•

KRIVIČNO PRAVO POSEBNI DIO - Pojam

Posebni dio krivičnog prava je

sistem zakonskih

pravnih

propisa

kojima se odre

uju

pojam, karakteristike i

ilj

ežja

pojedin

vrsta i visina

kazne

koja se primjenjuje prema njihovim izvršiocima

pod

uslovima predvi

đ enim u

o p š tem dijelu KZ

•

Dioba krivičnog prava na opšti i posebni

-prvi put je ova podjela uvedena u francuskom Krivičnom zakoniku iz 1791.

•

Sistem krivičnog prava u RS čine:

Krivični zakon

– KZ RS (Sl. glasnik RS, br. 49/03, 108/04, 37/06, 70/06, 73/10, 1/12 i 67/13);

Zakon o zaštiti i postupanju sa djecom i maloljetnicima u krivičnom postupku

- ZOM (Sl. glasnik

RS, br. 13/10 i 61/13) i

više zakona sa krivičnopravnim odredbama

koji čine sporedno, dopunsko ili pomoćno krivično

zakonodavstvo.

•

Istorijski posmatrano... - p

osebni d

i o prethodi pojavi

o p

š teg d

ela

. - nastao ranije, u periodu

nastanka države i prava uopšte kada je s formiranjem države

vlastodavac odredio kažnjiva,

zabranjena i protivpravna

ponašanja

pojedinaca i grupa koja je smatrao opasnim za društvo propisujući

kazne za njihove učinioce. -m

eđu najstarija

spadaju

protiv vladara, države i crkve

•

Udžbenik Anselma Fojerbaha -p

rvi udžbenik krivičnog prava

Udžbenik opšteg u Njemačkoj

važećeg kaznenog prava

•

Opšti i posebni dio krivičnog prava – sadržaj:

1.o p

š ti d

i o

sadr

ž i

odredbe

kojima se određuju pojam, elementi i karakteristike

, sistem

krivičnih sankcija

osnovi i uslovi za njihovu primjenu

2.p

osebni d

i o

čine

odredbe

kojima se određuju

pojedina KD

u svojim pojavnim oblicima i vidovima

ispoljavanja i

kazne koje se primjenjuju prema njihovim učiniocima

pod uslovima predviđenim u

odredbama opšteg dijela.

•

Opšti i posebni dio krivičnog prava - povezanost

-o

š ti i

osebni d

i o su nerazdvojno povezani i

međusobno

uslovljeni

, oni predstavljaju jedinstvenu cjelinu

pravnog sistema i osnovu pravne države; ova dva dijela krivičnog prava

ne mogu samostalno postojati i biti

primjenjivani

•

Primjena opšteg i posebnog dijela

- pojmovi i instituti o

p š teg d

ela

ne mogu prim

j enj

ivati samostalno

sam

i za sebe

, već

samo putem odredbi

posebnog dijela

u slučaju izvršenja konkretnog KD.

-a,

norme

osebnog d

ela ne mogu biti

prim

enjene

u konkretnom slučaju od strane organa krivičnog pravosuđa

ako nisu ispunjeni uslovi koji su

sadr

ž ani u normama

o p

š teg d

ela

-krivična stvar

- skup fizičkih, faktičkih okolnosti iz života koje ukazuju na postojanje protivpravnog djela

određenog u zakonu kao KD.

•

Šta se određuje u opštem dijelu KZ RS?

-u opštem dijelu KZ RS određuju se

š t i elementi i karakteristike

(opšti pojam KD) i

vrsta i visina

kazn

za njegovog učinioca.

•

U posebnom dijelu su konkretizovani opšti elementi pojma KD:

- objekt zaštite

, objekt radnje, r adnj

a izvršenja

(činjenje ili nečinjenje), okolnosti pod kojima je radnja preduzeta

(način, sredstvo, mjesto i vrijeme njenog izvršenja), vrsta i obim

posl

j edice

povrede

(u vidu uništenja,

oštećenja ili činjenja neupotrebljivim) ili ugrožavanja (konkretna ili apstraktna opasnost), svojstvo učinioca,
svojstvo pasivnog subjekta, oblik krivice i vrsta i visina kazne, odn. druga KS.

