PORTAL ZA PRAVNIKE I STUDENTE PRAVA U BIH

KRIVIČNO

MATERIJALNO
PRAVO

PREDAVANJA

WWW.BH-PRAVNICI.COM

[email protected]

WWW.BH-PRAVNICI.COM

PREDAVAČ: Venceslav Ilić

13. i 19. 05.2007. godine

KRIVIČNO MATERIJALNO PRAVO

OSNOVNE ODREDBE I PRIMJENA KZ – GLAVA II

Šta čini krivično zakonodavstvo u BiH?

Krivično materijalno zakonodovastvo sačinjavaju:

KZ BIH;

KZ Entiteta;

KZ Brčko distrikta;

Drugi zakoni BiH, Entiteta i Brčko distrikta, kojima su propisana krivična djela.

Krivično materijalno pravo predstavlja

sistem pravnih propisa

kojim država, radi svoje krivično

pravne zaštite

odreĎuje krivična djela i njihove učinioce i propisuje sankcije prema tim

učiniocima

. Krivično materijalno pravo, u odnosu na krivično procesno pravo, omogućava da se

jedan krivični dogaĎaj formira u krivičnu stvar kao predmet krivičnog postupka

, te je

krivično materijalno pravo pretpostavka krivičnom procesnom pravu.

Načelo legitimiteta (osnov zakonitosti) – član 3.-princip ograničenja krivično-pravne prinude

Krivičnopravna prinuda opravdava se samo ako se štiti čovjek i druge osnovne vrijednosti, te se
krivična djela i krivičnopravne sankcije

propisuju samo za ona ponašanja kojima se tako

ugroţavaju ili povrjeĎuju osobne slobode i prava čovjeka,

te druga prava i društvene vrijednosti

zajamčene i zaštićene Ustavom Federacije i meĎunarodnim pravom da se njihova zaštita ne bi
mogla ostvariti bez krivičnopravne prinude. Izvire iz načela legaliteta – zakonitosti.

To je princip

ograničenja krivičnopravne prinude

, to je jedno od osnovnih načela po kojem se štite osnovne

slobode čovjeka, te i druga prava i vrijednosti.

Načelo legaliteta – pitanje - član 4.

(Krivična

djela

krivičnopravne

sankcije

propisuju

samo

zakonom.

Nikome ne može biti izrečena kazna ili druga krivičnopravna sankcija za djelo koje, prije nego što
je učinjeno, nije bilo zakonom ili međunarodnim pravom propisano kao krivično djelo i za koje

zakonom nije bila propisana kazna.)

Izvor krivičnog prava je zakon, a ne običaji kao u drugim zemljama. Krivična djela i krivične
sankcije za ta djela

mogu se propisivati samo zakonom

, a ne propisima niže pravne snage. Drugi

aspekt ovog načela znači da

se nikome na moţe izreći sankcija za djelo

, ako ono prije nego što je

učinjeno, u zakonu nije propisano kao krivično djelo i za koje u zakonu nije propisana sankcija.
Krivična djela mogu biti propisana i nekim podzakonskim aktom, kao na pr. krivična djela u
državnoj službi koja se mogu propisati Statutom ili slično. (ovo je sa ispita kod Jaganjac Amira)

Vremensko vaţenje krivičnih djela -Primjena blaţeg zakona – često pitanje-član 5

Ovaj pricip znači da se na učinioca krivičnog djela primjenjuje zakon koji je važio u vrijeme
izvršenja krivičnog djela (Tempore Criminis). Ovo pravilo je u skladu sa ustavom u smislu da nema
retroaktivne primjene propisa. MeĎutim,

ako se poslije izvršenja krivičnog djela KZ izmjeni

jednom ili više puta,

primjeniće se onaj zakon koji je blaţi za učinioca

. U toj situaciji moguće je

da bude primjenjen novi ili stari zakon, u zavisnosti od toga koji je od njih blaži. U zakonu nije
eksplicitno propisano koji je zakon blaži, ali do zaključka o tome dolazi se

neposrednom analizom

svih tih zakona.

Na taj način, teorija i sudska praksa utvrdili su jedinstvene standarde ili kriterije na

osnovu kojih se utvrĎuje koji je zakon blaži.

WWW.BH-PRAVNICI.COM

nema odgovornosti pravnih lica – to je specifikum.

