1
FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZAŠTITU
BANJA LUKA
SEMINARSKI RAD
PREDMET:
Privredna kriminalistika
TEMA:
Subjekti suprostavljanja privrednom kriminalitetu
Mentor: Student:
Doc. dr Velibor Bajičić Rade Drugović, br. ind.
1278/11
Banja Luka, Decembar 2014. godine.
SADRŽAJ
UVOD
……………………………………………………………………..………….………
3
2
1. SUBJEKTI SUPROSTAVLJANJA PRIVREDNOM KRIMINALITETU
…….…..…
4
1.1. Krivičnoprocesni subjekti suprotstavljanja privrednom kriminalitetu
...……..…
4
1.1.1. Sudovi
………………………………………………………....……………..…
4
1.1.2. Tužilaštvo
………………………………………………..…………………..… 6
1.1.3. Policija
……………………………………………………………………..…
11
1.1.4. Saradnja policije i tužilaštva u suprotstavljanju privrednom kriminalitetu
...…
14
2. ZAKLJUČAK
…………………………………………………….…………………..… 21
LITERATURA
…………………………………………………………………………..…
22
4
kriminalitetu (carina, poreski organi, inspekcijski organi, obavještajno-bezbjednosna služba, i
drugi društveni činioci suprotstavljanja privrednom kriminalitetu).
1. SUBJEKTI SUPROSTAVLJANJA PRIVREDNOM KRIMINALITETU
1.1. Krivičnoprocesni subjekti suprotstavljanja privrednom kriminalitetu
Bez obzira što je za uspješno otkrivanje i suzbijanje privrednog kriminala potrebno
učešće svih subjekata, najvidljivija je aktivnost krivičnoprocesnih subjekata suprotstavljanja
privrednom kriminalitetu, pa ćemo prvo pažnju posvetiti upravo njima.
1.1.1. Sudovi
Sudovi
1
su sarnostalni i nezavisni od zakonodavne i izvršne vlasti i njima pripada
sudska vlast. U vršenju sudske vlasti sudovi su dužni da štite ljudska prava i slobode,
utvrđena prava i interese pravnih subjekata i zakonitost. Najzad, sudovi su zakoniti, jer se
organizacija, osnivanje, nadležnost i sastav sudova i postupak pred sudovima uređuje
zakonom. U okviru suda može postojati više različitih sudskih organa (sudija za prethodni
postupak, sudija za prethodno saslušanje, sudija pojedinac, vijeće za glavni pretres, žalbeno
vijeće itd.). Sve sudije jednog suda ne učestvuju u donošenju pojedinih odluka, već sude ti
sudski organi. Jedan sud, po pravilu, ima više sudskih organa iste vrste i svaki od njih, kada
djeluje u okviru svoje funkcionalne nadležnosti, predstavlja sud u procesnom smislu.
Postojanje većeg broja ovakvih organa u sastavu suda posljedica je funkcionalne nadležnosti:
raspravljanje iste krivične stvari dijeli se na više organa, da bi svaki od njih obavio svoj dio
posla, a svi zajedno, zajedničkim radom, doveli do pravnosnažne odluke o krivičnoj stvari. U
sudu se obrazuju, takođe, sudska odjeljenja, prema suštini materije koju pojedina vijeća
raspravljaju (
krivično odjeljenje, koje obuhvata sva krivična, i građansko odjeljenje, koje
obuhvata sva građanska vijeća, s tim da su u kantonalnim, odnosno okružnim sudovima
moguća i dniga odjeljenja
). Odjeljenje ne sudi u pojedinoj krivičnoj stvari, već vrši druge
1
Pojam "
sud
" ima dva značenja. Sa ustavnog ili organizacionog gledišta, sud je posebna vrsta organa u kojem se
vrši pravosuđe i za koji važe opšti propisi o državnim organima te vrste, ukoliko posebnim zakonom o sudovima
nije drukčije određeno. Tako shvaćenom sudu, u čiji sastav ne ulaze samo sudije, već i cjelokupno drugo sudsko
osoblje (
pomoćno, tehničko, administrativno
), ne pripada pravo da sudi u pojedinoj krivičnoj stvari. U
procesnom smislu, sud je organ (
vijeće i sudija pojedinac
) koji je ovlašćen da raspravlja pojedinu krivičnu stvar.
Pojam suda u procesnom smislu podrazumijeva sud koji neposredno vrši sudsku funkciju, tj. nadležan je da
rješava krivične, građanske i upravne stvari, dok je sud u ustavnom srnislu izraz upravne i unutrašnje
organizacije pravosuđa. Kada je riječ o pojmu suda u ustavnom smislu, obično se ima u vidu tzv. sudska i
pravosudna uprava, koja se stara o organizacionim i materijalnim pitanjima, s ciijem da stvori što bolje
materijalne, kadrovske i druge uslove za uspješnu realizaciju sudijske funkcije.
5
poslove određene sudskim poslovnikom, a u njegov sastav ulaze vijeća, odnosno sudije koje
odlučuju o stvarima iz iste pravne oblasti. U odjeljenju se održavaju sjednice na kojima se
razmatraju pitanja od interesa za rad odjeljenja, a naročito: organizovanje unutrašnjeg
poslovanja odjeljenja, praćenje stanja poslovanja odjeljenja, unapređenje metoda rada
odjeljenja i profesionalna obuka sudija, stručnih saradnika i pripravnika - diplomiranih
pravnika. U sudovima se održavaju i opšte sjednice svih sudija koje se sazivaju kada je to
predviđeno pravilima sudskog postupka. Za punovažnost odlučivanja na opštoj sjednici
potrebno je prisustvo najmanje dvije trećine sudija, a odluke se donose većinom glasova
prisutnih sudija, s tim da ovu sjednicu saziva i njenim radom rukovodi predsjednik suda.
