SADRŽAJ:
UVOD4
1. POJAM KRIVIČNOG DJELA
5
1.1.
Različita shvatanja pojma krivičnog djela
5
1.1.1. Formalni pojam krivičnog djela
5
1.1.2. Materijalni pojam krivičnog djela
6
1.1.3. Materijalno – formalni pojam krivičnog djela
7
1.2.
Elementi i klasifikacija krivičnog djela 7
1.3.
Krivično djelo kao ponašanje koje uzrokuje određenu posljedicu
8
1.3.1. Radnja krivičnog djela 8
1.3.2. Posljedica krivičnog djela
10
1.3.3. Uzročni odnos
10
1.3.4. Mjesto i vrijeme izvršenja krivičnog djela
10
1.4.
Društvena opasnost krivičnog djela
11
1.5.
Protivpravnost krivičnog djela
11
1.6.
Objekat i subjekat krivičnog djela
12
2. PODJELA KRIVIČNIH DJELA PROTIV ŽIVOTA I TIJELA
13
2.1.
Ubistvo
13
2.2.
Ubistvo na mah
15
2.3.
Prouzrokovanje smrti iz nehata 16
2.4.
Čedomorstvo
17
2.5.
Učestvovanje u samoubistvu
18
2.6.
Protivpravni prekid trudnoće
18
2.7.
Teška tjelesna povreda
18
2.8.
Laka tjelesna povreda
19
2
2.9.
Učestvovanje u tuči 20
2.10.
Nepružanje pomoći 20
2.11.
Napuštanje nemoćne osobe 21
3. ANALIZA USKLAĐENOSTI ZAKONSKOG REGULISANJA
POJEDINIH KRIVIČNIH DJELA PROTIV ŽIVOTA I TIJELA U
KRIVIČNOM ZAKONU FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE I
KRIVIČNOM ZAKONU REPUBLIKE SRPSKE
22
ZAKLJUČAK
25
LITERATURA
26
4
1. POJAM KRIVIČNOG DJELA
Krivično djelo je djelo čovjeka koje pravni poredak zabranjuje pod prijetnjom
primjene krivične sankcije ili je to ljudsko ponašanje koje proizvodi štetnu posljedicu za
društvo zbog koje ono reaguje primjenom krivične sankcije prema njegovom učiniocu.
(Babić M., Marković I., 2008.:128). To je društveno negativan, štetan ljudski akt. Ali
krivično djelo nije samo ljudski akt, već i negativna, štetna društvena pojava kojom se
povrijeđuju ili ugrožavaju zaštićene vrijednosti, dobra ili interesi.
Dakle, krivično djelo je ponašanje čovjeka kojim se povrijeđuju naročito vrijedna
pravna dobra bez kojih društvo ne bi moglo opstati, ili bi bila ugrožena njegova
bezbjednost. Kada to kažemo očigledno je da krivično djelo shvatamo u moralnom smislu
kao zločin koji je istovremeno suprotan moralu prihvaćenom u konkretnom društvu. Kako
je krivično djelo opasno po društvo i moralno nedopušteno, učinilac zbog svog ponašanja
zaslužuje prijekor (kaznu) društva. Takav socijalni i moralni pojam krivičnog djela
ukazuje na moralnu i socijalnu suštinu krivičnog djela, koja, u krajnjem slučaju, uvijek
zavisi od kulturnih vrijednosti i ideoloških opredjeljenja konkretnog društva.
1.1.
Različita shvatanja pojma krivičnog djela
U teoriji krivičnog prava krivično djelo definisano je na različite načine. Međutim, sve
definicije se mogu podijeliti na: formalne, materijalne i formalno-materijalne definicije.
1.1.1. Formalni pojam krivičnog djela
U određivanju pojma krivičnog djela nauka krivičnog prava, sasvim opravdano,
polazi od stanovišta da krivično djelo spada u red onih društvenih pojava koje, uz ostala
obilježja nužno imaju i obilježje pravne, odnosno krivičnopravne prirode. Prema tome
imajući u vidu predmet proučavanja krivičnog prava i nauke krivičnog prava, krivično
djelo je pravna pojava koja za sobom povlači određene posljedice pravne prirode.