Primjena krivičnog zakonodavstva u Federaciji prema svakom ko na teritoriji Federacije
učini krivično djelo – član 12

prema svakom ko učini krivično djelo na teritoriji Federacije.

prema svakom ko učini krivično djelo na domaćem plovilu, bez obzira na to gdje se
plovilo nalazilo u vrijeme učinjenja krivičnog djela.

prema svakom ko učini krivično djelo u domaćem civilnom zrakoplovu dok je u letu
ili u domaćem vojnom zrakoplovu, bez obzira na to gdje se zrakoplov nalazio u
vrijeme učinjenja krivičnog djela.

(da li da učim čl.13 i 14)-pitati Hamidu-ne

ZASTARJELOST –GLAVA IV

član 15-moramo dobro znati

Zastara je

zakonski osnov za prestanak ovlasti nadleţnih (pravosudnih) tijela

na pokretanje

krivičnog postupka ili nastavljanje već započetog krivičnog postupka protiv odreĎene osobe za
odreĎeno krivično djelo, odnosno

usljed kojeg prestaju ovlasti nadleţnih organa na izricanju

sankcija i izvršenju tih sankcija

odreĎenoj osobi zbog izvršenja krivičnog djela. Nastaje

istekom

odreĎenog vremena

od izvršenja krivičnog djela ili istekom odreĎenog vremena od donošenja

pravomoćne presude. Zastarjelost

nije na dispoziciji stranaka

. Nastupa bez obzira na volju

učinioca. Niko se ne može odreći zastare. Na zastaru krivičnog gonjenja i izvršenja krivičnih
sankcija nadležni

organi paze po sluţbenoj duţnosti

. Rokovi zastare su utvrĎeni prema godinama.

Neradni dan i praznik nemaju uticaja na računanje roka zastare, jer se zastara zbog toga neće
produžiti. (Zapamtiti dobro.)

Zastarjelost krivičnog gonjenja

Krivično se gonjenje ne moţe poduzeti kad od učinjenja krivičnog djela protekne:

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

dugotrajnog zatvora

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko 10 godina

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko 5 godina

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko 3godine

;

godine za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko 1 godine

;

godine za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora do 1 godine ili novčanom

kaznom.

Ako je za krivično djelo

propisano više kazni

, rok zastarjelosti odreĎuje se

po najteţoj

propisanoj kazni.

Rok zastare krivičnog gonjenja počinje teći od dana kada je poduzeta radnja

izvršenja djela.

Posebno pitanje predstavlja zastara kod produţenog, kolektivnog, trajnog i

krivičnog djela učinjenog u sticaju.

Kod

produženog krivičnog djela

radi se o jednom krivičnom djelu sačinjenom od

više radnji. Zastara se računa od dana poduzimanja posljednje radnje koja ulazi u sastav
produženog krivičnog djela, a rok se računa prema kvalifikaciji koja je prihvaćena za
produženo krivično djelo;

Kod

višekratnih krivičnih djela

zastara se računa od danapočinjenja posljednje

radnje iz sastava takvog djela;

Kod

trajnih krivičnih djela

zastara se računa od dana prestanka protupravnog stanja,

npr. kod kriv. djela protupravnog lišenja slobode, radnjom izvršenja smatra se čitavo
vrijeme dok traje prouzročeno protupravno stanje, tako da zastara počinje teći od trenutka
prestanka lišenja slobode;

Kod

sticaja

zastara se odreĎuje za svako pojedino krivično djelo počinjenjo u sticaju.

Tok i prekid zastarjelosti krivičnog gonjenja

WWW.BH-PRAVNICI.COM

Zastarijevanje krivičnog gonjenja

počinje od dana kad je krivično djelo učinjeno

. Zastarijevanje

ne teče – obustavlja se za vrijeme za koje se po zakonu

krivično gonjenje ne može poduzeti ili

nastaviti. U pitanju je

djelovanje takve okolnosti, odnosno zakonske smetnje

koja sprječava da

krivično gonjenje otpočne ili ako je otpočelo da se produži (duševno oboljenje, imunitet). Kad
prestanu te zakonske smetnje, zastarjelost se nastavlja (uračunava se ranije vrijeme koje je trajalo
do te obustave). Te smetnje se zovu

zakonske ili pravne smetnje

. Ova smetnja ne utiče na druga

lica u vezi sa ostvarenjem njihovih prava.