Polazeći od navedenog može se sagledati uloga sudova u suzbijanju privrednog
kriminaliteta. Oni svojom djelatnošću presuđenja finalizuju prethodne djelatnosti policije,
drugih organa otkrivanja i tužioca u suzbijanju privrednog kriminaliteta. Ono što je bitno za
sudove, kada su u pitanju krivična djela privrednog kriminaliteta, jeste potreba za ažurnošću i
efikasnošću krivičnog postupka i odgovarajuća kaznena politika. Sudovi, primjenom
krivičnih sankcija, utiču na ostvarivanje individualne i generalne prevencije, ali svojim
represivnim mjerama izoluju za jedno vrijeme učinioce krivičnih djela privrednog
kriminaliteta, čime doprinose efikasnijem suprotstavljanju ovoj vrsti kriminaliteta. Ono što je
bitno naglasiti jeste da je moguće u okviru redovnih sudova formirati posebna odjeljenja za
suzbijanje privrednog kriminaliteta. Ovakva mogućnost bi čak bila i poželjna uzimajući u
obzir specifičnost privrednog krirninaliteta, ali i posljedice koje on ostavlja po privredni i
ekonomski sistem, kao i društvo u cjelini. Tako, u cilju efikasnog suzbijanja organizovanog i
najtežih oblika privrednog kriminala u Republici Srpskoj, Zakonom o suzbijanju
organizovanog i najtežih oblika privrednog kriminala
2
uređuju se osnivanje, organizacija,
nadležnost i ovlašćenja posebnih organizacionih jedinica tužilaštva i suda, te drugih državnih
organa u Republici Srpskoj, te se uređuju drugi uslovi radi efikasnog otkrivanja i krivičnog
gonjenja učinilaca krivičnih djela organizovanog i najtežih oblika privrednog kriminaliteta. S
tim u vezi, a u okviru Okružnog suda u Banjoj Luci, formira se Posebno odjeljenje za
organizovani i najteže oblike privrednog kriminala. Posebno odjeljenje nadležno je na čitavoj
teritoriji Republike Srpske za postupanje u gore navedenim slučajevima, bez obzira na
propisanu kaznu za pojedino krivično djelo, odnosno u svim slučajevima kada je od glavnog
2
Zakon o suzbijanju organizovanog i najtežih oblika privrednog kriminala, (“Službeni glasnik Republike
Srpske”, broj 37/06, izmjene i dopune br. 69/06.)
7
poseban upravno-pravosudni državni organ. Prema svemu, tužilaštvo je državni organ
posebne vrste, u kome se isprepliću elementi izvršne (upravne) i sudske vlasti. Tužilac ima
specifičnu pravnu prirodu i zbogjoš jedne okolnosti: on je istovremeno i stranka u postupku i
državni organ.
4
Kao stranka u postupku, tužilac ima približno ista ovlašćenja kao i suprotna stranka
(
osumnjičeni, odnosno optuženi
), što je u skladu sa zakonskim rješenjima o jednakom
položaju stranaka u postupku. Uloga tužioca je u direktnoj vezi sa primjenom načela
akuzatoraosti, po kome se kiivični postupak može pokrenuti i provesti samo po zahtjevu
tužioca. Da bi se ostvarili preduslovi za pokretanje i sprovođenje krivičnog postupka,
potrebno je raspolagati saznanjima i dokazima o postojanju krivičnog djela i njegovog
učinioca, do čega tužilac dolazi postupanjem u skladu sa svojim pravima i dužnostima na
njegovom otkrivanju. U funkciji državnog organa (kada njegova aktivnost treba da se
odlikuje objektivnošću i nepristrasnošću), tužilac djeluje radi postizanja pravilne i zakonite
odluke i sprovođenja zakonitog postupka uopšte, opredjeljujući se, pri pokretanju, odnosno
održavanju postupka, prema postojanju, odnosno nepostojanju zakonskih uslova za vođenje
postupka. U tom kontekstu, tužilac je ovlašćen da izjavljuje redovne i vanredne pravne
lijekove (ako smatra da je donijeta odluka nepravilna ili da nije zasnovana na zakonu), kao i
da upotrijebljava pravne lijekove u korist optuženog. Obaveza tužioca na objektivno i
nepristrasno gonjenje, ima za posljedicu mogućnost njegovog izuzimanja, da u slučaju
negativnog ishoda postupka ne bi plaćao troškove, niti naknadu štete protivnoj stranki itd.
Osnovno pravo i osnovna dužnost tužioca je otkrivanje i gonjenje učinilaca krivičnih
djela koja su u nadležnosti suda. Odgovornost tužioca za otkrivanje krivičnih djela, a ne samo
za njihovo gonjenje i procesuiranje, podrazumijeva obavezu njegovog angažovanja već u
ranoj fazi krivičnog postupka. Dakle, obaveze tužioca su da: 1) Odmah po saznanju da
postoje osnovi sumnje da je učinjeno krivično djelo preduzme potrebne mjere u cilju
njegovog otkrivanja i sprovođenja istrage, pronalaženja osumnjičenog, rukovođenja i nadzora
nad istragom, kao i radi upravljanja aktivnostima ovlašćenih službenih lica vezanim za
pronalaženje osumnjičenog i prikupljanje izjava i dokaza; 2) Sprovede istragu u skladu sa
zakonom. Istraga će se sprovesti u dva slučaja: prvo, kad postoje osnovi sumnje da je
krivično djelo učinjeno i, drugo, kad postoji iješenje suda o ponavljanju krivičnog postupka;
4
Simović, M.:
Krivično procesno pravo
, Fakultet za bezbjednost i zaštitu, Banja Luka, 2007., str. 274.
