1. POJAM I PREDMET KRIVIÉNOG DELA
Krivično pravo je sistem pravnih propisa kojima se odeređuju krivična dela i sankcije. Zakoni koji sadrže krivičnopravne norme nazivaju
se zakoni ili zakonik. Cilj krivičnog prava je zaštita društvenih dobara od društveno opasnih ponašanja. Za razliku od ostalih grana prava
jedini pravni akt za opisivanje krivčnopravnih normi je zakon. Krivične sankcije nisu jedino sredstvo za zaštitu društvenih dobara. Osim
represivnih mera, koji se primenjuju za več učinjena krivična dela, postoje i preventivne mere čiji cilj je da spreči izvršenje krivičnih dela.
U teoriji krivičnog prava, polazeći od tradicijonalne podele prava u objektivnom i subjektivnom smislu to bi moglo biti krivično pravo u
subjektivnom smislu. Ono se može podeliti na opšti i posebni deo. Opšti deo koji sadrži odredbe koje se primenjuju za sva krivična delai
posebne koje se primenjuju na pojedina krivična dela. Krivično pravo u subjektivnom smislu je pravo kažnjavanja koje pripada državi.
Krivično pravna nauka za izučavanje uglavnom ima dva pravna fenomena, krivično delo i kazna. Oba ova pojma su odrećena u
materijalnom i formalnom smislu. Formalni deo je više izučavan. U krivičnopravnoj nauci oba ova pojma pokazuju kako su regulisana
pozitivnim važećim zakonodavstvom i zato krivično pravo spada u pozitivnu pravnu granu prava. U cilju što boljeg odrećivanja on koristi
različite pravne pojmove i institute.
2. IZVORI KRIVIČNOG PRAVA
Izvori krivičnog prava su međunarodni i nacijonalni izvori.
Međunarodni izvori
su prosredni izvori krivičnog prava. Međutim
međunarogni ugovori u oblasti krivičnopravne materije samo izuzetno dolaze u obzir je nisu dovoljno precizni. Multilateralni međunarodni
izvori su konvencija o sprečavanju u kažnjavanju zločina genocida, Ženska konvencija o zaštiti žrtava rata, itd.
Nacijonalni izvori
su
Ustav. Ustav kao najviši akt jedne države sadrži dve odredbe značajne za krivično pravo. Prve su one koje krivičnopravne principe dižu na
rang ustavnopravnih principa, a druge su one koje su nezaobilazne za opisivanje pojedinih krivičnih dela. Zakoni su glavni izvori našeg
krivičnog prava. Njih možemo podeliti na opšte i poseben. Opšte su one koje sadrže odredbe koje se primenjuju na sva krivična dela i na
svakog učinioca krivičnog dela. Posebne su one koje sadrže odredbe koje se primenjuju na pojedina krivična dela.Podzakonski propisi su
manjeg ranga i oni nemogu služiti za opisivanje pojedinih krivičnih dela, međutim mogu biti kao dobunski izvri kod određivanja
takozvanih blanketnih krivičnih dela. Suska praksa ne predstavlja formalni izvor krivičnog prava. Teorija krivičnog prava isto ne
predstavlja izvor krivičnog prava.
3. TUMAČENJE U KRIVIČNOM PRAVU
Postoji dve vrste shvatanja tumačenja. Prema prvom mogu se prekoračiti granice tumačenja, jer pun smisao zakona nemože do kraja biti
određen tekstom. Prema drugom shvatanju tumačenje treba da bude uže, jer nebi bilo prikladno da postoji tumačenje koje bi prevazilazilo
granice zakonskog teksta. Pored ovih podela postoji i podela tumačenja prema subjektima tumačenja:
Autentično tumačenje
koji dolazi
od organa tvorca zakona. On obavezuje ne samo onog koji tumači već i onog koji upotrebljava pravo.
Sudsko tumačenje
koji nastaje
prilikom rešavanja konkretnog slučaja. On odnosi na konkretan slučaj i ne obavezuje druge sudove prilikom rešavanja sličnog slučaja.
Njeg donosi viši sud.
Doktrinarno tumačenje
koje dolazi iz teorije krivičnog prava. On se najčešče nalazi u knjigama i članovima. On
nije obavezujući ali ima veliki uticaj.
Jezičko tumačenje
koji je najednostavniji oblik tumačenja koji se sastoji u bukvalnom odrećivanju
takona, koji dolazi od sudije, koji dolazi do rešenja odrećivanjem jezičkog značenja zakonskog tela.
Sistematsko tumačenje
koji se
sastoji od pravnih normi, koji se uglavnom odnosi na isti predmet.
Logičko tummačenje
koje sadrži pravile logike. Postoji više vrste
logičkog tumačenja. Pravilo da se ono što se odnosi na konkretan slučaj ne odnosi se i na ono što je tome suprotno. Pravilo zaključivanja
od većeg ka manjem koji se sastoji u tome da se ono što se odnosi na veći slučaj odnosi i na manji slučaj, i pravilo zaključivanja od manjeg
ka većem, koji se sastoji u tome da se ono što se odnosi na manji slučaj odnosi i na veći slučaj.
