Sveu
č
ilište u Zagrebu
Filozofski fakultet
Odsjek za psihologiju
LI
Č
NOST, SOCIODEMOGRAFSKE KARAKTERISTIKE I KVALITETA BRAKA
Diplomski rad
Terezija Subota
Mentor: dr.sc. Denis Bratko
Zagreb, 2007.
Naslov: Li
č
nost, sociodemografske karakteristike i kvaliteta braka
Sažetak:
Cilj ovog istraživanja bio je pridonijeti razumijevanju povezanosti li
č
nosti i
sociodemografskih karakteristika supružnika s bra
č
nom kvalitetom. Sudionici (N=128) su bili
bra
č
ni parovi koji su ispunili upitnike koji mjere osobine li
č
nosti (IPIP, Goldberg), kvalitetu
braka (MAT, Locke i Wallace) i sociodemografske karakteristike. Od prikupljenih
sociodemografskih karakteristika jedino je duljina „hodanja“ pokazala pozitivnu povezanost s
procjenom bra
č
ne kvalitete, dok su ve
ć
i broj djece i financijska ovisnost o supružniku, te
vjerska i nacionalna heterogenost negativno povezane. Žene su u prosjeku ugodnije i
savjesnije, dok se na drugim dimenzijama li
č
nosti (ekstraverziji, emocionalnoj stabilnosti i
intelektu) i procjeni bra
č
ne kvalitete ne razlikuju od muškaraca. Postoji jasna povezanost
supružnika u procjeni kvalitete braka, ali ne i u li
č
nosti, što ide u prilog tezi da ljudi pri izboru
bra
č
nog partnera ne traže sebi sli
č
ne po osobinama li
č
nosti, niti da oni u braku postaju
homogeniji. U našem istraživanju li
č
nost je ipak povezana s kvalitetom braka: emocionalno
stabilniji, ugodniji i savjesniji muškarci, te emocionalno stabilnije žene procjenjuju svoj brak
kvalitetnijim. Sli
č
nost partnera na dimenzijama ugodnosti i emocionalne stabilnosti pozitivno
je povezana s bra
č
nom kvalitetom. Pokazala se i ve
ć
a bra
č
na kvaliteta kod parova kod kojih
žena postiže više rezultate od supruga na dimenziji ekstraverzije, i u kojima muž postiže više
rezultate od supruge na dimenziji savjesnosti. Provjerili smo i povezanost ukupne razlike na
pojedinim dimenzijama li
č
nosti s kvalitetom braka, i dobili njenu negativnu povezanost sa
zadovoljstvom brakom, naro
č
ito kod muževa.
Klju
č
ne rije
č
i: bra
č
na kvaliteta, li
č
nost, sli
č
nost li
č
nosti supružnika, sociodemografske
karakteristike
SADRŽAJ
UVOD.........................................................................................................................................1
Prikaz zna
č
ajnih teorija bra
č
ne kvalitete..........................................................................2
Odrednice bra
č
ne kvalitete...............................................................................................4
Osobine li
č
nosti................................................................................................................7
CILJ I PROBLEMI ISTRAŽIVANJA......................................................................................11
METODOLOGIJA...................................................................................................................12
Sudionici istraživanja i postupak...............................................................12
Instrumenti.............................................................................................. ..13
REZULTATI I RASPRAVA....................................................................................................14
Metodološki problemi i prakti
č
ne implikacije istraživanja.........23
ZAKLJU
Č
AK...........................................................................................................................25
LITERATURA..........................................................................................................................26
1
UVOD
Brak je reproduktivna zajednica (Sternberg i Hojjat, 1997) u kojoj ljudi traže
reproduktivno plodne partnere. Gledaju
ć
i kroz prošlost, ljudi su daleko manje vremena i
energije trošili na analiziranje kvalitete njihovih bra
č
nih odnosa. Izbor alternativa za
potencijalnog bra
č
nog partnera bio je manji, a brak koji se jednom sklopio bio je neraskidiv.
Slaganje okoline pri izboru bra
č
nog partnera bilo je puno važnije od samog zadovoljstva u
braku. Posljedi
č
no, ljudi nisu bili motivirani preispitivati vlastito zadovoljstvo, ve
ć
su umjesto
toga, bili usmjereni na razvijanje strategija koje su omogu
ć
avale održavanje brakova kroz
razne oblike tolerancije i prilagodbe.
U današnje vrijeme, okosnica braka nisu isklju
č
ivo dužnosti i obaveze partnera, ve
ć
se
naglasak stavlja na osje
ć
aj zadovoljstva (u pravom smislu rije
č
i, zadovoljiti zna
č
i ispuniti
ne
č
iju želju ili potrebu). Partneri se pomo
ć
u braka nadopunjavaju kroz osje
ć
aje sigurnosti,
ispunjenja ambicija, podrške partnera ili samostalnog života. Sama forma braka se
promijenila, pa se i zakoni u nekim dijelovima svijeta mijenjaju sukladno s definicijama
obitelji (uklju
č
uju
ć
i dugotrajni suživot partnera, istospolne zajednice, miješane, proširene
obitelji, poligamne brakove i dr.). No, i dalje se o
č
ekuje da
ć
e se preko 90% svjetskog
stanovništva barem jedanput tokom života vjen
č
ati za osobu suprotnog spola (Sternberg i
Hojjat, 1997).