•

Biće krivičnog djela

-je

skup posebnih, individualnih okolnosti

koje čin

e specifičnost jednog

po kome se ono razlikuje od

drugih sličnih

. -zavisno od ovih okolnosti razlikuje se: 1) biće osnovnog KD, 2) biće privilegovanog KD i

3) biće kvalifikovanog KD.

•

Struktura KZ RS

-KZ RS - stupio na snagu 1. jula 2003. čini 441 član koj

i su sistematizovani u

glave. ovaj tekst zakona je u međuvremenu više puta noveliran.

•

posebni d

i o čine

članovi zakona koji su raspoređeni od glave XVI do XXXIII.

•

Elementi norme

-n orme sadržane u propisima posebnog d

ela krivičnog prava imaju dva sastavna

elementa:

dispozicija

sankcija.

•

Pojam i vrste dispozicija -d

ispozicija je d

i o norme kojim se određuju pojam i ob

ilj

ežja bića

-prema načinu na koji se određuju bića pojedinih KD,

dispozicija može biti

Obična dispozicija- ne određuje pojedina ob

ilj

ežja

, već samo označava djelo po nazivu i

ukupnoj djelatnosti koja sačinjava njegovo biće.

-običnom dispozicijom su u našem pravu određeni pojmovi ubistva

(čl. 148).

-ona se upotrebljava

kod određivanja opštepoznatih i uobičajenih

•

Opisna i upućujuća dispozicija

-o

pisna

opisuje pojedine elemente i obilježja koja sačinjavaju KD; n ajveći je broj

određen na ovaj način

(čl. 165).

-u

pućujuća

u pogledu nekih ob

ilj

ežja bića

upućuje na drugi propis

(čl. 289).

•

Blanketna dispozicija

- daje opšti okvir

dok

detaljno određivanje elemenata bića

prepušta nekom drugom krivičnom

ili nekrivičnom propisu

koji može biti sadržan u drugom zakonu ili podzakonskom aktu

-primjena blanketne norme zavisi od postojanja druge norme koja treba da odredi njenu sadržinu i elemente
bića KD. najčešće se radnja izvršenja KD sastoji u postupanju (čl. 410 ili 431).

rema strukturi

dispozicija se d

eli na prostu i složenu.

1.p

rosta

sadrži biće samo jednog KD, odn. samo jedan njegov oblik (ubistvo, krađa).

2.s ložena dispozicija

sadrži u sebi bića više KD, odn. više oblika jednog KD (teško ubistvo, teška krađa).

•

Alternativne dispozicije

- određuju ob

ilj

ežje bića

tako da d

j elo postoji ako je ostvaren

a bilo koja od više zakonom

predviđenih alternativa

-prilikom određivanja dispozicije zakon koristi veznik

ili

pri određivanju pojedinih obilježja KD (čl.155).

•

Kumulativne dispozicije

-k

od kumulativne dispozicije za ostvarenje ob

ilj

ežja

moraju biti ispunjena sva kumulativno

zakonom propisana ob

ilj

ežja

(razbojništvo -233, razbojnička krađa - 234, silovanje - 193).

•

Sankcija - d

i o norme koji određuje vrstu i visinu kazne za učinioca

određenog u dispoziciji

-k

azna može biti određena na više načina

: 1. apsolutno neodređena, 2. apsolutno određena i 3. relativno

određena kazna.

•

Apsolutno neodređena kazna

-je karakterisala

staro krivično pravo

,postoji kada

zakonik u posebnom dijelu ne predviđa vrstu i visinu

kazne

za svako pojedino KD, već

prepušta sudu

da u svakom konkretnom slučaju po svom slobodnom

nahođenju i uvjerenju izrekne kaznu u granicama koje su određene u opštem dijelu zakonika.

•

Apsolutno određena kazna

postoji kada

zakonik za svako

u posebnom d

elu propisuje tačno određenu vrstu i visinu kazne

, tako

da je sud pri izricanju kazne u konkretnom slučaju vezan za propisanu kaznu koju mora da izrekne čim utvrdi
da je lice izvršilo određeno KD; pri tome sud nema nikakvu slobodu prilikom odmjeravanja kazne.

