SKRIPTA ZA POLAGANJE
PRAVOSUDNOG ISPITA
I dio
KRIVI
Ĉ
NO PRAVO
april, 2009. god.
2
Sadržaj:
KRIVI
Ĉ
NO MATERIJALNO PRAVO ....... 3. str.
KRIVI
Ĉ
NO PROCESNO PRAVO ............... 102. str.
4
saznaju odvjetnici, branitelji, notari, doktori medicine, doktori stomatologije,
primalje /babice/ ili drugi zdravstveni djelatnici, psiholozi, djelatnici staranja,
vjerski
ispovjednici
i
druge
osobe
u
obavljanju
svog
zvanja.
Isprava je
svaki predmet k
oji je podoban ili odreĎen da sluţi kao dokaz kakve
činjenice
koja
je
od
značaja
za
pravne
odnose.
Pokretnina je
i svaka proizvedena ili skupljena energija za davanje svjetlosti,
topline
ili
kretanja,
te
telefonski
i
drugi
impulsi.
Izraţavanje u jednom gramatiĉkom rodu, muškom ili ţenskom, ukljuĉuje oba
roda fiziĉkih osoba.
ŠTA ĈINI KRIVIĈNO ZAKONODAVSTVO U BIH
Kriviĉno zakonodavstvo u našoj zemlji saĉinjavaju:
1.
Krivični zakon BiH, FBiH, RS i BD;
2.
Drugi zakoni BiH, Entiteta i Brčko distrikta, kojima su eventualno
propisana krivična djela (u svim ovim zakonima koji čine dopunsko
krivično zakonodavstvo, kazne i druge mjere mogu se propisivati u skladu
sa odredbama sis
temskog krivičnog zakonodavstva);
3.
U širem smislu, ovdje se ubrajaju Krivični procesni zakoni (ZKP BiH, FBiH,
RS i BD) i Zakon o izvršenju krivičnih sankcija;
4.
Posebno krivično zakonodavstvo (
npr
. Zakon o ravnopravnosti spolova i
sl.),
koje mora biti u skladu sa krivičnim zakonima u pogledu uslova
odgovornosti i kaţnjivosti.
NAĈELO LEGITIMITETA (osnov zakonitosti)
Osnova i granice kriviĉnopravne prinude
Kriviĉna djela i kriviĉnopravne sankcije propisuju se samo za ona
ponašanja kojima se tako ugroţavaju ili povrjeĊuju liĉne slobode i prava
ĉovjeka, te druga prava i društvene vrijednosti zajamĉene i zaštićene
Ustavom i meĊunarodnim pravom, da se njihova zaštita ne bi mogla
ostvariti
bez kriviĉno pravne prinude.
Propisivanje kriviĉnih djela i vrste i mjere kriviĉnopravnih sankcija zasniva
se na nuţnosti primjene kriviĉnopravne prinude i njenoj razmjernosti jaĉini
opasnosti za osobne slobode i prava ĉovjeka, te druge osnovne vrijednosti.
NAĈELO ZAKONITOSTI
Ovo načelo postoji u materijalnom i procesnom smislu.
1.
U materijalnom smislu ovo naĉelo ima 2 aspekta znaĉenja:
a)
da se kriviĉna djela i kriviĉno-pravne sankcije za ta djela mogu
propisivati samo zakonom, a ne propisima niţe pravne snage
.
5
b)
da se nikome ne
moţe izreći sankcija za djelo ako ono, prije nego što
je uĉinjeno, u zakonu nije propisano kao kriviĉno djelo i za koje u
zakonu nije propisana sankcija
.
2.
U procesnom smislu ovo načelo je propisano ZKP FBiH – „Princip
zakonitosti
“:
„
Pravila utvrĊena ovim zakonom trebaju osigurati da niko nevin ne bude
osuĊen, a da se uĉinitelju izrekne kriviĉnopravna sankcija pod uslovima koje
predviĊa KZFBiH, drugi zakoni Federacije, zakoni kantona i zakoni BiH u kojima
su propisana kriviĉna djela i na osnovu zakonom propisanog postupka.
Prije donošenja pravomoćne presude osumnjiĉeni, odnosno optuţeni
moţe biti ograniĉen u svojoj slobodi i drugim pravima, samo pod uslovima
propisnim zakonom.
Kriviĉnopravnu sankciju moţe uĉinitelju kriviĉnog djela izreći samo
nadleţni sud, odnosno sud kome je Sud BiH prenio voĊenje postupka, u
postupku koji je pokrenut i proveden po ovom zakonu
“
.
VREMENSKO VAŢENJE KRIV. ZAKONA
(obavezna primjena blaţeg zakona)
Prema uĉinitelju kriviĉnog djela primjenjuje se zakon koji je bio na
snazi u vrijeme uĉinjenja kriviĉnog djela.
Dakle,
vrijedi princip da nema
retroaktivne primjene propisa.
