UVOD
Osnovni cilj i svrha postojanja krivičnog prava kao grane pozitivnog prava jeste obavljanje
zaštitne funkcije. Ta se zaštita ostvaruje propisivanjem određenih ponašanja kao krivičnih djela i
propisivanjem krivičnih sankcija za ta djela, kao i uslova za njihovu primjenu prema učiniocima
krivičnih djela.
Krivično pravo je zakonsko pravo tj.pravo koje je zasnovano na zakonu. Za razliku od ostalih
grana prava u kojima i drugi pravni akti sadrže pravne norme, jedini akt kojim se može propisati
krivičnopravna norma jeste zakon.
Krivično pravo proglašava određena ljudska ponašanja krivičnim djelima istovremeno
predviđajući za njih kaznu, odnosno neku drugu krivičnu sankciju. Njegov cilj je da djeluje na
ponašanje čovjeka. Krivično pravo može da funkcioniše samo ako primjena krivičnih sankcija u
jednom društvu predstavlja izuzetak, ako se one primjenjuju samo u odnosu na jedan manji broj
članova tog društva.
1
1
http://documents.tips/documents/krivicno-pravoskripta-55a74ba5ad877.html
2) Uticanje na druge da ne čine krivična djela,
3) Izražavanje društvene osude za krivično djelo i obaveze poštovanja zakona,
4) Jačanje morala i uticaj na razvijanje društvene odgovornosti.
Propisivanjem i izricanjem krivičnih sankcija se teži suzbijanju onih krivičnih djela
koja povrijeđuju ili ugrožavaju osnovna ljudska dobra ili vrijednosti, a koja uživaju krivično –
pravnu zaštitu.
4
2. VRSTE KRIVIČNIH SANKCIJA
Sistem krivičnih sankcija kod nas sadrži četiri vrste krivičnih sankcija, a to su:
1. kazne
2. mjere upozorenja
3. mjere bezbjednosti
4. vaspitne mjere
Najčešće je zastupljen dualistički sistem krivičnih sankcija, gdje se sa jedne strane javlja kazna, a
s druge, mjere bezbjednosti. Naime, mjere upozorenja su alternative kazni, dok su vaspitne mjere
specijalna vrsta mjera bezbjednosti koje se primenjuju prema određenoj kategoriji učinilaca
( maloljetnicima).
U okviru svrhe krivičnih sankcija, svrha kažnjavanja je:
1) spriječavanje učinioca da čini krivična djela i njegovo prevaspitavanje,
2) uticaj na druge da ne čine krivična djela,
3) razvijanje i učvršćivanje društvene odgovornosti izražavanjem društvene osude za krivično
djelo i neophodnosti poštovanja zakona.
5
2.1. KAZNE
4
http://www.tuzilastvobih.gov.ba/files/docs/zakoni/Krivicni_zakon_lat_RS_49_03.pdf
5
Kazna ili druga krivična sankcija može se izreći samo za djelo koje je, pre nego što je učinjeno,
bilo zakonom određeno kao krivično djelo i za koje je bila zakonom propisana kazna.
Zbog brojnih kriminalnopolitičkih razloga, nastojalo se da se ukine kazna kao krivična sankcija i
da se zamjeni nekom drugom, do čega ipak nije došlo, jer bi u tom slučaju i samo krivično pravo
promjenilo svoj karakter. Prilikom određivanja pojma kazne polazi se u osnovi od istih
elemenata kao i kod određivanja pojma krivičnih sankcija, razlika je u jednom, a to je da se kao
pretpostavka za primjenu kazne traži se da je krivično djelo učinjeno. U članu 3 KZ sadržano je
načelo krivice koje podrazumjeva da je kao neophodan uslov za primjenu kazne – postojanje
krivice (nulla poena sine culpa) . Taj objektivno-subjektivni pojam krivičnog djela ( krivica) je
od velikog značaja, jer kazna bez krivice znači negaciju krivičnog prava i kršenje njegovih
osnovnih načela. Stoga bi se materijalno – formalni pojam kazne mogao definisati: to je
zakonom predviđena represivna mjera koja se u cilju suzbijanja kriminaliteta primenjuje prema
učiniocu krivičnog djela na osnovu odluke suda nakon sprovedenog krivičnog postupka.
Iako je svrha kazne pričinjavanje zla učiniocu, to ipak ne znači da se kazna svodi isključivo na
represiju. Naime, osnovna svrha kazne se ogleda i u tome što ona znači i socijalno-etički prekor
koje društvo upućuje učiniocu krivičnog djela.
2.1.1. Vrste kazni
Učiniocu krivičnog djela mogu se izreći sljedeće kazne:
1) Kazna zatvora,
2) Novčana kazna,
3) Rad u javnom interesu,
4) Oduzimanje vozačke dozvole
6
6
http://documents.tips/documents/krivicne-sankcije.html#