Prekid zastare

imamo u slučajevima kad nastupe takve okolnosti usljed kojih je zaustavljen tok

zastarijevanja. To su situacije do kojih dolazi zbog

procesnih radnji organa gonjenja

učinitelja

zbog učinjenog krivičnog djela.ili kad učinilac

učini isto tako teško ili još teţe krivično djelo,

vrijeme dok teče rok zastarjelosti. Procesne radnje su radnje tužitelja i ovlaštenih lica (policije). Sa
svakim prekidom zastarijevanje počinje ponovno teći. Zastarjelost krivičnog gonjenja nastupa

svakom slučaju kad protekne dvaput onoliko vremena

koliko zakon propisuje za zastarjelost

krivičnog gonjenja.

Zastarjelost izvršenja kazne - član 17

Osnovni  razlog  primjene  instituta  zastare  izvršenja  krivičnih  sankcija  je  kriminalno-političke
prirode. Naime,  smatra se da  nema potrebe pristupiti  izvršenju krivičnih  sankcija odnosno kazne
nakon  proteka  odreĎenog  roka  jer  se  smatra  da  je  svrha  kažnjavanja  u  suštini  ostvarena  i  bez
izvršenja kazne. Pri svemu ovome treba imati uvidu i razloge pravne sigurnosti. Izrečena se kazna
neće izvršiti

kad od dana pravosnaţnosti presude

(s tim da se dan pravosnažnosi računa u rok

zastare) kojom je kazna izrečena protekne:

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

dugotrajnog zatvora

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko deset godina

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko pet godina

;

godina za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko tri godine

;

godine za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora preko jedne godine

;

godine za krivično djelo s propisanom kaznom

zatvora do jedne godine ili novčanom

kaznom.

Zastarjelost izvršenja sporedne kazne i sigurnosnih mjera - Član 18.

Izvršenja novčane kazne

kao sporedne kazne zastarijeva

kad proteknu dvije godine

od dana

pravosnažnosti presude kojom je ta kazna izrečena.

Izvršenja sigurnosne mjere obaveznog psihijatrijskog liječenja

, sigurnosne mjere obaveznog

liječenja od ovisnosti i sigurnosne mjere oduzimanja predmeta zastarijeva kad protekne

pet godina

od dana pravosnaţnosti

odluke kojom su te mjere izrečene.

Zastarjelost izvršenja sigurnosne mjere

zabrane vršenja poziva, aktivnosti ili funkcija i

sigurnosne mjere zabrane upravljanja motornim vozilom

nastupa kad protekne onoliko

vremena koliko je sud odredio za trajanje te mjere.

Tok i prekid zastarjelosti izvršenja kazne – član 19

Zastarijevanje

izvršenja kazne počinje teći

od dana pravosnažnosti presude kojom je kazna

izrečena, a

u slučaju opoziva uvjetne osude

od dana pravosnažnosti odluke o opozivu uvjetne

osude. Zastarijevanje

ne teče

za vrijeme za koje se po zakonu izvršenje kazne ne može poduzeti.

Zastarijevannje se

prekida

svakom radnjom nadležnog organa koja se poduzima radi izvršenja

kazne. Sa svakim prekidom zastarijevanje počinje ponovno teći, no u svakom slučaju zastarijevanje
nastupa kada protekne dvaput onoliko vremana koliko Zakon propisuje za zastarjelost izvršenja
kazne.

Nezastarivost krivičnog gonjenja i izvršenja kazne - član 20

WWW.BH-PRAVNICI.COM

krivičnog djela, dok dopunski elementi čine obilježja težeg ili lakšeg oblika krivičnog djela, tj.
predstavljaju

kvalifikatorna

ili

privilegišuća

obiljeţja.

Krivični zakon odreĎuje krivično djelo tako da

propisuje okolnosti koje karakterišu odreĎeno

ponašanje kao krivično djelo.

Te okolnosti nazivaju se obilježjima, odnosno, elementima bića

krivičnog djela. Obzirom na prirodu pojedinih djela,

svako djelo ima odreĎene elemente koji čine

biće tog krivičnog djela.

Da bi djelo bilo svršeno moraju biti ostvarena sva njegova obilježja.

Ostala obilježja služe za bliže označavanje kažnjivog ponašanja i po potrebi za razgraničenje od
drugih srodnih krivičnih djela.