•

Relativno određena kazna (usvojena u savremenom krivičnom zakonodavstvu)

- postoji kada

u opštem d

elu određuje vrstu kazne i njen

opšti minimum i opšti ma

x imum

dok u posebnom

dijelu kod pojedinog KD propisuje kaznu sa posebnim minimumom i posebnim maximumom

u čijim okvirima

se sud može kretati u konkretnom slučaju prilikom odmjeravanja kazne

konkretnom učiniocu KD imajući

u vidu sve objektivne i subjektivne okolnosti.

•

Više načina određivanja posebnog minimuma i posebnog maximuma

a) za KD se može propisati

poseban

minimum i

poseban

x imum

određene vrste kazne (čl. 150),

b) za KD se može propisati samo poseban minimum

, a poseban maximum izjednačuje sa opštim

maximumom te vrste kazne (čl. 148 st. 1),

c) za KD se može propisati samo poseban ma

ximum,

a poseban minimum izjednačuje se sa opštim

minimumom te vrste kazne (čl. 155 st. 2 ili čl. 153. st. 5);

d) za

se može propisati samo vrsta kazne

(npr. novčana kazna – čl. 158.) bez naznake posebnog

minimuma i maximuma koji se u tom slučaju izjednačuju sa opštim minimumom i maximumom te
vrste kazne.

•

Glava XVI - KD PROTIV ŽIVOTA I TIJELA

•

u posebnom d

elu

KZ RS

na prvom m

j estu su sistem

atiz.

protiv života i t

ela

•

ovo zbog toga što su život i tijelo naj

važ

nije ljudske i društvene vr

nosti.

•

iz naziva ove Glave proizilazi da je

objekt zaštite ovih

određen kao:

a) život

(ili pravo na život) i

t j elesni integritet

(fizička i psihička konstitucija čovjeka).

•

KD PROTIV ŽIVOTA I TIJELA

1. Ubistvo,
2. Teško ubistvo,
3. Ubistvo na mah,
4. Ubistvo djeteta pri porođaju,
5. Nehatno lišenje života

6. Navođenje na samoubistvo i pomaganje u samoubistvu,
7. Protivpravni prekid trudnoće,
8. Laka tjelesna povreda,
9. Teška tjelesna povreda,
10. Učestvovanje u tuči,
11. Ugrožavanje opasnim oruđem pri tuči ili svađi,
12. Izlaganje opasnosti,
13. Napuštanje nemoćnog lica,
14. Nepružanje pomoći.
•

Zaštita života i tijela

•

krivičnopravna zaštita prava na život i tjelesni integritet

najznačajniji segment

krivičnopravne zaštite

u svim savremenim krivičnim zakonodavstvima.

•

to je razumljivo ako se ima u vidu da

pravo na život i tjelesni integritet predstavlja fundamentalno i

primarno ljudsko pravo

na kojem se temelje i iz kojeg se izvode sva ostala čovjekova prava.

•

Pravo na život

•

vrhovno ljudsko pravo

ili najosnovnije od svih ljudskih prava

•

u okviru osnovnih ljudskih prava i sloboda, pravo na život

spada u grupu

apsolutno zaštićenih prava

tj. onih prava

koje

države ne mogu ni pod kojim uslovima ukinuti, niti ograničiti

bez obzira na vrstu

vanrednih okolnosti u kojima se neka država može zateći, npr. ratno stanje ili stanje opšte opasnosti.

•

Zajedničke karakteristike

Objekt zaštite ovih KD je...

•

č ov

j ek kao

ž ivo ljudsko bi

ć e , tj

. njegov

ž ivot

•

z aštita ž

ivot

č inje

od momenta rađanja

čovjeka i traje

momenta nastupanja njegove smrti

•

Kada je čovjek rođen?

kada počinje zaštita života,

tri shvatanja

š tita

života

č inje

zapo

injanj

procesa ra

anja d

eteta

, odn.

proces

njegovog odvajanja od

t ij

ela

majke

2. život čovjeka počinje sa djelimičnim ili potpunim izlaskom djeteta iz tijela majke,
3. samostalan život djeteta počinje sa početkom plućnog disanja.