Komparativno tumačenje
koji nema
veliki značaj ali može da se primenjuje kao dopunski izvor uz ostale metode tumačenja.
Istorijsko tumačenje
koje polazi od toga kako je
zakon nastao i šta je zakonodavac sa stim hteo da postigne.
4. ANALOGIJA U KRIVIČNOM PRAVU
Postoji dva slučaja analogije u krivičnom pravu.
Stvaranje prava putem analogije
koje se vezuje za pravne praznine. Kada je reč o
krivičnom zakonu moramo reći da pravne praznine nepostoje, i ako postoje to je greška zakonodavca koja ne bi semla biti
dopunjena.
Tumačenje putem analogije
je drugi slučaj koji je jedna vrsta logičkog tumačenja i sastoji se u zaključivanju od sličnog ka
sličnom. Kada je reč o krivičnom zakonu tumačenje putem analogije nije veoma željno, međutim nekada je neophodno. Čak postoji slučaj
kad ih zakon zahteva.
5. VREMENSKO VAŽENJE KRIVIČNOG PRAVA
Zakon stupa na snagu onog dana kada je to zakonom odrećeno, to je uglavnom 8 dana posle obljavljivanja zakona. To vreme međutim
može da traje i duže jer se graćani moraju upoznati sa novim zakonom i to može trajati više meseci. Važi pravilo da za izvršeno krivično
delo uvek važi onaj zakon koji je važio za vreme izvršenja krivičnog dela. Ukoliko je novi zakon stroži on niukom slučaju se neće
primenuti prema učinioca retroaktivno. Može da se desi da se zakon promeni više puta ali za učinioca će uvek važiti onaj zakon koji je
blaži prema njemu. Zakon odrećuje nekoliko uslova kojima se odrećuje da je zakon blaži: taj zakon je blaži koji odrećeno ponašanje
nepredviđa kao krivično delo, Taj zakon je blaži koji za odrećeno ponašanje ne zahteva krivičnu odgovornost i taj zakon je blaži koji za
odrećeno ponašanje ne ordećuje krivičnu sankciju.
6. PROSTORNO VAŽENJE KRIVIČNOG DELA
Postoji četiri principa prostornog važenja krivičnog dela.
Teritorijalni princip
prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakoga ko
izvrši krivično delao na teritoriji one države gde taj krivični zakonik važi.
Personalni princip
prema kojem se srpski Krivični zakonik
odnosi na svakog državljanina Srbije koji u inostranstvu izvrši krivično delo. Ovde se radi o aktivnom personalnom principu.
Realni
princip
prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakoga ko izvrši krivično delo na štetu države ili njenih građana. Razlikujemo
Primarni Realni princip prema kojem se naš krivični zakonik odnosi na svakoga ko izvrši krivično delo u inostranstvu. Supsidijarni Realni
princip prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakoga stranca ko izvrši krivično delo u inostranstvu protiv naše države.
Univerzalni
princip
prema kojem se krivični zakonik odnosi na svakog stranca koji prema stranoj državi ili prema strancu izvrši krivično delo.
7. ODNOS KRIVIČNOG I USTAVNOG PRAVA
Krivično i ustavno pravo spadaju u javnopravne naučne discipline, jer se oba oslanjaju da državnu vlast. Medđusobnu vezu ove dve grane
prava karaktriše to da moraju da polaze od ustavnih načela. Ustav ima veliki značaj kod zaštite ljudskih vrednosti, prvo on eksplicitno
zalaže krivičnopravnu zaštitu odrećenih društvenih vrednosti, drugo on jamči ljudska prava i slobode graćana.
8. ODNOS KRIVIČNOG I MEĐUNARODNOG PRAVA
Koncepti kao što su zaštita ljudskih vrednosti borba protiv kriminala veoma značajne i prihvatljive u svakoj državi. Unosenjem novih
principa dolazi do uspostavljanje veze, prvo izmeću krivičnog prava jedne države i krivičnopravnog sistema. Drugo meću pravnog sistema
pojedinih dražava i dostignutog nivoa pravnog sistema međunarodne zajednice.
9.ODNOS KRIVIČNOG I GRAĐANSKOG PRAVA
Krivično i graćansko pravo imaju svoje dodirne tačke kod različitih vrsta imovinskih dela, gde je predmet zaštite privatna i državna
svojina.
10. ODNOS KRIVIČNOG I UPRAVNOG PRAVA
Krivično i upravno pravi imaju svoje dodirne tačke naročito kod materijalnopranih i procesnopravnih odredbi. Oni imaju isti cilj i zadatak
a to je suzbijanje kriminaliteta.
11. ODNOS KRIVIČNOG I PORODIČNOG PRAVA
Značaj porodice je u tome što ona predstavja sigurnost i bezbednost društva. Postoji veliki broj krivičnih dela koji su odrećeni u krivičnom
pravu i kojima se vršei zaštita ovog značajnog dela čovekovog života. Na primer dvobračnost, rodoskrvljenje.
