KRIVIČNO PROCESNO PRAVO I KRIVIČNI POSTUPAK

Krivično pravo u širem smislu riječi podrazumjeva povezanost materijalnog, procesnog i izvršnog kriičnog

prava.

U okviru obaveza države prema učinjenom krivičnom djelu i učiniocu uočavaju se tri zaokružene,

samo

stalne i međusobno povezane grane prava

Krivično pravo, krivično procesno pravo i pravo izvršenja krivičnih sankcija dijelovi su krivičnog prava u
širem smislu riječi, kojim država radi na preventivnom i represivnom suzbijanju kriminaliteta.

Svrha kriv

ičnih sankcija:

Preventini uticaj na druge, da ne čine krivična djela,

Sprečavanje izvršenja krivičnih djela i suzbijanje protivpravnih djelatnosti i

Sprečavanje izvršenja krivičnih djela i suzbijanje protivpravnih djelatnosti

kojima se ugrožavaju ili

povr

ijeđuju

vrijednosti.

Materijalno krivično pravo ili krivično pravo u užem smislu riječi

Radi se o posebnoj grani prava čija se sadržina ogleda u pravno uređenoj i ograničenoj prinudi.

Materijalno krivično pravne odredbe određuju koja su čovjekova djelovanja i ponašanja kažnjiva

➢

Društvene funkcije krivičnog prava:

✓

Zaštita posebnih vrijednosti

✓

zaštita vrijednosti koje su opšteljudske

✓

garantovanje prava i sloboda čivjeka, kao i pravne sigurnosti

Prve dvije funkcije su u ulozi zaštite a treća kao garant

funkcija krivičnog prava.

Šta uređuje krivičnoprocesno pravo

Krivično procesno pravo uređuje tok krivičnog postupka, prava i dužnosti državnih organa i drugih
krivičnoprocesnih subjekata koji učestvuju u krivičnom postupku kao i njihove međusobne odnose.

Izvršno krivično pravo

Postupak izvršenja krivičnopravnih sankcija uređen je posebnom granom prava koja se naziva pravo
izvršenja krivičnopravnih sankcija.

Pojam krivičnog postupka i krivičnoprocesnog prava

Skup krivičnoprocesnih radnji koje preduzimaju

krivičnoprocesni subjekti u slučaju postojanja sumnje da

je izvršeno krivično

krivičnoprocesni odnosi

predstavlja krivični postupak

Krivični postupak je uređen posebnim pravnim propisima.

Društveno prihvatljiv cilj krivičnog postupka se ogleda u traženju odgovora na pitanja:

Da li je izvršeno krivično djelo,

Da li je odre]ena

osoba izvršila krivično djelo

Da li je kriva ili nije kriva za djelo koje joj se stavlja na teret i

Da li se u smislu materijalnog krivičnog prava mogu primjeniti krivičnoprav

ne sankcije.

Navedeno nalaže društvenu prihvatljivost cilja postupka i da niko nevin ne bude osuđen a da se izvršiocu
krivičnog djela izrekne krivičnopravna sankcija

Odnos krivičnog postupka i krivičnog procsnog prava

Nauka krivičnog procesnog prava

Krivičnoprocesno pravo i krivični postupak su sistemski povezani i odnose se na aktivnosti države u
slučaju sumnje da je izršeno krivično djelo.

U okviru krivičnog postupka se govori o krivičnoprocesnim subjektima, ranjama i odnosima, a u okviru
krivičnog

procesnog prava o pravnim normama kojima se obuhvataju krivično procesni instituti.

Nauka krivičnog procesnog prava ima za predmet proučavanja krivično procesno pravo kao pravnu

granu.

Ova naučna diciplina nije ograničena samo isključivo na proučavanje pr

ava kao granu

de lege lata

, već i

na sagledavanje krivičnoprocesnih instituta i pojmova u historijskom kompleksu,

de lege ferenda.

Krivični postupak i drugi kazneni postupci

Obzirom da se kažnjiva djela djele na krivična djela, privredne prestupe, prekrš

aje i disciplinske krivice,

usvojena je podjela i kaznenih postupaka na

: krivični postupak, postupak za privredne prestupe,

prekršajni postupak i disciplinski postupak.

Provođenjem nekog od kaznenih postupaka donosi se odgovarajuća sudska, disciplinska i

dr. odluka.

Materijalnopravna pitanja

kojima se propisuju druga kažnjiva djela (koja nisu krivična djela) i

odgovarajuće kazne ili mjere uređena su posebnim propisima (npr. Zakon o privrednim prestupima,
Zakon o prekršajima, propisi o disciplinskoj odgovo

rnosti.

