Radnje procesne prinude

O mjerama prinude uopste

Za uspjesno vodjenje krivicnog postupka I za realizaciju osnovnih nacela krivicnog postupka
potrebno je obezbijediti prisustvo odredjenih lica tj. omoguciti da organ krivicnog postupka
raspolaze odredjenim stvarima kao izvorima materijalnih dokaza.Prisustvo ovih lica(svjedoka,
okrivljenog, vjestaka) uglavnom se obezbedjuje njihovim pozivanjem da dodju u odredjeno
vrijeme I mjesto odredjeno u pozivu.Postoje razne podjele prinudnih mjera(s obzirom na
sadrzinu, cilj, predmet itd.) ali za nase pravo najvaznija je podjela na mjere prinude prema
licima I mjere prinude prema stvarima.

Mjere za obezbedjenje prisustva okrivljenog i za nesmetano vodjenje kr. postupkaE

Posto   se   krivicni   postupak   vodi   protiv   individualno   odredjenog   lica(okrivljenog)   njegovo
prisustvo   u   krivicnom   postupku   je   nuzno.Organi   krivicnog   postupka   koriste   Zakonikom
predvidjene   mjere   koje   su   taksativno   navedene   a   to   su:poziv;dovodjenje;mjere
nadzora;jemstvo   i   pritvor.Ovaj   redosljed   ima   za   osnovu   tezinu   ovih   mjera.Zakonodavac   je
utvrdio i osnovno pravilo kod primjene ovih mjera  a to je da prilikom odlucivanja koju ce mjeru
primjeniti sud se mora pridrzavati uslova za primjenu pojedinih mjera, vodeci racuna o tome da
se teza mjera ne primjenjuje ukoliko se blazom moze postici svrha.Odredjivanje mjere koju ce
sud primjeniti u konkretnom slucaju zavisi od niza okolnisti koje se mogu podijeliti na objektivne
i subjektivne.Od objektivnih okolnosti znacajnih za odluku koja ce se mjera primjeniti  mogu se
pomenuti   tezina   krivicnog   djela,   stepen   povrede   ili   ugrozavanja   zasticenog   dobra,   a   od
subjektivnih   licnost   ucinioca,   raniji   zivot,   drzanje   ucinioca   posle   ucinjenog   krivicnog
djela.Medjutim ove mjere imaju zajednickih obeljezja.Prije svega slicna im je svrha u krivicnom
postupku.Zatim ove mjere imaju za pretpostavku postojanje dovoljnih osnova sumnje o vinosti
onoga   na   koga   se   odnose.Ove   mjere   u   sustini   predstavljaju   ogranicenja   prava   i   sloboda
covjeka.Medjutim postavlja se pitanje da li poziv kao najblaza mjera predstavlja obranicenje
slobode i prava okrivljenog?Jedni smatraju da poziv predstavlja saopstenje o obavezi upustanja
u   postupak,   a   do   ogranicenja   dolazi   u   slucaju   odazivanja   pozivu.Drugi   smatraju   da   poziv
predstavlja izvjesno ogranicenje slaobode i prava okrivljenog iako je rijec o najblazoj mjeri.Nase
pravo smatra da poziv predstavlja ogranicenje slobode dok se onaj na koga se pozvi odnosi
njemu ne odazove.

POZIV-

je pismena naredba upucena od strane suda kojom se nalaze okrivljenom da u

odredjeno vrijeme dodje na tacno odredjeno mjesto radi preduzimanja odredjene procesne
radnje sa naznakom radi cega se poziva uz prijetnju da ce u slucaju nedolaska na sud biti
prinudno doveden.Zakonom je regulisan nacin dostavljanja i sadrzaj poziva.Posebno je
naglasena duznost okrivljenog da obavijestava sud o promjeni adrese i namjeri da promjeni

boraviste.Ustavom je gradjanima zajemcana sloboda kretanja i nastanjivanja, koja se zakonom
moze ograniciti u odgovarajuce svrhe.ZKP je kao mjeru za obezbedjenje prisustva okrivljenog i
nesmetano vodjenje krivicnog postupka predvidio zabranu napustanja boravista usled
postojanja okolnosti koje ukazuju da bi okrivljeni mogao pobjeci, sakriti se, otici u nepoznato
mjesto ili inostranstvo.