U Republici Hrvatskoj dolazi do opadanja sklapanja brakova, što se može protuma
č
iti kao
posljedica suvremenih društveno-gospodarskih zbivanja (snažna migracija selo-grad,
ekonomska struktura stanovništva, pad životnog standarda, porast nezaposlenosti, poslijeratne
promjene), ali i promijenjenom sustavu vrijednosti u odnosu prema braku i obiteljskom životu
op
ć
enito. Istovremeno, postotak razvoda zna
č
ajno raste, i svaki peti-šesti brak se razvodi
(Statisti
č
ki ljetopis Republike Hrvatske, 2006).
Buss (1989) je u svom me
ñ
ukulturalnom istraživanju našao da oba spola kod budu
ć
eg
bra
č
nog partnera najviše cijene dobrotu, zdravlje, inteligenciju i mogu
ć
nost oslanjanja, ali da
postoje i spolne razlike koje su u skladu s evolucionisti
č
kim stajalištem: žene više cijene
muškarce s potencijalno ve
ć
im prihodima (ambiciozne), dok muškarce privla
č
e mla
ñ
e i
fizi
č
ki atraktivnije žene. Sternberg i Hojjat (1997) naglašavaju da diskrepancija u vrijednosti
za odabir (tj. cjelokupnoj privla
č
nosti pojedinaca) uzrokuje ve
ć
e nezadovoljstvo brakom samo
kod muškaraca. Me
ñ
utim, navode i da je zadovoljstvo u takvim brakovima ve
ć
e ukoliko je
muškarac taj koji je nadre
ñ
en (stariji, višeg stupnja obrazovanja, ambiciozniji i financijski
osiguran), pošto su takve obitelji tradicionalno višeg socijalnog statusa i u skladu s normama.
3
Bihevioristi
č
ka teorija
Ona izrasta iz teorije Thibauta i Kelleya, ali se orijentira isklju
č
ivo na interakcije bra
č
nih
partnera. Bra
č
na kvaliteta je prema njoj posljedica „nagra
ñ
ivanja i kažnjavanja“ bra
č
nih
partnera tijekom dužeg vremenskog razdoblja. Drugim rije
č
ima, pozitivne interakcije dovesti
ć
e do pozitivnih osje
ć
aja u braku i atribuiranja koje poboljšava te odnose. Nedostatak ove
teorije je što ne uzima širi socijalni kontekst (Obradovi
ć
i
Č
udina-Obradovi
ć
, 1998).
Teorija afektivne vezanosti
Naziva se i teorija privrženosti, a temelji se na Bowlbyevim istraživanjima o povezanosti
izme
ñ
u djeteta i roditelja u ranom razdoblju socijalizacije, prema kojima priroda prve bliske
veze determinira djetetov internalni model za stvaranje idu
ć
ih bliskih veza (Pennington,
1997).
Mary Ainsworth je 1978.g. (prema Obradovi
ć
i
Č
udina-Obradovi
ć
, 1998) vezanost
klasificirala u tri kategorije: sigurna (kada roditelji dosljedno i s pažnjom reagiraju na
djetetove potrebe), nesigurna tjeskobno/ambivalentna (nedosljedno roditeljsko zadovoljavanje
djetetovih potreba, a dijete istodobno i želi roditelja i pruža mu otpor) i nesigurna tjeskobno
/izbjegavaju
ć
a (kada roditelji ne zadovoljavaju djetetove potrebe, a dijete izbjegava kontakt).
Hazan i Shaver (1994., prema Karney i Bradbury, 1995) primijenili su navedenu klasifikaciju
na odnose odraslih i pokazali da se zaista može govoriti o zadržavanju oblika afektivne
vezanosti izgra
ñ
enog u ranom djetinjstvu i u partnerskim vezama u odrasloj dobi.
Teorija bra
č
ne i obiteljske krize
Teorija se temelji na Hillovom ABCX modelu iz 1949. koji objašnjava reagiranje obitelji
na stresni doga
ñ
aj. Bra
č
ni partneri i cijele obitelji suo
č
avaju se sa stresnim doga
ñ
ajima i
situacijama (A), koje iz njih iziskuju iznalaženje na
č
ina i sredstava za njihovo prevladavanje
(B). U njima se obitelji me
ñ
usobno razlikuju, kao i u stvarnim akcijama koje
ć
e poduzeti (C).
Kona
č
no, istu ili sli
č
nu kriznu situaciju partneri i
č
lanovi obitelji mogu razli
č
ito doživjeti (X).
McCubblin i Petterson (1982., prema Obradovi
ć
i
Č
udina-Obradovi
ć
, 1998) modificirali su
ovu teoriju dodavaju
ć
i joj nove stresne elemente koji objašnjavaju bra
č
nu krizu, smatraju
ć
i da
teško
ć
e u rješavanju prvotnog stresnog doga
ñ
aja stvaraju nove stresove, što situaciju sve više
otežava i smanjuje mogu
ć
nost prilagodbe ili rješenja krize.
