Krivično procesno pravo

PORTAL ZA PRAVNIKE I STUDENTE PRAVA U BIH

KRIVIČNO PROCESNO

PRAVO

SKRIPTA DO TUŽILAŠTVA

WWW.BH-PRAVNICI.COM

[email protected]

WWW.BH-PRAVNICI.COM

Krivično procesno pravo

UVOD

U okviru krivičnopravnog sistema izdvajaju se:
1.krivično pravo (materijalo krivično pravo)
2.krivično procesno pravo
3.izvršno krivično pravo
4. organizacijsko krivično pravo

1.Materijalno krivično pravo-

je posebna grana prava, sadrži norme koje su materijalne prirode;

tim normama se odreñuje koja su to čovjekova djelovanja i ponašanja kažnjiva, tako što ih opisuju i
definiraju. Ovo pravo sadrži i norme kojem se propisuju krivično-pravne sankcije, te uslovi pod
kojima se te kriviče sankcije mogu izreći izvršiocu krivičnog djela.

Funkcije krivičnog prava su:

zaštita posebnih vrijednosti koje su svojstvene odreñenom društvu;

zaštita vrijednosti koje su opšte (čast, život)

garantira prava i slobode čovjeka

2. Krivično procesno pravo-

ureñuje tok krivičnog postupka prava i dužnosti državnih organa i

drugih krivičnoprocesnih subjekata koji učestvuju u krivičnom postupku, te ureñuje njihove
meñusobne odnose.

3.Izvršno krivičo pravo-

obuhvata norme kojima se ureñuje postupak izvršenja krivičnopravnih

sankcija.

4. Organizacijsko krivično pravo-

obuhvata norme kojima se osnivaju i ureñuju sudovi, tužilaštva,

advokatske komore kao I druge samostalne, javne i nezavisne službe koje učestvuju u krivičnom
postupku.

Pojam krivičnog postupka

Krivični postupak može se posmatrati sa dva aspekta:

krivičnoprocesih radnji-

koje se poduzimaju u cilju rasvjetljavanja krivičnog djela i u cilju

otkrivanja njegovog izvršioca.

krivičnoprocesnih odnosa-

koji se razvijaju izmeñu krivičnoprocesnih subjekata.

1.Skup krivičnoprocesnih radnji-

koje poduzimaju krivičnoprocesni subjekti u slučaju postojanja

sumnje da je izvršeno krivično djelo, kako bi se ostvarili ciljevi krivičnog postupka.

2.Skup krivičnoprocesnih odosa-

koji se razvijaju izmeñu krivičnoprocesnih subjekata u slučaju

sumje da je izvršeno krivično djelo kako bi se ostvarili ciljevi krivičnog postupka.

Ciljevi krivičnog postupka:

zaštita prava pojedinca, uspostavljanje poremećenog reda i mira,

suzbijanje kriminaliteta…

WWW.BH-PRAVNICI.COM

Razlika je i u

stepenu pravne ureñenosti.

Krivični postupak je detaljno pravno normiran, a ostali kazneni postupci nisu detaljno pravno
ureñeni.

Krivično procesno pravo i ustavno pravo

Krivičnoprocesnim pravom ureñuje se:

odvijanje krivičnopravnog postupka u slučaju da je izvršeno krivično djelo;

kao i donošenje odluke kojom se ograničavaju osnovna ljudska prava.

Ustavne norma štite:

1.osnovna prava i slobode čovjeka
2.ograničavaju pravo države na kažnjavanje

Postoje različiti dokumenti kojima se štite prava i slobode čovjeka (gledano historijski) to su:

Magna carta Libertatum
Habes corpus act
Bill of rights
Francuska deklaracija o pravima čovjeka

Te dokumente odnosno prava i slobode iz tih dokumenata tokom 19. vijeka preuzimale su europske
države u svoje ustave sa ciljem

da se ograniči pravo države da ometa čovjekovu slobodu i

njegova prava.

Ustav BiH garantira zaštitu meñunarodno priznatih ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Prava koja garantira Ustav BiH, a u vezi su sa krivičnim postupkom su:

1.pravo na život
2.pravo osobe da ne bude podvrguta mučenju ili ponižavajućem kažnjavanju
3.pravo na ličnu slobodu i sigurnost
4.pravo na pravično saslušanje u krivičnim stvarima
5.pravo na privatan život i porodičan

Europska konvencija propisuje uslove pod kojima se mogu ograničiti prava i slobode čovjeka:
a.zbog nacionalne bezbjednosti
b.zbog javne sigurnosti
c.javog reda i mira
d.zbog ekonomske dobrobiti zemlje
e.zbog sprječavanja kriminaliteta
f.zbog zaštite zdravlja ili morala
g.zbog zaštite prava i sloboda drugih

Krivično procesno pravo i kriminalistika

Kriminalistika je

naučna disciplina koja se bavi pojavnim oblicima krivičnih djela, sistematski

ih istražujući i primjenjujući naučne metode u njihovom otkrivanju i razrješavaju, kao i u
otkrivanju i identifikovanju njihovih izvršilaca.

WWW.BH-PRAVNICI.COM

Krivični postupak dobija svoj život od kriminalistike.

Primjena kriminalističkih zvanja

ne prestaje

otkrivanjem krivičnog djela i njegovog izvršioca, ta

aktivnost se nastavlja i u toku kivičnog postupka kada se u

procesnopravne okvire mora uklopiti

konkretni kriminalistički sadržaj.