Npr. kod krivičnog djela kraĎe

(čl.286 KZFBiH) bitna obilježja su:

da se radi o tuĎoj pokretnoj stvari,

da se ta stvar oduzima i

da se to čini u namjeri protivpravne imovinske koristi.

Krivično

djelo teške kraĎe sadrţi sva ova obiljeţja

, ali i dodatno obilježje u pogledu

načina

izvršenja kraĎe npr.

da se kraĎa vrši obijanjem ili provaljivanjem zatvorenih prostora, da se kraĎa

vrši u vrijeme elementarnih nepogoda (poplave, zemljotresi itd). Prema tome, po ovim dodatnim
obilježjima ovo djelo se razlikuje od krivičnog djela kraĎe.

Krivično djelo ubistva

sastoji se u tome da učinilac lišava života drugo lice. MeĎutim, ako se to

lišavanje vrši iz

nacionalnih, vjerskih ili rasnih pobuda, na okrutan način, iz bezobzirne osvete

i sl. radiće se o teškim slučajevima ubistva koji su zaprijećeni strožijom kaznom.

Radnja krivičnog djela

Radnja je osnovno obilježje krivičnog djela. Bez radje djelo ne postoji. Radnja je to čime se
krivično djelo realizuje. To je ona

radnja kojom se izvršava krivično djelo

i koja je označena u

opisu krivičnog djela kao radnja izvršenja.

Npr. kod krivičnog djela kraĎe

radnja se sastoji u

oduzimanju tuĎe pokretne stvari, kod krivičnog djela ubistva radnja se sastoji u lišavanju života
drugog lica. Kod nekih krivičnih djela

radnja izvršenja sastoji se od dvije djelatnosti

npr.

kod

razbojništva jedna od radnji je primjena sile, a druga oduzimanje stvari. Kod takvih krivičnih djela
obje te radnje ulaze u sastav izvršenja krivičnog djela i njihovim preduzimanjem ostvaruje se
krivično djelo. Kod ovih djela

preduzimanjem samo jedne radnje neće se raditi o svršenom

krivičnom djelu,

npr.

upotreba sile, već o pokušaju krivičnog djela razbojništva.

Radnja moţe

biti radnja izvršenja, pomaganja i podstrekavanja.

Kod nekih krivičnih djela zastupljeno je više

radnji, odnosno, modaliteta izvršenja.

Te radnje mogu biti odreĎene alternativno i kumulativno.

Kod

alternativnog odreĎenja radnja

je označena na više načina i to se iskazuje kod

odreĎenog  djela  rječju  «ili»  npr.  kod  krivičnog  djela  pravljenja  lažne  isprave  radnja  izvršenja
odreĎena  je  alternativno,  što  znači  da  se  ovo  djelo  može  izvršiti  pravljenjem  lažne  isprave  ili
nabavljanja  ili  upotrebom  lažne  isprave.

Izvršenjem djela na bilo koji od ovih načina tj.

ispunjavanjem bilo koje alternacije, djelo je izvršeno

. U slučaju ako bi se radilo

o kumuliranju

više ovih alternacija

radilo bi se o jednom krivičnom djelu, a to bi se moglo uzeti samo kao

otežavajuća okolnost kod odmjeravanja kazne.

Postoje krivična djela (

kumulativno odreĎenje radnje)

kod kojih je radnja odreĎena tako

da postoje

dvije ili više odvojenih radnji da bi djelo bilo svršeno

npr.

krivično djelo napuštanja

nemoćne osobe. Moraju biti ostvarene obje propisane radnje kumulativno.

Krivično djelo moţe biti izvršeno činjenjem i nečinjenjem. U praksi, krivično djelo se najčešće
čini činjenjem neke radnje.

Krivično djelo

je učinjeno nečinjenjem

kad je učinitelj koji je pravno

obavezan spriječiti nastupanje zakonom opisane posljedice krivičnog djela to propustio učiniti, a
takvo je propuštanje po djelovanju i značenju jednako učinjenju tog krivičnog djela činjenjem.

Činjenje postoji

onda kada lice preduzima neku radnju koju ne bi smjelo preduzeti npr.

oduzima tuĎu pokretnu stvar, falsifikuje ispravu, drugom nanosi povredu i sl. Dakle, kod činjenja

uvijek se radi o nekoj ličnoj aktivnosti učinioca

koja dovodi od odreĎenih promjena u spoljnom

svijetu npr. povreda, ugrožavanja i sl.