Dovodjenje-

je druga mjera za obezbedjenje prisustva okrivljenog u krivicnom postupku.Ovo je

kratkotrajna prinudna mjera psiholoskog karaktera, gdje se ogranicenje slobode ne sastoji u
ogranicavanju kretanja vec u kretanju koje je dirigovano naredbom suda.Naredba da se
okrivljeni dovode se izdaje u slucaju: ako je doneseno rjesenje o pritvoru; ako uredno pozvani
okrivljeni ne dodje a izostanak ne opravda; ako se nije mogla obaviti uredna dostava poziva, a iz
okolnosti slucaja proizilazi da okrivljeni izbjegava da primi poziv.U prvom slucaju dovodjene
prethodi pritvoru i tu se naredba o dovodjenu izvodi neposredno po osnovu rjesenja o pritvoru.

Mjere nadzora-

su treca mjera za obezbedjenje prisustva okrivljenog i nesmetano vodjenje

krivicnog postupka.Ova mjera se primenjuje u slucaju ako postoje okolnosti da bi okrivljeni
mogao pobjeci, sakriti se ili otici u inostranstvo ili nepoznato mjesto.Za primjenu ove mjere
dovoljno   je   postojanje   bojazni   da   bi   okrivljeni   tokom   postupka   mogao   sakriti   ili   oticu   u
inostranstvo   ili   nepoznato   mjesto.Okrivljeni   u   konkretnom   slucaju   nije   preduzeo   radnju
skrivanja, ali postoje indicije koje upucuju sud da bi se okrivljeni mogao sakriti, te da ga je
potrebno preduprediti ovom mjerom.Mjere nadzora su:

zabrana napustanja stana; zabrana

napustanja boravista; zabrana posjecivanja odredjenog mjesta ili podrucja; obaveza
povremenog javljanja odredjenom drzavnom organu; zabrana pristupa ili sastajanja sa
odredjenim licima; privremeno oduzimanje putne isprave i privremeno oduzimanje vozacke
dozvole.

Ovim mjerama se ne moze ograniciti pravo okrivljenom da zivi u stanu, da se

nesmetano vidja sa clanovima porodice ili bliskim srodnicima, osim u slucaju ako se postupak
vodi zbog kr. djela ucinjenog na stetu clana porodice ili bliskog srodnika, kao i da obavlja
profesionalnu djelatnost osim u slucaju ako se postupak vodi zbog kr. djela ucinjenog u vezi sa
tom djelatnoscu.Tokom istrage mjere odredjuje sudija za istragu, posle podignute optuznice
predsjednik vijeca u roku od 24 casa od podnosenja predloga od strane tuzioca i ostecenog.Ove
mjere traju dok za to postoji potreba, a najduze do pravnosnaznosti presude, s tim sto se svaka
2 mjeseca vrsi kontrola njihove opravdanosti.Ako okrivljeni ne ispunjava nalozene obaveze
izrecene mjerom nadzora, organ koji mjeru izvrsava obavijestice o tome sud koji zbog toga
moze izreci dodatnu mjeru nadzora ili odrediti pritvor kao tezu mjeru.

Jemstvo-

se sastoji u polaganju gotovog novca, hartija od vrijednosti, dragocijenosti ili drugih

pokretnih stvari vece vrijednosti ili u stavljanju hipoteke za iznos jemstva na nepokretna dobra
lica koje daje jemstvo, ili u licnoj obavezi jednog ili vise gradjana da ce u slucaju bekstva
okrivljenog platiti utvrdjeni iznos jemstva, kao i u davanju obecanja okrivljenog da se nece kriti