Ako se poslije uĉinjenja kriviĉnog djela zakon jednom ili više puta
izm
jeni, primijenit će se zakon koji je blaţi za uĉinitelja.
U toj situaciji,
moguće je da bude primjenjen novi ili stari zakon, u zavisnosti od toga koji je od
njih blaţi.
U zakonu nisu izriĉito propisani kriteriji po kojima se ocjenjuje koji je
zakon blaţi za uĉinioca u svakom konkretnom sluĉaju, meĊutim
sudska
praksa i teorija su utvrdili odreĊene kriterije na osnovu kojih se utvrĊuje
koji je zakon blaţi, a to su:
1.
osnovni kriterij je onaj koji predviĊa da je blaţi onaj kriviĉni zakon koji
konkretno ponašanje uopšte ne propisuje kao kriviĉno djelo
(
npr
. u ranijem kriv. zakonodavstvu postojalo je kriv. djelo kockanje, uvreda,
veći broj kriv. djela protiv oruţanih snaga. MeĊutim, ta djela i još neka u
vaţećem KZ su dekriminisana sl.); Ovo je kljuĉni kriterij za utvrĊivanje koji je
zakon blaţi i ukoliko se primjeni na konkretnom sluĉaj, nema potrebe za
utvrĊivanje ostalih kriterija.
2.
blaţi je onaj kriviĉni zakon koji propisuje odreĊeno djelo kao kriviĉno
djelo, ali iskl
juĉuje kriviĉnu odgovornost i kriviĉno gonjenje;
(
npr.
OSL
provali u tuĊi stan radi hvatanja uĉinioca kriviĉnog djela neće
kriviĉno odgovarati jer je to uĉinio u vršenju sluţbene radnje);
3.
blaţi je onaj zakon
koji predviĊa mogućnost oslobaĊanja od kazne ili
izricanja blaţe vrste kazne ili manje mjere kazne
(
npr.
kod kriviĉnog djela kraĊe blaţi je vaţeći zakon jer postoji mogućnost
izricanja blaţe kazne);
7
1.
Rad za opšte dobro na slobodi
(spada u red novih, alternativnih
sankcija, koja je sui-generis mjera, a nalazi se negdje
izmeĊu kazne i
uslovne osude, kao mjere upozorenja)
i
2.
Odgojne preporuke
(izriĉu se maloljetnicima, bez voĊenja kriv. postupka)
Svrha kriviĉnopravnih sankcija:
1.
generalna prevencija -
preventivni uticaj na druge
da poštuju pravni
sistem i ne
ĉine kriviĉna djela, a postiţe se informisanjem javnosti o
voĊenju kriviĉnih postupaka i izricanju sankcija;
2.
specijalna prevencija -
sprj
eĉavanje uĉinitelja da uĉini kriviĉna djela i
podsticanje njegovog preodgoja.
3.
Satisfakcija ţrtve kriviĉnog djela
Iskljuĉenje primjene kriviĉnog zakonodavstva u Federaciji BiH prema djeci
Krivično zakonodavstvo ne primjenjuje se prema djetetu koje u vrijeme
učinjenja krivičnog djela nije navršilo 14 godina ţivota.
ZASTARJELOST
Zastarjelost kriviĉnog gonjenja
Zastarjelost kriviĉnog gonjenja je
institut koji podrazumjeva
prestanak ovlaštenja drţavnih organa za preduzimanje kriviĉnog gonjenja
iz razloga
proteka odreĊenog vremenskog perioda.
Zastarjelost nije na dispoziciji stranaka
,
tj. nastupa bez obzira na volju
uĉinioca i niko se ne moţe odreći zastare!
Rokovi zastarjelosti
zavise od teţine kriviĉnog djela i propisane
kazne
,
pa se kriviĉno gonjenje ne moţe poduzeti kad od uĉinjenja kriviĉnog djela
protekne:
1.
35 god.
- za KD s propisanom kaznom
dugotrajnog zatvora
;
2.
20 god.
- za KD s propisanom kaznom
zatvora preko 10 god.
;
3.
15 god.
- za KD s propisanom kaznom
zatvora preko 5 god.
;
4.
10 god.
- za KD s propisanom kaznom
zatvora preko 3 god.
;
5.
5 god.
- za KD s propisanom kaznom
zatvora preko 1 god.
;
6.
3 god.
- za KD s propisanom
kaznom zatvora do 1 god. ili novĉanom
kaznom.
Ako je za KD
propisano više kazni, rok zastarjelosti odreĊuje se po
najteţoj.
Postoji relativna i apsolutna zastarjelost:
a)
relativna zastarjelost
-
nastupa kada proteknu gore navedeni
zasta
rni rokovi utvrĊeni prema propisanoj kazni
.
b)
apsolutna zastarjelost
-
nastupa kada protekne duplo vrijeme
predviĊeno za relativnu zastarjelost.
