DRUŠTVENA SVIJEST OSNOVA ODGOJNO OBRAZOVNOG
PROCESA
SEMINARSKI RAD IZ KOLEGIJA SOCIOLOŠKI ASPEKTI UČENJA
Kandidati:
Mentor:
Haris Jašarević doc.dr Faik Špago
1
SADRŽAJ
UVOD..........................................................................................................................................3
1. ŠTA JE SVIJEST I KAKO SE DRUŠTVENO KONSTITUIRA..........................................4
1.1. Društvena svijest..................................................................................................................4
1.2. Običaj i tradicija...................................................................................................................5
2. USVAJANJE MORALA.......................................................................................................6
3. PRAVO KAO IZVOR NORMI I PONAŠANJA.................................................................7
4. UMJETNOST I FILOZOFIJA...............................................................................................8
5. NAUKA I IDEOLOGIJA......................................................................................................9
6. RELIGIJA U PROCESU ODGOJA I OBRAZOVANJA..................................................10
6.1. Društvena dimenzija religije...............................................................................................10
6.2. Proces sekularizacije...........................................................................................................12
7. ZAKLJUČAK......................................................................................................................13
8. LITERATURA.....................................................................................................................15
2
1. ŠTA JE SVIJEST I KAKO SE DRUŠTVENO KONSTITUIRA
Različiti su pristupi određenju i definiranju svijesti. Svijest znači saznanje, poznavanje,
spoznaju.. U najjednostavnijem smislu to je skup informacija koje su sređene i integrirane u
regulativnom sistemu organizma.Čovjek ima sposobnost da refleksno prima skupine
informacija,odnosno,podražaja i zadržava ih u svijesti. Sama svjesnost se izražava kao stepen
integracije, pomoću čega se svijest manifestira od najjednostavnijeg osjeta do kritičkog
iskustva i samosvijesti, te konačno na dinamici podsvjesnog i nesvjesnog. Svijest je doživljaj i
na sebe samog, te na pretpostavke o doživljavanjima drugih kao da su naša vlastita. Sadržaj
svijesti su informacije, ali to nije samo prikupljanje informacija, već i aktivno odnošene
informacija prema vani
.
Psiholozi dakle svijest promatraju kao saznajni unutrašnji proces
pojedinca. Za njih je svijest intuitivno shvatanje stanja duha u kome postoji proces pozitivnih
datosti i izvjesnost razlika. Svijest, dakle, ne nastaje sama iz sebe već iz samih životnih
procesa. Tokom života ona se rađa i razvija. Ona samo svjedoči o postojanju bića i o njegovoj
sposobnosti da saznaje spoljašnji svijet.
Stoga je ona uvijek svijest o nečemu. Opće stanje organizma, određuje i funkcioniranje
svijesti. Ona zavisi od centralnog nervnog sistema, kao i od psihološkog stanja. Psihološki
pristupi, pa i gledišta na prirodu i karakter svijesti su različita. Iz te različitosti proizilazi i
složenost koja je uvjetuje, bilo da je riječ o individualnosti, ili društvenosti, ili, pak,
sadržajnosti. Sadržajnost uslovljena je uticajem okoline.
1.1.Društvena svijest
Pitanje društvene svijesti poredi se u odnosu na kolektivnu i individualnu. Ljudi ne žive
kao izolirani pojedinci, već u društvu, njihova svijest je oblikovana i ima društveno značenje.
Društvena svijest nije zbir pojedinačnih mišljenja, već je to uzajamni proces.
Postoje mnogobrojne teorije koje razlikuju kolektivnu i individualnu svijest. Neke od
njih veličaju kolektivnu svijest i daju joj nadmoć kao nekom obliku kolektivnog ili narodnog
duha. Međutim, danas je bar jasno da ne postoji društvena svijest neovisno od svijesti
pojedinaca i njihove pozicije. Sa sociološkog aspekta pitanjem svijesti posebno se bavio
4
Dirkem. On je smatrao da društvene pojave treba promatrati kao stvari, a ne kao proste
individualno psihičke događaje. Povezivanje ljudi u društvu vrši se na osnovu posebnih
psiholoških, socijalnih i interesnih motiva.
Između kolektivne i individualne svijesti postoji veza, ali i mogućnost suprotstavljanja.
Prema tome, koliko kolektivna svijest određuje individualnu, toliko i individualna svijest utiče
na stvaranje i mijenjanje kolektivne. To ne znači da se svijest objašnjava sama sobom, "Ne
određuje svijest ljudi njihovo biće, već obrnuto, njihovo društveno biće određuje njihovu
svijest".( Marx )
Društvena svijest se manifestira na različite načine i u nediferenciranim oblicima koji
se često označavaju različitim terminima. Najrasprostranjenije i najsnažnije manifestacije
društvene svijesti reflektiraju se kroz moral, pravo, umjetnost, filozofiju, religiju, nauku, i
ideologiju.
1.2.Običaj i tradicija
Običaj i tadicija su čovjekov izraz društvenosti i jednakosti. Određeno društvo ima iste
poglede na svijet,pojave,vrijednosti i norme ponašanja. Pomoću zajedničkih gledišta i stanja
obezbjeđuje se regularnost života pojedinaca u društvu. Običaji i tradicija sastoje se od skupa
mišljenja, ponašanja, društvenih situacija koji se prihvate ili usvoje u osnovnoj tj. porodičnoj
sredini a kasnije verificira i proširuje u socijalnoj koja može biti od školske zajednice do radne
sredine ili samog okruženja u kome pojedinac egzistira.
Običaj je izraz čovjekove svijesti i gledišta koja postaju tradicionalna jer ih prakticiraju
svi članovi društvene zajenice. Običaj i tradicija tako postaju dio čovjekovog procesa
socijalizacije kroz koji stiču sud o zajedničkirn vrijednostima i postupcima kao i obavezi
njihovog poštovanja i praktikovanja.
Tradicija i običajnost su snažna osnova društvenosti i povezanosti pojedinca sa
drugima u zajednici. Tradicionalizam je izraz vrijednosti i identiteta pomoću koga se
pojedinac identificira i pokazuje zajedničku pripadnost određenoj zajednici.
5
