Univerzitet Privredna akademija u Novom Sadu
Pravni fakultet za privredu i pravosuđe
Novi Sad
KRIVICA – POJAM, OBLICI I POSEBNE VRSTE
KRIVIČNO PRAVO – OPŠTI DEO
MENTOR: STUDENT:
Prof.dr Ivan Joksić Predrag Beljanski 47/18
Novi Sad, februar 2020.
4
1. POJAM KRIVICE
Da bi jedno ponašanje bilo krivično delo, ono mora da bude skrivljeno dakle, da kod
učinioca postoji krivica.
Nova koncepcija u KZS, koja izdvaja krivicu kao samostalni element opšteg pojma krivičnog
dela, kritikovana je u našoj krivičnoj nauci. Pritom se ukazuje na dva osnovna problema
koja nova koncepcija krivičnog dela proizvodi. Prvi se odnosi na opšte pravilo da se svaka
krivična sankcija može primeniti samo na osnovu izvršenog krivičnog dela. Međutim,
postavlja se pitanje šta predstavlja osnov za primenu mera bezbednosti prema
neuračunljivim učiniocima kod kojih ne postoji krivica, pa je samim tim isključeno
postojanje krivičnog dela. Drugi se odnosi na neopravdano izostavljanje društvene
opasnosti kao materijalnog elementa opšteg pojma krivičnog dela.
1
Krivica (vinost) predstavlja psihički odnos učinioca prema svom krivičnom delu kao svom
ostvarenju. Taj psihički odnos ogleda se u postojanju svesti (predstave) kod učinioca dela o
preduzetoj radnji izvršenja (činjenju ili nečinjenju), uzrokovanoj posledici (kao promeni ili
stanju u spoljnom svetu) i uzročnom odnosu između njih, kao i u postojanju volje, htenja ili
pak samo pristajanja u odnosu na proizvedenu posledicu. Vinost predstavlja subjektivni
element krivičnog dela. Pretpostavka vinosti jeste uračunljivost. To znači da je postojanje
vinosti potreban zdrav, normalan psihički aparat kod učinioca krivičnog dela. On mora da
postoji u vreme preduzimanja radnje krivičnog dela i to upravo u odnosu na konkretno
izvršeno delo i predstavlja pretpostavku za kažnjavanje takvog lica. Naime, samo se onom
licu koje je bilo uračunljivo i koje je izvršilo krivično delo sa vinošću, može izreći kazna kao
posebna vrsta krivične sankcije.
Krivica predstavlja neophodni element krivičnog dela. Prava predstava o učiniocu
krivičnog dela i uzrocima zbog kojih je učinio krivično delo ne može se steći ukoliko se ne
pronikne u psihički stav učinioca, koji je doveo do izvršenja krivičnog dela.
1
Joksić, I., Krivično pravo – opšti deo, 2019.god, 166.str
5
2. TEORIJE O KRIVICI
Kao element psihičke prirode, krivica je problem kojim se bavi psihologija, odnosno sudska
psihologija. Međutim, krivica bez sumnje predstavlja i problem kojim se bavi nauka
krivičnog prava. Neposredno u vezi s tim, u nauci krivičnog prava se, na prvom mestu,
postavlja pitanje pravne prirode krivice. Na osnovu toga postoje tri teorije:
1. Psihološka,
2. Normativna,
3. Normativno – psihološka teorija.
2.1. Psihološka teorija
Polazi od shvatanja da je krivica kategorija psihološke prirode, koja se iscrpljuje u
psihičkom odnosu učinioca prema ulinjenom delu kao objektivnoj pojavi u spoljašnjem
svetu. Prema tome, nema potrebe da se krivica posmatra i proučava i na neki drugi način,
izvan ovog psihološkog konteksta – za učinioca krivičnog dela može se reći da je to lice kod
koga postoji svest i volja u odnosu na izvršeno delo, bez obzira da li, pri tome, kod njega
postoji svest o krivičnom delu kao pojavi pravne prirode.
2
2.2. Normativna teorija
Predstavnici normativne teorije zameraju psihološkoj teoriji da zapostavlja pravni karakter
krivice, što je nedopustivo; naime, psihičko saglašavanje sa izvršenim delom označava,
istovremeno, i svesno i voljno postupanje protivno pravnim propisima i dužnostima koje
proizlaze iz njih. Dakle, kod takvog učinioca postoji i svest o protivravnosti izvršenog dela.
Prema tome, polazna tačka u proučavanju krivice treba da bude njena pravna strana.
Suština krivice ne ogleda se u psihičkom odnosu učinica, već u odnosu protivrečnosti
između volje učinioca i krivičnopravne norme koja predstavlja osnov kažnjavanja kod
svakog krivičnog dela.
2
Čejović, B., Kulić, M., Krivično pravo, 2014.god, 173.str