•

Izuzetak kada krivičnopravna zaštita počinje i prije rođenja čovjeka...

•

to je slučaj kod ubistva (uništenja) ploda čov

j eka u t

elu majke pr

e nego što je započeo proces

porođaja - kod KD nedozvoljenog prekida trudnoće gdje se pored ploda štiti i tjelesni integritet,
zdravlje i život bremenite žene.

•

Tri shvatanja o momentu nastupanja smrti

•

u pogledu momenta nastupanja smrti, odn. momenta

do kada traje krivi

č nopravna za

š tita

ž ivota

tri

shvatanja

1. smrt nastupa sa prestankom disanja i rada srca

i pluća

(prividna ili klinička smrt).

2. život čovjeka traje sve do nastupanja biolo

š ke smrti

– a to je trenutak kada nijedan organ ne pokazuje znake

života i ne odvija se nijedna životna funkcija.
3.p rema tre

ć em shvatanju

koje je prihvaćeno u domaćem pravu

smrt čov

eka nastupa

sa nastankom

dan

smrt

(prestanak rada mozga)

koja se sastoji u

enju svih mo

danih funkcija

•

Radnja izvršenja ovih KD

•

že

ti preduzeta

samo prema drugom

licu

, ali

i prema samom sebi

•

s amoubistvo i samopovreda nisu

inkriminisani kao

•

samopovreda može biti pravnorelevantna samo u slučaju izbjegavanja vojne obaveze ili zloupotrebe
prava iz socij. osiguranja.

•

Ko može biti učinilac ovih KD i oblici krivice?

•

u činilac

ovih KD može da bude

svako lice

•

u pogledu krivice

ova se djela mogu izvršiti sa

umišljajem ili nehatom

•

Ubistvo – čl. 148 KZ RS

(1) Ko drugog liši života, kazniće se zatvorom najmanje pet godina.
(2) Ako je djelo iz stava 1. ovog člana učinjeno pod osobito olakšavajućim okolnostima, učinilac će se kazniti
zatvorom od jedne do osam godina.

•

U čemu se sastoji ovo KD i šta je objekt zaštite?

•

djelo se sastoji u

protivpravnom lišenju života drugog lica sa umišljajem

•

o bjekt zaštite

život čov

j eka

ili pravo na život kao jedno od osnovnih ljudskih prava.

•

Radnja izvršenja

•

svaka d

elatnost

činjenja ili nečinjenja

, psihološka ili fizička d

j elatnost

kojom se

neposredno ili

posredno

prouzrokuje

posl

j edica

–

smrt drugog lica

•

mogu biti razne djelatnosti koje su podobne ili dovoljne da prouzrokuju smrt drugog lica.

•

bistvo

ž e izvr

š iti

različitim d

j elatnostima č

injenj

(raznim sredstvima)

i n

e č injenj

•

s obzirom na način izvođenja djelatnosti

, ubistvo se mo

ž e izvr

š iti

1. direktnim i
2. indirektnim;
1. fizičkim ( ostvaruje se raznim sredstvima: vatrenim ili hladnim oružjem, oruđem..)
2. psihičkim dejstvom. (se vrši izazivanjem uzbuđenja, straha, prepasti ili žalosti u takvom stepenu koji ima
karakter šoka podobnog da blokira rad srca)

•

osl

j edica

j ela je

povreda u vidu

nastupanj

smrti lica

•

za postojanje ubistva nužno

- da je

radnja izvršenja preduzeta

protivpravno; ovog d

j ela nema

ako je

do li

š enja

ž ivota

došlo u NO, KN, vršenju dužnosti na poslovima javne i državne bezbjed. ili kada

propisi službe to dozvoljavaju ili zahtijevaju.

•

Ko može biti izvršilac ovog KD?

•

i zvr

š ilac

d j ela mo

ž e

da bude

svako lice

, a u pogledu krivice

potreban je

umišljaj

•

utvrđivanje motiva za izvršenje ovog djela nije od značaja za pravnu kvalifikaciju.

•

za ovo je djelo propisana kazna zatvora najmanje pet godina.