godine zastupao stanoviste da pritvor(tada se zvao istrazni zatvor) predstavlja kaznu koja se
primenjuje prije krivice.I u nasoj literaturi srecemo misljenja slicna ovom gde se istice da pritvor
ima iskljucivo preventivni znacaj, ali nakon izricanja presude koja mu daje vrhovno osnazenje
ima znacaj kazne lisenja slobode(znacaj materijalnopravne sanckije).Nase pravo se slaze sa
prvim shvatanjem tj. da je pritvor prevetivno lisenje slobode.Ako bi se pritvor tretirao kao
kazna, onda bi to znacilo da slucajevi u kojima je pritvor mora uvijek ishoditi kaznom, jer
moderna zakonodavstva predvidjaju institut naknade stete zbog neosnovanog lisenja
slobode.Medjutim susrecu se shvatanja po kojima pritvor predstavlja predrasudu o krivici koja
gube mogucnost da se ne dokaze krivica okrivljenog radi cega se donosi presuda kojom se
optuzeni oslobadja od optuzbe.

Osnovi za odredjivanje pritvora-

Kada je rijec o pritvoru postavljaju se 3 pitanja:

osnovi

njegovog odredjivanja; u nadleznosti kog organa je njegovo odredjivanje i trajanje pritvora.

uporednom zakonodavstvu se tri sistema odredjivanja razloga za pritvor:

1.Sistem gdje su

taksativno navedeni razlozi za pritvor;2.Sistem navodjenja mogucih razloga uz istovremeno
ostavljanje mogucnosti organu kr. postupka da koristeci analogiju pritvor odredi i u drugim
slucajevima;3.Sistem generalnog ovlascenja kojim je u zakonu dato ovlascenje organu da na
bazi ocjena konkretnih uslova odredi pritvor ako je njegova primjena cjelishodna.

zakonodavstvima gde su osnovi za odredjenje pritvora predvidjeni u zakonu razlikuju se
materilajno pravni i procesno pravni osnovi.Materijalno pravni osnov je jedan i jedinstven a to
je postojanje osnovane sumnje da je lice ucinilo krivicno djelo.Pored postojanja ovog osnova
potrebno je da postoji bar jedan procenso pravni osnov i ove osnove mozemo podijeliti na
subjektivne i objektivne s obzirom na to da li su vezani za licnost ucinioca kr. djela, njegovo
ponasanje nakon ucinjenog djela ili za okolnosti izvan licnosti okrviljenog koje se mogu smatrati
objektivnim.Od okolnosti subjektivnog karaktera zakon uglavnom predvidja:

nemogucnost

utvrdjivanja istovjetnosti okrivljenog kao i opasnost od skrivanja i bjekstva; bojazan od
koluzionog ponasanja; bojazan od recidivizma

.Od okolnosti objektivnog karaktera koje nisu

vezane za licnost ucinioca predvidjaju se:

izricanje stroge kazne(zatvorska kazna u dugom

trajanju) i reagovanje javnosti na ucinjeno kr. djelo.

Nas Ustav je predvidio da lice za koje

postoji osnovana sumnja da je ucinilo kr. djelo moze biti pritvoreno i zadrzano u pritvoru samo
ako je to neophodno radi vodjenja kr. postupka.Odredjivanje procesno pravnih uslova je Ustav
prepustio ZKP.Time se nase zakonodavstvo svrstava u grupu zakonodavstava gde su osnovi za
odredjivanje pritvora taksativno navedeni u Zakoniku.Prema tome ako postoji osnovana sumnja
da je lice ucinilo kr. djelo pritvor se moze odrediti:

ako se krije ili ako se ne moze utvrditi

njegova istovjetnost ili ako postoje druge okolnosti koje ukazuju na opasnost od bjekstva; ako
postoje okolnosti koje ukazuju da ce se unistiti, sakriti, izmijeniti ili falsifikovati dokaze ili
tragove krivicnog djela ili da ce ometati postupak uticajem na svjedoke, saucesnike ili
prikrivace; ako postoje okolnosti koje pokazuju da ce ponoviti kr. djelo ili dovrsiti zapoceto kr.

djelo; ako je u pitanju kr djelo za koje se po zakonu moze izreci kazna zatvora od 10 godina ili
teza kazna; ako uredno pozvani optuzeni ocigledno izbjegava da dodje na glavni pretres.

