Ležišta bi trebala da obezbede dovoljnu nosivost, potrebnu tačnost položaja osa
obrtnihelemenata u stanju rotacije a sa druge strane da dozvole eventaualno odstupanje,
kao i da dozvole dovoljnu brzinu rotacije. S obzirom na vrstu trenja, kao i prema konstrukciji
razlikuju se klizna i kotrljajna.

Kod kotrljajnih ležišta između delova u relativnom kotrljanju nalaze se kotrljana
tela(kuglice,valjci, iglice, konusi ili bačvice) prečnika 2 do 50 mm. Prednosti su im: malo
trenje, male dimenzije, mali otpori pri startu, mala količina maziva; jednodelna (kompaktna),
tačnost. Pri tome važe za mašinske elemente koji se ne popravljaju .

Kod kliznih se između delova u relativnom kotrljanju nalazi se samo tanki sloj ulja (uljni film)
debljine 2 do 50 μm. Prednosti su im mogućnost prigušenja oscilacija, tih rad bez šuma, u
povoljnim uslovima mogu biti dugotrajna i mogu da rade sa izuzetno velikim brojem obrtaja,
jednostavna konstrukcija i proizvodnja, grublje tolerancije, niska cena, manje su osetljiva na
nečistoće. Pri tome imaju problema pri pokretanju zbog velikog trenja i poteškoće sa
zaptivanjem.

Prema pravcu dejstva sile:

- aksijalna,

- radijalna i

- radiaksijalna.

Trošenje i oštećenja ležajeva

Sve mašine, sklopovi i mehanizmi sastoje se, po pravilu, od svega nekoliko osnovnih
pokretnih mašinskih elemenata: ležajeva (kliznih ili kotrljajnih), zupčanika, vođica, lančanih
prenosnika i čeličnih užadi.

U svim tim elementima osnovna pojava je relativno kretanje različitih površina u direktnom
ili indirektnom kontaktu.

Takvo kretanje može biti:

- klizanje jedne površine po drugoj,

- kotrljanje jednog elementa (točak, kugla, valjak) po ravnoj površini i

- kombinovano kretanje.

Kretanje tela jedno u odnosu na drugo: Na mjestu kontakta javljaju se složene mehaničke,
termičke, ali i hemijske pojave. Dva osnovna procesa koji se javljaju pri relativnom kretanju
mašinskih elemenata su trenje na dodirnim površinama i trošenje materijala sa površina koje
su u međusobnom kontaktu.

Trenje, neodvojivo svojstvo površine parova materijala u kontaktu, je nepoželjno u ogromnoj
većini elemenata i mašinskih sklopova i drugih mašinskih uređaja (sem kod kočnica i
mehaničkih spojnica gde je koristan proces).

Pojava sile trenja pri klizanju i kotrljanju površina u kontaktu ne dovodi samo do nekorisnog
utroška energije (pretvaranje izgubljene mehaničke energije u toplotnu), već usled trošenja i
razaranja površina, do mogućnosti teških oštećenja elemenata i sklopova i, konačno, do
otkazivanja rada mašine i postrojenja.

Složeni mehanizmi i procesi u pojavama trenja i njihove posledice pri različitim uslovima, a
posebno procesi trošenja površina i mogućnosti njihovog smanjivanja predmet su
istraživanja nauke pod nazivom TRIBOLOGIJA. Internacionalan naziv tribologija izveden je od
grčke reči tribos - trenje i logos - nauka, dok je u pojedinim zemljama poznata pod nazivom
trenje, habanje ipodmazivanje. Iako novija nauka, tribologija izučava pojave poznate veoma
dugo i kao takva ne predstavlja nikakvu novinu, suština je u novom prilazu problemima
trenja i habanja materijala, i ulozi maziva i podmazivanja.

Vrste trošenja i oštećenja površina

Osnovne vrste trošenja su zapravo većim delom posledice pojave trenja. Trošenja površina
mašinskih elemenata nisu samo posledica njihovog potpunog ili delimičnog kontakta već i
kontakta tih površina sa sredinom koja ih okružuje.

Agresija kiseonika i vlage iz vazduha, delovanje čvrstih kontaminata svih vrsta u znatnoj meri
doprinose povećanju navedenih osnovnih trošenja površina mašinskih elemenata kao i
novim specifičnim vrstama trošenja. Čak i samo mazivo pri strujanju duž površina elemenata,
svojom energijom kretanja i specifičnim hidrauličkim i reološkim pojavama, može da
doprinese određenim vrstama trošenja.

Može se postaviti gruba podela trošenja:

- mehaničko i

- hemijsko trošenje.

Mehaničko trošenje nazivamo obično u praksi habanjem, a hemijsko trošenje korozijom

materijala površina.