12. ODNOS KRIVIČNOG PRAVA SA DRUGIM NAUKAMA KRIVIČNOG PRAVA.
Odnos krivičnog prava sa krivičnim procesnim pravom
. Krivično procesno pravo se razvilo iz krivičnih pravnih propisa. Krivično
procesno pravo se bavi izučavanjem opštih instituta i elementima pojedinih krivičnih dela.
Odnos sa drugim srodnim naukama.
Odnos
sa kriminologijom. Krivično pravo i kriminologija imaju isti cilj a to je suzbijanje kriminaliteta. Kriminologija to čini putem etiologije –
uzroci, i fenomenologijom- pojedini oblici kriminaliteta. Ona se razvila u samostalnu nauku.
Penologija
se bavi izučavanjem procesa
izvršenja krivičnih sankcija. Ona je deo krivičnog prava.
Predmet kriminalistike
je odrećivanje krivičnog dela i njihovih izvršioca. On je
deo krivičnog procesnog prava.
Kriminalna politika
koja se bavi izučavanjem svih društvenih reakcija na kriminalitet.
Odnos sa rdugim
pomoćnim naukama. Odnos sa sudskom psihologijom
koja je izučavanje psihologije učinioca prilikom sudskog postupka.
Odnos sa
sudskom psihopatologijom
koja je izučavanje psihopatologije učesnika prilikom sudskog postupka
Susdka medicina
koja je
dijagnosticiranje uzroka smrti.
13. POJAM MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG PRAVA
Međunarodno krivično pravo je onaj deo međunarodnog prava koji sadrži pravila i propise koji su sadržani u aktima međunarodne
zajednice i u ugovorimak oji su zaključani među pojedinih država kojima se određuju međunarodna krivična dela.On sadrži
materijalnopravne i procesnopravne odredba.
14. NASTANAK I RAZVOJ MEĐUNARODNOG KRIVIČNOG PRAVA
Nastanak međunarodnog prava se vezuje za nastanak međunarodnog ratnog prava. Međunarodno ratno pravo nastalo je kao potreba mirrog
regulisanja sukoba država. Najveđi uspeh regulisanja ratnih zakona postigla je Haška konvencija.
15. MEĐUNARODNA KRIVIČNA DELA
Statut odrećuje sledeća međunarodna krivična dela, zločin protiv mira, ratni zločin i zločin protiv čovečanstva
. Zločin protiv mira
je
planiranje i vršenje rata kojima se krše značajni međunarodni ugovori.
Ratni zločin
koja je teža povreda ratnih zakona i običaja kao što su
ubijanje civilnog stanovništva.
Zločin protiv čovečanstva
koji je ubijanje civilnog stanovništva pre ili za vreme trajanja rata.
16. KRIVIČNA ODGOVORNOST U MEĐUNARODNOM KRIVIČNOM PRAVU
Danas se vodi dilema oko toga da li je čovek odgovoran za svoje ponašanje ili odgovornost treba vezati zasubjektivni odnos prema delu.
Danas je prihvaćeno da je krivična odgovornost osnov kažnjivosti i njeni elementi su svest i volja subjektivne odgovornosti.
17. KOMANDNA ODGOVORNOST U MEĐUNARODNOM KRIVIČNOM PRAVU
Komandna odgovornost se prvi put koristila posle drugog svetskog rata kada su otkrili da su jedinice pod komandom jamačite učinili
velike ratne zločine. Najznačajniji elementi komandne odgovornosti su: 1. pojstojanje odnosa hijerarhije i subordinacije potčinjenog i
predpostavljenig.2. daje predpostavljeni znao da će se izvršiti krivično delo.3. da predpostavljeni nije ništa preduzeo da bi sprečijo
izvršenje krivičnog dela.
18. MEĐUNARODNI AD HOC TRIBUNAL
Krivični sud za bivšu Jugoslaviju je donet rezolucijom Saveta bezbednosti OUN. Sedište mu je bilo u Hagu. Paralelno sa ovim je formiran
još jedan međunarodni sud AD HOC TRIBUNAL. Međunarodni tribunal za regulisanje ratnih zločina u Ruandi. Sedište Afričke države.
Cilj međunarodnog AD HOC tribunala je da dovede pred sud one koji su izvršili krivična dela, ka obezbedi pravdu žrtvama i da ponovno
uspostavlja mir.
19. STALMI MEĐUNARODNI KRIVIČNI SUD
Ideja o formiranju stalnog međunarodnog krivičnog suda doneta je posle drugog svetskog rata. Konačno je formirana 1998 godine u Rimu.
Od prisutnih 137 država Statut je prihvatilo 120 i 7 je bilo protiv među njim je bio i SAD. Da bi sud počeo da funkcijoniše potrebo je da
statut prihvati 60 država.Sedište ovog suda je u Hagu i njegova nadležnost je u onim državama koje su prihvatili statut. Statu odrećuje
krivična dela: zločin genocida, zločin protiv čovečanstva, ratni zločin i zločin agresije. I krivične sankcije: doživotni zatvor. Zatvor do 30
godina, novčana kazna i konfiskacija imovine.
