kriminalno ponašanje), uslove (doprinose
javljanju kriminalnog ponašanja) i povode (spoljni uticaji i okolnosti koji su vezani za samu situaciju
izvršenja krivičnog dela i doprinose donošenju odluke za izvršenje dela). Podele kriminogenih faktora
različite su u kriminološkoj literaturi.

Kriminogeni faktori se dele na:

antropološke, fizičke

ili

kosmotelurne i

društvene

i individualne, endogene i egzogene, objektivne i subjektivne,

neposredne sociogene faktore i

ličnost

delikventa

8. Klinička

kriminologija

Klinička kriminologija, prema jednoj od najrasprostranjenijih i najširih definicija, predstavlja

jedan  kriminološki  pravac, koji se, za razliku od  opšte  kriminologije, sastoji u "multidisciplinarnom
pristupanju individualnom slučaju, uz pomoć principa i metoda kriminološke nauke i specijalizovanih
kriminologija".   Kroz   multidisciplinarni   pristup   treba   oceniti  proučavanog  delinkventa,   formulisati
hipoteze o njegovom  budućem ponašanju  i izraziti program pogodnih mera koje mogu da odstrane
eventualni povrat.

Razvoj kliničke kriminologije može se pratiti počev od Lombroza, itali-janskog lekara, koji je

medu prvima ukazao da treba izučavati zločinca a ne zločin.

Osnovna pitanja koja se razmatraju u okviru kliničke kriminologije su: opasno

stanje

problem

kriminalne

ličnosti

( da

postoji

i ako

postoji

čime

karakteriše)

i tipologija

delinkvenata

, a metod

koji

koristi

prilikom

izučavanja pojedinačnog slučaja

kriminalnog

ponašanja

klinički

metod

Pojam

opasnog stanja,

kako tvrdi Pinatel, vlada kliničkom kriminologijom. Definiciju pojma

opasnog stanja ili temibiliteta dao je Garofalo, određujući ga ne kao pravni pojam, već kao stvarnost
koja se može klinički posmatrati. Pojmom opasnog stanja Garofalo je označavao najpre postojanu i
aktivnu izopačenost prestupnika i količinu zla od koga možemo strahovati sa njegove strane, odnosno
kriminalnu sposobnost prestupnika. Kasnije je ovako odredenom pojmu opasnog stanja dodao formulu
o prilagodavanju, koja se odnosi na istraživanje "mogućnosti prilagodavanja prestupnika" ili na uslove
sredine za koju se može pretpostaviti da će u njoj prestupnik prestati da bude opasan.

Razmatranje problema

kriminalne Iičnosti

prošlo je kroz tri faze razvoja.

U prvoj fazi

naglašava se apsolutna specifičnost kriminalne ličnosti Lombrozo ; u drugoj fazi, pod uticajem
psihoanalize, ta specifičnost je negirana isticanjem da antisocijalne težnje latentnog karaktera postoje i
kod delinkvenata i kod nedelinkvenata; u trećoj fazi se tvrdi da je koncept kriminalne ličnosti

nauka. Empirijski nivo kriminologije ogleda se u prikupljanju konkretnog  činjeničnog  materijala o
kriminalitetu,  što  je   neophodno   za   teorijsko  uopštavanje  i  zaključivanje.  Za  kriminologiju  nema
apsolutnog znanja - teorijskog ili empirijskog, oni se stalno preklapaju, idu sa jednog nivoa na drugi,
tako  da  je  kriminologija  teorijsko-  empirijska  nauka.   Mada   se   u   poslednje   vreme  javlja   težnja  za
isticanjem i stvaranjem standarda u kriminologiji na teorijskoj ili empirijskoj osnovi, kriminologija se
ne može izgradivati na bazi davanja prednosti jednom ili drugom elementu.

Proučavajući razvoj kriminologije kao samostalne nauke zaključili smo da kriminologija ima

dodirnih  tačaka  sa nizom nauka i  naučnih  disciplina, jer je kriminalitet  složena društvena  pojava i
pojedinačno ponašanje koje ulazi u predmet izučavanja brojnih nauka i naučnih disciplina. Ove nauke
proučavaju kriminalitet direktno ili indirektno sopstvenim metodama i sa odredenim naučnim ciljevima.
Radi  razgraničenja  predmeta   kriminologije   od   predmeta   nauke   koji   takode  izučavaju  kriminalitet   i
odredivanja mesta kriminologije u sistemu društvenih nauka, smatramo da je potrebno posmatrati odnos
kriminologije   sa   krivičnopravnim  naukama  (krivično  pravo,  krivično  procesno   pravo,   politika
suzbijanja   kriminaliteta,   penologija,   kriminalistika)   i   drugim   naukama   (sudska   psihologija,   sudska
psihijatrija, psihologija, sociologija).

10. Opšte

napomene

o metodu

kriminologije

i karakteristike

kriminološkog

metoda

Pod metodom se uobičajeno podrazumeva način na koji se u nauci dolazi do saznanja predmeta

koji se proučava. Ili, drugim rečima i nešto preciznije, to je postupak kojim se, na osnovu prethodnog
znanja  o  predmetu  nauke,  dolazi  do  daljeg,  potpunijeg  znanja.  U  najširem  smislu  on  obuhvata  tri
elementa:  postupak  dolaženja  do  saznanja,  znanje  o  predmetu  i  sredstva  odnosno  konkretizovane
specifične  postupke  i  materijala  sredstva  uz  pomoć  kojih  se  otkrivaju  one  osobine  predmeta  čije
saznavanje predstavlja cilj naučnog istraživanja.

U proučavanju svog predmeta kriminologija se, kao i druge društvene nauke, koristi naučnim

metodama koje su zajedničke svim društvenim naukama. Pri tome, ona te metode prilagodava
izučavanju sopstvenog predmeta. Takođe, primenom metoda društvenih nauka u identičnom obliku, ali
u kombinaciji koja odgovara predmetu njenih pročavanja, kriminologija je stvorila sopstveni metodički
sistem. Kriminologija je u svom dosadašnjem razvoja posebno razvila metodu ispitivanja individualnih
slučajeva kriminalnog ponašanja i kiiminološku kliničku metodu kojima se proučavaju pojedini
izvršioci krivičnih dela u svim aspektima, kao i metodu prognoziranja kriminalnog ponašanja.

Tehnike koje se koriste za prikupljanje podataka u kriminologiji takođe su preuzete od drugih

društvenih nauka i to uz manje prilagodavanja nego kada se radi o metodama.
Medutim,  s  obzirom  na  specifičnost  svog  predmeta,  kriminologija  se  nekim  tehnikama  (na  primer
statistikom)  koristi  više,  a  nekima  (na  primer  eksperimentom)  manje  u  odnosu  na  druge  društvene
nauke.
Osnovna  obeležja kriminološkog  metoda  proističu  iz  određenja  pojma  i  predrneta  kriminologije.  Pri
tome

posebnog

značaja

kriminološki

metod

jeste

teorijsko

- empirijski

i interdisciplinami

akademski

i primenjeni

karakter

kriminologije

kao

i predmet

njenog

proučavanja

koji

obuhvata

kako

pojedinačne slučajeve

kriminalnog

ponašanja,

tako

i kriminalitet

kao

masovnu

pojavu

ovih

karakteristika

kriminologije

proističu sledeća obeležja

metoda

koje

koristi

1.prikupljanje konkretnih činjenica i njihovo teorijsko objašnjavanje; 2. fundamentalna i primenjena
istraživanja,3. prikupljanje podataka o kriminalnom ponašanju, kriminalitetu, delinkventu i žrtvi
(pojavni oblici i faktori),4. korišćenje kvantitativnih i kvalitativnih metoda, 5. komparativni metod,6.
proučavanje kriminalnog ponašanja u sklopu šireg života delinkventa,7. kategorizacije i tipologije:
grupisanje kriminalnih ponašanja i delinkvenata po srodnosti,8. korišćenje metoda i znanja raznih nauka
i timski rad.

11. Fundamentalna i primenjena

istraživanja

S obzirom na to da je kriminologija istovremeno teorijska i primenjena nauka, logika

kriminološkog istraživanja sadrži dva različita pravca: fundamentalno istraživanje i primenjeno
istraživanje.

Pod fundamentalnim

istraživanjem podrazumeva se istraživanje koje ima za cilj saznavanje i

razumevanje sveta koji nas okružuje i koje teži ostvaranju novih perspektiva proširivanja sveukupnog
objašnjenja stvamosti. Radi ostvarivanja tog cilja sledi se jedan opšti model koji je zajednički svim
društvenim naukama. Naime, metod istraživanja u empirijskim naukama počiva na sledećim etapama:

opservacija

(posmatranje, opažanje),

hipoteze

(pretpostavke) i

verifikacija

(proveravanje). Počinje se sa

opservacijom činjenica koja, kada je u pitanju kriminologija, može biti kvalitativna (kad se odnosi na