Vrste pritvora-

S obzirom na to ko je ovlascen za utvrdjivanje neophodnosti primjene pritovra u

savremenom zakonodavstvu razlikujemo obavezni i fakultativni pritvor.Kod obaveznog pritvora
zakonodavac   je   za   sebe   rezervisao   ocjenu   neophodnosti   primjene   pritvora   u   zakonom
odredjenim slucajevima.U tom slucaju na organu koji vodi kr. postupak je da utvrdi postojanje
materijalnopravnog osnova i odgovarajuceg procesnopravnog osnova.U nasem zakonodavstvu
ne   postoji   obavezni   pritvor   u   skladu   sa   Evropskom   konvencijom.Osim   obaveznog   postoji   i
fakultativni pritvor.Kod ovog pritvora neophodnost njegove primjene u konkretnom slucaju
utvrdjuje organ koji odredjuje pritvor.Taj organ pored utvrdjivanja opstih i posebnih uslova za
odredjivanje   pritvora   cijeni   da   li   je   njegovo   odredjivanje   u   konkretnom   slucaju
neophodno.Termin   fakultativni   izveden   je   iz   rijeci   facultas-sto   znaci   mogucnost,
dopustenost.Kod   obaveznog   pritvora   cim   organ   kr.   postupka   utvrdi   da   postoje   osnovi   za
odredjivanje pritvora on nema sta vise da ispituje nego ga mora odrediti.Kod fakultativnog
pritvora zakonodavac nije propisao kad je pritvor neophodan, nego je to ostavio sudu.Dakle
ostavljeno je sudu da li je odredjivanje pritvora neophodno, ali to ne znaci da je sloboda suda
takva   da   ona   prelazi   u   arbitrernost.Fakultativnost   pritvora   sastojala   bi   se   u   tome   da   bi
neophodnost odredjivanja pritvora u konkretnom slucaju odredio svaki nepristrasni sud.Na taj
nacin ocjenjivanje pritvora se na odredjeni nacin objektivizira.

Odredjivanje pritvora u kr. postupku-

U uporednom pravu, a i u istorijskom razvoju kpp-a

pitanje   odredjivanje   pritvora   je   razlicito   rjesavano   i   po   ovom   pitanju   razlikuju   se   3   grupe
shvatanja.Prvu grupu sacinjavaju ona zakonodavstva koja pravo odredjivanja pritvora daju u
nadleznost suda.Drugu grupu cine zakonodavstva koja su nadleznost za odredivanje pritvora
dala   organu   nadleznom   za   gonjenje.U   trecu   grupu   spadaju   zakonodavstva   gde   je   pravo
odredjivanja   pritvora   osim   sudu   dato   i   drugim   organima(policiji)   mada   je   za   odredjivanje
pritvora primarno nadlezan sud.Nase pravo se slaze sa shvatanjem po kojem je odredivanje
pritovra dato u nadleznost suda.U istrazi pritvor odredjuje sudija za istragu i vijece u slucaju
neslaganja   tuzioca  i   sudije.Po   zavrsetku  istrage  odnosno   podizanja  optuznice  u   odnosu  na
odredjivanje   pritvora   moguce   su   2   situacije.Prva-kada   je   u   optuznici   stavljen   predlog   za
produzenje pritvora ako je isti u istrazi vec bio odredjen i druga-da se u optuznici predlozi
odredjivanje pritvora.Nakon izricanja prvostepene presude pritvor se moze odrediti ili produziti
po odluci raspravnog vijeca odnosno vanrapravnog vijeca ako je ono jos na okupu.Sudija za
istragu odredjuje pritvor na predlog ovlascenog tuzioca.Nakon zavrsetka istrage uloga sudije za
istragu prelazi na vijece.O kojem vijecu ce biti rijec zavisi od faze postupka.Tako vanraspravno
vijece odredjuje pritvor od podizanja optuznice do pocetka glavnog pretresa, izmedju glavnih
pretresa(u   slucaju   odlaganja)   i   nakon   objavljivanja   prvostepene   presude.Raspravno   vijece
odredjuje pritvor na glavno pretresu.Pritvor se odredjuje rjesenjem koje sadrzi:

ime i prezime

ZKP-u samo je jedno odvajanje obavezno- odvajanje po polu.ZKP je predvidio nekoliko osnovnih
prava i duznosti pritvorenika.Jedno od osnovnih prava je pravo na neprekidni osmocasovni
odmor u periodu od 24h; zatim pravo da na otvorenom prostoru provede najmanje 2h; pravo
da se o svom trosku hrane, da nose svoje odijelo, da o svom trosku nabavljaju knjige, novine i
druge stvari koje odgovaraju njihovim potrebama.Prema Pravilniku o kucnom redu pritvorenik
ima pravo na kucne posjete, a neke posjete se mogu zabraniti ako bi stetno djelovale na
postupak.Pritvorenik se moze dopisivati sa licima van zatvora sa znanjem i pod nadzorom sudije
za istragu.Odasiljanje i primanje posiljki moze se zabraniti ako bi bilo stetno za vodjenje
postupka(ovo se odnosi na pisma koja pritvorenik salje medjunarodnim sudovima i domacim
organima zakonodavne, izvrsne i sudske vlasti).Nadzor nad pritvorenicima vrsi predsjednik suda
koji je na to ovlascen.Predsjednik suda ili drugo ovlasceno lice duzan je da najmanje 2 puta
godisnje obidje pritvorenike i da se obavijesti kako se pritvorenici hrane, kako se sa njima
postupa is.Koliko ce stvarno pritvorenici biti ograniceni u svojim pravima zavisi od njegovog
ponasanja, a i od ponasanja suda i drugih organa koji ucestvuju u izvrsenju pritvora.

POSEBNI DIO

REDOVNI KRIVICNI POSTUPAK

IZVIDJAJ

Uvodne napomene-Polazeci od toga da krivicni postupak pocinje aktom suda tj. formiranjem
krivicnoprocesnog odnosa, onda se u teoriji uzima da sudski krivicni postupak(krivicni postupak
u uzem smislu) zapocinje od stupanja optuznice na pravnu snagu.Od ovog postupka treba
razlikovati krivicni postupak u sirem smislu koji obuhvata istragu i izvidjaj.Neslaganja u literaturi
postoje po pitanju koji se period uzima za zapocinjanje krivicnog postupka.Novim ZKP-om je
propisano da krivicni postupak zapocinje:

donosenjem naredbe o sprovodjenu istrage;

potvrdjivanjem neposredne optuznice; pozivanjem na glavni pretres u skracenom postupku ili
donosenjem rjesenja o kaznjavanju bez glavnog pretresa; pozivanjem na glavni pretres u
postupku za izricanje mjere bezbjednosti obaveznog lijecenja i cuvanja u zdrastvenoj ustanovi
odnosno obaveznog psihijatrijskog lijecenja na slobodi.

U ovom postupku ne ucestvuje sud,

sem izuzetno sudije za istragu, ali se on tada ne javlja kao procesni subjekat nego kao kontrolor
ljudskih prava.Radnje koje preduzimaju drzavni tuzilac i policija u istrazi i izvidjaju nisu radnje
sudskog krivicnog postupka pa te radnje ne mogu da imaju istu vrijednost kao procesne radnje
preduzete od strane suda.Upravo cilj istrage i izvidjaja je da se prikupi materijal koji je potreban
za optuzbu.Izvidjaj je sadrzajno struktuiran kao:

Rad na otkrivanju kr djela i pronalazenju

ucinioca, te osiguranje tragova i predmeta i prikupljanje obavjestenja od koristi za pokretanje i
vodjenje kr. postupka;

podnosenje prijave;

eventualno preduzimanje odredjenih dokaznih

radnji;

odlucivanje o krivicnoj prijavi;

rjesavanje krivicne stvari bez krivicnog

postupka(diverzioni postupak).