Ovakvo shvatanje predstavlja polaznu tačku za određivanje formalnog pojma
krivičnog djela. Još su predstavnici klasične škole smatrali da je jedino ispravno
5
definisanje pojma krivičnog djela ono koje krivično djelo smatra za pravnu činjenicu na
koju se nadovezuju pravne posljedice. U okviru ovakvog definisanja pojma krivičnog
djela, međutim postoje različita shvatanja o tome, kako bliže odnosno preciznije odrediti
krivično djelo. U odgovoru na to pitanje, postoje sledeće teorije:
realistička teorija;
normativna teorija;
simptomatska teorija; i
dinamička teorija (Čejović, B., 2002;100).
Realistička teorija
polazi od stava da krivično djelo nije isključivo pravni pojam
spoljnog svijeta, već prije svega jedna fizička, realna pojava. Realnost krivičnog djela
ogleda se kroz protivpravnost i vinost radnje krivičnog djela, odakle proističe kažnjavanje
za takvu radnju.
Normativna teorija
smatra da je krivično djelo isključivo pravni pojam. Izvršenjem
krivičnog djela povređuje se određena pravna norma, koja nije sastavni dio krivičnog
zakona, ali se može iz njega saznati. Prema ovom shvatanju krivično djelo predstavlja,
vinu, kaznom ugroženu povredu norme.
Simptomatska teorija
posmatra krivično djelo kao simptom neke druge činjenice. Po
ovom shvatanju krivično djelo je simptom postojanja krivičnopravne vinosti učinioca
krivičnog djela. (Čejović, B., 2002;100)
Dinamička teorija
u pojam krivičnog djela unosi obilježja psihičke prirode. Po ovom
shvatanju krivično djelo predstavlja spoljni odraz određenog unutrašnjeg, psihičkog
stanja učinioca.
1.1.2. Materijalni pojam krivičnog djela
Formalni pojam krivičnog djela dugo je važio kao jedini pojam krivičnog djela koji
nauka krivičnog prava može prihvatiti. Ovakav pojam krivičnog djela objašnjava šta je
krivično djelo kao pravna pojava, odnosno koje se ponašanje i pod kojim uslovima smatra
za krivično djelo.
To je svakako nužno s obzirom na to da je krivično djelo ponašanje od izuzetno
velikog pravnog značaja. Međutim, odgovarajući na to pitanje šta je krivično djelo,
7
Ovi elementi mogu biti
objektivni i subjektivni, odnosno
materijalni (realni) i formalni (normativni).
U objektivne elemente spadaju radnja, predviđenost u zakonu i protivpravnost,
dok je subjektivni element krivica učinioca djela. Materijalni elemenat je djelo čovjeka, a
formalni su: predviđenost u zakonu, protivpravnost i krivica.
Posebni elementi krivičnog djela su specifični, posebni za svako pojedino
krivično djelo predviđeno u posebnom djelu Krivičnog zakona. Posebni elementi
krivičnog djela se javljaju samo kod nekih krivičnih djela, a kod drugih ih nema. To je,
zapravo, zakonski pojam određenog krivičnog djela. Ovi posebni elementi čine
fizionomiju i specifičnost jednog krivičnog djela u odnosu na ostala. Postoje dvije vrste
posebnih elemenata:
obavezni posebni elementi – radnja, posledica, subjekt i objekt krivičnog djela;
mogući posebni elementi – način, sredstvo, vrijeme i mjesto izvršenja, lični odnosi
i okolnosti učinioca, posebna namjera, objekivni uslov inkriminacije.
Redoslijed pojedinih elemenata nije dat proizvoljno i on se ne može mijenjati, a
da ne dođe do neprihvatljivih teorijskih i praktičnih posljedica. Naime, postepenost
utvrđivanja ostvarenosti navedena četiri elementa je veoma važna. Prilikom rješavanja
konkretnih slučajeva i primjene krivičnog prava uvijek se počinje sa radnjom, a završava
sa krivicom. Prema tome, četiri obavezna elementa u pojmu krivičnog djela istovremeno
predstavljaju i četiri stepena, ili nivoa kroz koje se mora proći da bi se na kraju moglo
konstatovati da je učinjeno krivično djelo.
1.3.
Krivično djelo kao ponašanje koje urokuje određenu posljedicu
Kako je krivično djelo prouzrokovanje posljedice određenom ljudskom radnjom,
posljedica je po pravilu sastavni dio svakog krivičnog djela i zajedno sa radnjom i
uzročnom vezom čini prvi i osnovni element krivičnog djela.
1.3.1. Radnja krivičnog djela
