Seminarski rad iz predmeta: SOCIOLOGIJA
TEMA: KULTURA STARENjA IZMEĐU TRADICIONALNOG I
SAVREMENOG MODELA U REPUBLICI SRBIJI
Kultura starenja između tradicionalnog i savremenog modela u republici Srbiji
2014
2
Sadržaj
1. UVOD…………………………………………………………………………………..
3
2. FENOMEN STARENJA – OD ISTORIJE KA MODERNOM DOBU………………
4
3. STARENJE KAO SOCIJALNI PROBLEM – STANJE I DILEME………………….
5
4. FAKTORI KOJI UTIČU NA PERCEPCIJU STARENJA……………………………
7
5. STARENJE STANOVNIŠTVA U SRBIJI – DEMOGRAFSKE KARAKTERISTIKE.
9
6. SOCIJALNA INTEGRACIJA – PREDLOZI ZA LEPŠU STAROST………………..
12
7. ZAKLJUČAK…………………………………………………………………………… 14
8. LITERATURA………………………………………………………………………….. 15
1. UVOD
Kultura starenja između tradicionalnog i savremenog modela u republici Srbiji
2014
4
Starenje je normalni biološki prirodni proces ţivih bića koji ne moţemo zaustaviti, kao što ne
moţemo zaustaviti ni vreme. Čoveka i ljudski rod oduvek je zanimalo kako što više produţiti
ţivotni i radni vek i pri tome sačuvati zdravlje. Čovek je kroz istoriju znatno produţio svoj
ţivotni vek, naročito poslednjih 150 godina. U kamenom dobu je ljudski vek iznosio prosečno
19 godina, u starom veku 25-30 godina, u srednjem veku 35-40 godina, u 19. veku oko 50
godina. U prvoj polovini 20. veka prosečno se ţivelo oko 60 godina, da bi u novije vreme
ţivotni vek iznosio oko 70 godina, a u nekim zemljama se već kreće i oko 80 godina [3].
Tome su doprineli promene i napredak u ţivotnom standardu, zdravom načinu ţivota,
naučnim i medicinskim dostignućima. U prošlim vekovima su harale razne epidemije koje su
odnosile mnoge ţivote, a u savremenom svetu su gotovo iskorenjene mnoge bolesti, a
smrtnost od mnogih bolesti je znatno smanjena. Jednom rečju kultura ţivota i starenja u
mnogo čemu je promenjena. Usled napretka medicine, uz porast društvenog standarda i s
poboljšanjem socijalne i zdravstvene zaštite, ljudski ţivotni vek se produţio. U drugoj
polovini XX veka ljudski ţivot se produţio za dvadeset godina. Procene pokazuju da će se do
2025. godine broj ljudi sa 60 godina udvostručiti (od 542 miliona 1995. godine na 1,2
milijarde 2025. godine). Jedan milion ljudi napuni 60 godina svakog meseca, a prema
raspoloţivim podacima, maksimalan ţivotni vek do sada nije premašio 115 godina [4].
Pored toga, promenila se i struktura porodice. U toku istorije se od velikih porodica stvara
manja, uţa porodica koju čine roditelji i deca. Menja se tradicionalna porodična piramida s
mnogo mladih i malo starijih, te sada imamo porodicu koju uglavnom čine jedno dete, dva
roditelja, dve bake i dvojica deka. Briga za starije članove porodice sada je na manjem broju
dece, što značajno utiče na porodične odnose. S druge strane, s produţetkom ljudskog veka
došlo je do meĎugeneracijskog proširenja porodice koje s jedne strane pruţa mogućnost
meĎugeneracijske saradnje, a s druge strane povećava mogućnost sukoba. S sociološke tačke
gledišta bitno je da porodica obezbeĎuje sigurnost, osećanje pripadanja i emocionalnu
bliskost. U zdravoj porodici, bez obzira na njenu veličinu, vlada briga za druge članove i
altruizam [1].
Fenomen starenja prati neminovno i današnje savremeno ubrzano društvo, kao i današnju
kulturu ţivljenja. Protagonisti današnjeg kulturnog bitisanja čovečanstva, moramo to priznati,
Kultura starenja između tradicionalnog i savremenog modela u republici Srbiji
2014
5
prevashodno su generacije mladih. Starački koraci teško mogu da slede takvo ubrzanje. Takvo
stanje, moţemo da konstatatujemo je i u Srbiji, gde postoje ukorenjene predrasude o starosti
kao silaznoj liniji postojanja. Izgleda da su se stari našli u velikoj nevolji od vremena kad je
na isteku tradicionalna porodica, koja je moramo priznati bila istorijski temelj kulture srpskog
društva u celini. I što je najgore, ne postoji, niti se nazire neka promena u ovom domenu.
Kulturu starenja bi trebalo videti kao filozofiju ţivljenja, kao deo celovite čovekove
egzistencije, kao neminovnu posledicu postojanja. Ako se pristane na pasivnu strategiju
starenja, ako se pristane na to da telo, kao jedna sloţena mašinerija zarĎa, ako se ostane bez
motiva ţivljenja, ako se ne radi ništa što se voli i što donosi radost, ako se pristane na
monotono i dosadno proticanje vremena, onda starenje označava diskontinuitet u odnosu na
prvobitni deo ţivota [5]. Zato nije neobično što se i starost doţivljava ne samo kao prekid sa
aktivnim ţivotom nego i kao putovanje bez smisla, kao putovanje u mrklu noć.
U mnogim društvima, pa i srpskom, ne postoji koherentna politika starenja, u kojoj se
zauzima jasan stav i uspostavlja racionalan i human odnos prema populaciji starih. To u
velikoj meri vaţi i za našu sredinu, koja zaboravlja da je Srbija na četvrtom mestu u svetu po
prisustvu starih. U vreme nedavne zaraćenosti, ekonomske krize i sankcija meĎunarodne
zajednice, mnoštvo starih ljudi je zbog nevolja u kojima su se našli dokrajčivalo svoj ţivot.
Oni nisu mogli da podnose poniţavajuće uslove egzistencije. Starijima i danas siromaštvo na
ivici bede najteţe pada. A drţava koja previdi svoje starije, sporna je u svojim temeljima.
3. STARENJE KAO SOCIJALNI PROBLEM – STANJE I DILEME
Kada govorimo fenomenu starenja, treba imati u vidu da su osobine starenja i univerzalne i
specifične. To generalno znači, da svi ljudi stare (što je univerzalno), ali svaki čovek stari
autentično, na sebi svojstven način i u sopstvenim, specifičnim uslovima (što je specifično).
Otuda, stariji ljudi u svakom društvu čine skupinu meĎusobno izuzetno različitih grupacija i
pojedinaca, a razlog je, što je kod starenja, za razliku od rasta i razvoja, proces u kome su u
mnogo većoj meri prisutne individualne karakteristike. Ukratko, rastemo relativno slično, ali
starimo vrlo različito. Pored specifičnih ipak, postoje i odreĎene univerzalne odlike starije
ţivotne dobi, a to je činjenica da sa starenjem dolazi i do postepenog pada ţivotnog standarda
pojedinca. Do toga prirodno dovodi starenje, postepeno povlačenje i gubitak vaţnih ţivotnih