•

Ubistvo - vrste

obično

2. teško (

kvalifikovano

) i

3. lako (

privilegovano)

ubistvo

•

osnovi razlikovanja nalaze se u objektivnim i subjektivnim okolnostima pod kojima je KD izvršeno, a
koje ukazuju na

određeni stepen opasnosti KD i učinioca.

•

1. Osnovni oblik– obično ubistvo

•

umišljajno lišavanje života drugog lica koje nije praćeno dodatnim, posebnim okolnost.

koje, kada

postoje, mijenjaju težinu i oblik ovog KD stvarajući neki od posebnih oblika kvalifikovanog ili
privilegovanog ubistva

•

2. Ubistvo pod osobito olakšavajućim okolnostima

•

novi oblik KD ubistva

koje je u krivično zakonodavstvo RS uvedeno KZ RS iz 2000. –

lako

(privilegovano) ubistvo.

•

lakši oblik ubistva koji je privilegovan zato što je

umišljajno lišenje života

izvršeno pod osobito

olakšavajućim okolnostima.

•

sam pojam osobito olakšavajućih okolnosti nemoguće je precizno odrediti.

•

Ubistvo pod osobito olakšavajućim okolnostima u RS

•

i zvršilac

može da bude

svako lice

, a u pogledu krivice potreban je

umišljaj

•

za ubistvo jednog lica saučesnici mogu biti oglašeni krivim za razne oblike teškog ub.

•

za ovo KD propisana je kazna zatvora

najmanje

godina ili

KDZ

•

Ubistvo na naročito svirep način

•

postoji onda kada je ub. skopčano sa mučenjem žrtve, odn. sa više ili manje dužim nanošenjem jakih
fiz. ili dušev. bolova, kada je izvršeno klanjem, stavljanjem ubijenog na kakve muke ili mrcvarenjem,

•

Ubistvo na podmukao način

•

ono

ubistvo koje je izvršeno potajno

, iz zasjede, upotrebom prevare da bi se došlo do žrtve ili

upotrebom takvog sredstva koje otežava ili onemogućava otkrivanje KD

•

tipični slučajevi

ovog ubistva

su iznenadno ubistvo, ubistvo na spavanju i ubistvo trovanjem.

•

Ubistvo iz koristoljublja, radi prikrivanja ili izvršenja drugog KD, iz bezobzirne osvete ili dr.
naročito niskih pobuda

•

osnovni motiv izvršioca djela jeste da

lišavanjem života pasivnog subjekta omogući izvršenje nekog

drugog KD ili da prikrije neko drugo KD

•

nanošenje zla zbog pretrpljenog zla

(u čemu se sastoji motiv osvete).

•

Ubistvo pri bezobzirnom nasilničkom ponašanju

•

ovaj oblik dobija teži vid

zbog objektivnih okolnosti pod kojima je KD izvršeno

•

radi se o ponašanju koje predstavlja izuzetno negativan odnos izvršioca prema društvenim dobrima koji
je izražen kroz bezrazložno nipodaštavanje osnovnih pravila ljudskog ponašanja i ljudskih vrijednosti, a
koje je zakonodavac označio kao bezobzirno nasilničko ponašanje.

•

Ubistvo kojim se umišlj

ajno

dovode u opasnost životi više lica

•

način lišav

anja

života jednog lica kojim se istovremeno dovodi u životnu opasnost još neko lice

•

kad učinilac upotrijebi sredstvo izvrš. nad kojim nema kontrolu u trenutku njegovog djelovanja ili čije
je svojstvo takvo da, usljed određenog načina upotrebe dovodi u opasnost živote više lica (npr.
automatsko oružje, bomba, plastična mina upotrijib. na radnom mjestu, u restoranu, službenim kolima,
vagonu ili prostoriji u kojoj treba da se održi neki skup i sl.)

•

Ubistvo više lica

•

ovaj oblik teškog ubistva postoji u slučaju kada

jedno lice izvrši više umišljajnih ubistava

, pod

uslovom da se ne radi o privilegovanim ubistvima i da nije izrečena presuda ni za jedno od izvršenih
ubistava.

•

Ubistvo djeteta,

maloljetnog lica i bremenite žene

•

novi oblik kvalifikovanog ubistva koji je u zakonodavstvo RS uveden reformom krivičnog
zakonodavstva iz 2000. god.