Odnos između krivičnog postupka i drugih kaznenih postupaka imaju određene sličnosti i razlike u

pogledu:

Procesnih načela

Radnji dokazivanja

Izricanju kazne i uslova za njihovu primjenu.

Što se tiče razlika one su u nadležnim organima i tijelima

pred kojima se vodi odgoarajući kazneni

postupak.

Krivično procesno pravo i građansko procesno pravo

Krivičnoprocesno pravo uređuje odnose nastale izvršenjem krivičnog djela u smislu da sud u okviru
procesnih normi izvršiocu krivičnog djela izrekne odgovarajuću krivičnopravnu sankciju.

Građansko procesno pravo obuhvata pravila koja se odnose na postupanje suda u građanskim

predmetima.

Osnovna

razlika

je u predmetima (

krivična stvar, građanska stvar).

Sličnosti

su načelima:

načelo utvrđivanja istine,

slobodne ocjene dokaza, neposrednosti ili usmenosti,

dokaznim sredstvima(iskazi osob, isprave I sl.

Od unutrašnjih formalnih izvora kpp kao osnovni izvori izdvajaju se propisi zakona o krivičnom postupku

u BiH ZKPBIH, ZKPFBiH; ZKPRS, ZKP BD.
U dopunske formalne i

zvore ulaze brojni drugi propisi kojima se uz glavni predmet rješavaju i neka

pitanja iz oblasti krivičnog postupka (Uredbe, zakoni i sl.)

Međunarodni

izvori krivičnog procesnog prava su multilateralni i bilateralni ugovori koje je potpisala i

ratificirala Bosna i Hercegovina.

Osnovni međunarodni izvori krivičnog procesnog prava u BiH su:

Univerzalna deklaracija o pravima čovjeka iz 1948.

Međunarodni ugovor o građanskim i političkim pravima iz 1966, sa dopunskim protokolom iz 1989. i

Evropska konvencija o

ljudskim pravima, (Rim 1950.) sa dodatnim protokolima, čije su norme od

posebnog značaja, a za krivično postupanje posebno:

Čl. 5.kojim je regulisano pravo na slobodu i sigurnost;

Čl. 6. kojim je uređeno pravo na pravično suđenje;

Čl. 8. kojim se garantuje poštivanje privatnosti, porodičnog života i prepiske.

Važenje krivičnog procesnog prava

Važenje krivičnog procesnog prava se može posmatrati u odnosu na prostor, vrijeme i na osobu

/lice.

Prostorno važenje krivičnog procesnog prava veže se sa teritori

jalnim principom (lat. Locus regit actum).

U odnosu na vremensko važenje krivičnog prava primjenjuje se princip prema propisima koji su se

primjenjivali u vrijeme njihovog preduzimanja (lat. tempus regis actum).

Krivični postupak se vodi prema zakonskim o

dredbama koje su na snazi u vrijeme preduzimanja

krivičnoprocesnih radnji.

Nove krivičnoprocesne norme primjenjuju se od stupanja na snagu na sve buduće krivične postupke,
bez obzira što je krivično djelo izvršeno prije stupanja na snagu konkretnog procesn

og zakona.

U teoriji krivičnog/kaznenog procesnog prava govori se i o važenju ovog prava u odnosu na određene

osobe/lica.

Naime, krivični postupak se vodi protiv osobe za koju postoje osnovi sumnje da je izršila krivično djelo,

bez obzira da li se radi o d

ržavljaninu BiH ili državljaninu druge države.

Protiv određenih osoba krivični postupak se vodi pod određenim uslovima.

To su osobe koje užuvaju krivični materijalnopravni imunitet i ili krivično procesni imunitet.

Pregled historijskog razvoja krivičnog

procesnog prava

Razvoj krivičnog procesnog prava u Bosni i Herceegovini

Historijski pregled razvoja krivičnog procesnog prava u pravilu obuhvata tri modela krivičnog postupka i

to:

Akuzatorski ili optužni model

Inkvizitorski ili istražni model

Mješoviti

ili akuzatorsko-inkvizitorski model

Akuzatorski ili optužni model krivičnog postupka

Porijeklom ovaj model postupka potiče iz orijentalnog prava te biva oblikovan u staroj Grčkoj i Rimu.

U Rimu se održava do trećeg (III) stoljeća kada isčezava da bi ponovno postao vladajućom procesnom
formom u VI i VII stoljeću u državama stvorenim na ruševinama Rima zadržavajući se sve do XIII stoljeća,

kada ustupa mjesto inkvizitorskom postupku, osim u Engleskoj gdje se očuvao trajno da bi krajem XVIII
stoljeća “prešao” u kontinentalnu Evropu

Osnovne važnosti akuzatorskog postupka su:

ima karakter spora između dvije ravnopravne stranke pred sudom,

spor pred sudom pokreće tužilc (lat. accusator). nemo iudex sine acctore ili (nema postupka bez
tužioca),

teret dokazi

vanja (lat. onus probandi) leži na tužiocu,

tri krivičnoprocesne funkcije: funkcija gonjenja, funkcija odbrane, funkcija presuđenja.

Ukoliko tužilac ne dokaže svoje tvrdnje, sud je optuženog oslobodio od optužbe.

Inkvizitorski ili istražni model krivičn

og postupka

Inkvizitorski postupak kao suprotnost akuzatorskom krivičnom postupku dobiva svoj konačni izgled
tokom XIII stoljeća uz napomenu kako je dugo vremena postojao uporedo sa akuzatorskim postupkom.

Do XV stoljeća ovaj krivični postupak postaje vodeći model krivičnog postupka u tadašnjoj Evropi osim u

Engleskoj.

Osnovne važnosti ovog modela krivičnog postupka su:

pokretanje postupka je u rukama subjekta koji istovremeno obavlja i funkciju presuđenja,

dva dijela postupka: istraga (lat. Inquisitio)

i suđenje,.

Zapisnici o poduzetim procesnim radnjama i odlukama činili su spis predmeta,

sud u svojim rukama pored presuđenja drži i funkciju optužbe, kao i funkciju odbrane,

za vrijeme istrage osumnjičeni je mogo iznijeti svoju odbranu koju je međutim m

orao dokazati,

riznanje osumnjičenog smatralo se kraljicom d

okaza (lat. Regina probationum),

suđenje je u pravilu bilo tajno pismeno i nekontradiktorno a optuženi istom nije mogao niti
prisustvovati, dok su odluke donošene uz posredno izvođenje do

kaza,

ješoviti ili akuzatorskoinkvizitorski model krivičnog postupka

Društvena, politička, ekonomska i filozofska klima nakon Francuske revolucije (1789.), otvara prostor
trećem tipu postupka koji nije bio samostalni procesni oblik već mješavina akuzatorskih i

inkvizitorskih

elemenata.

Prototip gotovo svih savremenih mješovitih krivičnih postupaka određen je u nekadašnjem francuskom
Zakonu o krivičnoj istrazi iz 1808.

Osnovne važnosti ovog modela krivičnog postupka su:

Odvojene funkcije krivičnog gonjenja, odbrane i presuđenja

Primjena osnovnih krivičnoprocesnih načela na glavnom pretresu, (kontradiktornost, javnost,

usmenost, neposrednost),

Na glavnom pretresu pored suda učestvuju i stranke,

Sud donosi presudu na temelju dokaza koji su izneseni na glavnoj raspravi,

Pravo stranaka da ispituju svjedoke i vještake na glavnom pretresu,

Podjela postupka na pripremni stadij, odnosno istragu, stadij optuživanja i stadij glavnog pretresa s
donošenjem presude

Primjena načela oficijelnosti krivičnog gonjenja

Pri

premni postupak je tajan jer mu ne mogu prisustvovati ne samo građani veću u mnogim državama

sa ovim oblikom postupka ne susreću se ni sami učesnici u krivičnom postupku,

predviđaju pravila za odvijanje postupka protiv pravnih osoba

zbog utvrđivanja krivične odgovornosti

privrednog društva,

otvaraju put harmonizaciji krivičnih propisa u BiH

uspostavljanjem pravila za ujednačene krivične

procedure pred sudovima BiH,

učvršćuju proces usklađivanja sa međunarodnim standardima o ljudskim pravima i vladavini zakona,

iskustvima savremenih država u borbi protiv organizovanog kriminala.

Osnovna načela krivičnog procesnog prava

Krivičnoprocesnim načelima utvrđuju se prava i dužnosti krivičnoprocesnih subjekata, odvijanje krivičnog
postupka i određuje priroda krivičnoprocesnih ustanova.

Načela predstavljaju opšta pravila pri ukvrđivanju krivičnog postupka i njegovog funkcionisanja.

Načela se primjenjuju u toku krivičnog postupka, s tim što nije moguće u svakoj procesnoj situaciji
obezbjediti djelovanje svih načela.

Zakonitost postupanja kaže “da se krivična sankcija može izreći “... Samo u postupku koji je pokrenut i

sproveden.
Zakonitost postupanja odnosi se kako

na primjenu normi materijalnog krivičnog prava, a tako isto i na...

To znači da samo ona sudska odluka može biti zakonita kojoj je prethodno zakonito proveden postupak u

kome je ...

Zakonitost postupanja ne isključuje analogiju, koja je...

Analogija je mo

guća samo u određenim granicama, a isključena je...

S obzirom na značaj zakonitosti dužnost je suda, javnog tužioca i organa unutrašnjih poslova da...

Načelo zakonitosti