Znači veza izmeñu krivičnogprocesnog prava i kriminalistike se ogleda u tome što se

procesnim

normama odreñuje pravni okvir za preduzimanje procesnih radnji, a kriminalistika
materijalni i redni sadržaj tim istim krivičnoprocesnim radnjama.

Kriminalistika se dijeli:

1.kriminalističku taktiku
2.kriminalističku tehniku
3.kriminalističku metodiku

Kriminalistička taktika-

bavi se istraživanjem i razrješavanjem okolnosti krivičnog djela i

otkrivanjem izvršioca tog djela.

Kriminalistička tehnika-

prikuplja i istražuje metode različitih egzaktnih nauka radi njihove

upotrebe u svrhe kriminalističkog istraživanja. Ta saznanja koriste se u

traseologiji

(otkrivanje

tragova krivičnog djela) i

identifikaciji

(identifikaciji osobe pomoću otisaka prstiju, fotografija).

Kriminalistička metodika-

pripada kriminalističkoj taktici i usmjerena je na prilagoñavanje

taktičkih pravila posebnim specifičnostima odreñenih krivičnih djela.
Takoñe postoje i:

heuristička kriminalistika-

“otkrivačka kriminalistika” ona je usmjerena na metode

otkrivanja krivičnih djela postavljanjem hipoteze o načinu njegovog izvršenja kao stvarnog
dogañaja.

silogistička kriminalistika-

“dokazna kriminalistika” o njoj se može govoriti kao o

kriminalistici krivičnog postupka. Ova kriminalistika pristupa krivičnom djelu kao

dogañaju

u realnosti društvenih zbivanja te kao predmetu krivičnog postupka.

O kriminalistici se govori kao o preventivnoj i represivnoj djelatnosti u borbi protiv
kriminaliteta.

Krivično procesno pravo i grañansko pravo

Krivično procesno pravo ureñuje odnose nastale izvršenjem krivičnog djela (

u smislu da se učiniocu

krivičnog djela izriče krivičnopravna sankcija od strane nadležnog suda prema pozitivnim
krivičnoprocesnim normama

Grañansko procesno pravo obuhvata pravila kojima se ureñuju odnosi nastali u okviru
imovinskopravnih i drugih sporova.

Zajednička karakteristika im je da i kod krivičnog i kod grañanskog prava, pravo odlučivanja
pripada

sudu.

Razlike:
1.u krivičnom procesnom pravu sud pod zakonskim uslovima, utvrñuje postojanje krivičnog
djela i krivične odgovornosti izvršioca te se odlučuje o primjeni krivično-pravne sankcije na
izvršioca krivičog djela.

WWW.BH-PRAVNICI.COM

Europsko krivično procesno pravo razvija se u okviru

Vijeća Europe i Evropske Unije.

Vijeće Europe se bavi zaštitom osnovnih prava i sloboda osumnječenog, žrtava krivičnih djela,
zaštitom svjedoka, uvoñenjem savremenih tehnologija u krivični postupak (npr. Analiza DNK…)

Tu se prije svega misli na sljedeća prava:

1.pravo na mirno uživanje imovine
2.pravo na naknadu štete osuñenoj osobi, ako nove činjenice pokažu da je riječ o
pogrešnoj odluci suda

3.zabrana izricanja smrtne kazne i njenog izvršenja
4.pravo da se ne bude kažnjen 2 puta zbog iste stvari
5.zabrana diskriminacije po bilo kojem osnovu

Za razvoj krivičnoprocesnog prava u okviru Europske Unije bitan je prije svega sljedeći pravni
akt:
-

uredbe-

koje donosi

Vijeće Europske Unije

samostalno ili zajedno sa

Europskim

parlamentom

ili

Europskom komisijom.

Te uredbe su obavezne i države ih moraju primjeniti

bez transformacije u nacionalno pravo.

-direktive-

koje usvaja

Vijeće Europske Unije

samostalno ili zajedno sa

Europskim

parlamentom

ili

Europskom komisijom.

I direktive obavezuju države članice, s tim da države

odlučuju na koji način će uvesti direktivu u svoj pravni red.

-odluke-

takoñer prihvataju spomenuta tijela. Odluke obavezuju samo države na koje se odnose.

-preporuke i mišljenja- one nisu

Preporuka

predstavlja poziv onima kojima je upućena na odreñeno ponašanje u odreñenim

oblastima koje su od zajedničkog interesa.

Mišljenje

izražava stav o nekom odreñenom pitanju.

Takoñer,veoma su značajne i

okvirne odluke i konvencije.

Primjeri okvirnih odluka:

1.okvirna odluka o položaju oštećenog u krivičnom postupku
2.okvirna odluka o borbi protiv trgovine ljudima
3.okvirna odluka o borbi protiv organizovanog kriminaliteta
4.okvirna odluka o borbi protiv terorizma

Meñunarodno pravo o pravima čovjeka i krivično procesno pravo

Za krivični postupak veoma su bitne 2 tendencije:

1.zaštita ljudskih prava u sudskom postupku
2.efikasnost suzbijanja kriminaliteta

U prvom slučaju od zakonodavca se traži da organe krivičnog postupka veže uz čvrste zakonske
forme postupanja, jer će se tako grañanin štiti od samovolje organa krivičnog postupka.

U drugom slučaju od zakonodavca se traže mjere koje će omogućiti organima krivičnog postupka
veću slobodu u postupanju kako bi se najbrže i najefikasnije suzbio kriminalitet.

Kada je riječ o obimu zaštite prava i sloboda čovjeka u krivičnopravnom sistemu BiH treba se
izdvojiti sljedeće: