1
LIDERSTVO U
TURISTIČKIM
PREDUZEĆIMA
P
rof.dr Slobodan Čerović,Univerzitet Singidunum,FTHM
-Beograd
Mr Svetlana Vukosav,PMF,departman za geografiju,turizam i hotelijerstvo
Dipl.ecc Tamara Lazovi
ć
, Univezitet Singidunum,FTHM-Beograd
Apstarkt:
Menadžeri odre
đuju koja će se pravila primeniti na ljude koji rade u okviru organizacione
strukture, koristeći autoritet i moć koji im po položaju pripadaju. Formalni autoritet je vrsta moći koja
se povezuje s organizacionom strukturom i rukovođenjem Međutim ova dva pojma, autoritet i moć,
međusobno su isprepletena.Efikasnost menadžera proistekla iz njegovog autoriteta zavisi od njegovog
poimanja i umeća upotrebe moći.Jedna od ključnih odluka za organizaciju, odnosno preduzeće jeste
način na koji će se formalni autoritet
distribuirati na sve instance organizacione strukture.U
savremenom poslovanju turističkih preduzeća,
neophodan je novi pristup u upravljanju i
rukovođenju.Više nije dovoljno samo kontrolisati,
izdavati upustva i zadatke, definisati obaveze i
odgovornost svakog izvršioca,
već je neophodna nova uloga menadžera,
a to znači da su potrebni
menadžeri koji inspirišu, vode,s tvaraju viziju i mobilitarski i podsticajno deluju na zaposlene, što je i
tema ovog rada.
Ključne reči:menadžer,lider,turizam,moć
Apstarkt:
Managers determine which rules apply to people who work within the organizational
structure, with authority and power that belong to them by position. Formal authority is a kind of
power that is associated with organizational structure and management. However, these two terms, the
authority and power, they intertwined. The efficiency of managers arising from its authority depends
on his skills and understanding of the use of power. One of the key decisions for the organization or
company is the way in which the formal authority will be distribute to all instances of the
organizational structure. Modern business tourist companies, need a new approach to the management
and control. Today is not enough to control, issue instructions and tasks, define the duties and
responsibilities of each offender, tourist companies need a new role of manager, which means that
they need managers who inspire, lead, create a vision and encouraging employees to act, which is the
theme of this work.
Key words: manager, leader, tourism, power.
1
Uloga menadžera lidera
1.1
Moć i autoritet menadžera
Jasno je da glavni menadžeri ne mogu da obave sve što je potrebno da se realizuje strateški
plan organizacije. To je razlog zašto moraju da odluče koliki će autoritet delegirati (podeliti
moć
sa drugima) menadžerima na nižim nivoima ili licima koja nisu menadžeri.
Dakle, moć je sposobnost da se utiče na druge ljude, tj.sposobnost da se menja stav ili
ponašanje pojedinaca ili grupa, a poseduju je menadžeri jer odlučujuće utiču na odnose u
organ
izaciji odnosno preduzeću.
Moć nagrađivanja
je moć koja proističe iz činjenice da osoba posednik moći ima sposobnost
da nagradi drugu osobu-
lice izloženo moći, za izvršenje naloga koji su mu eksplicitno dati ili
nagovešteni.
Moć kažnjavanja
, suprotno od mo
ći nagrađivanja, zasniva se na sposobnosti posednika moći
da kazni lice izloženo moći (u rasponu od opomene do otkaza).
Legitimna moć
(formalni ili zvanični autoritet) je moć koja nastaje u trenutku kada podređeni
ili lice izloženo moći prizna posedniku moći da ima «pravo» ili da ga zakon ovlašćuje da utiče
–
u određenim granicama.
Stručna moć
temelji se na činjenici ili ubeđenju da posednik moći ima odgovarajuću
specijalizaciju ili posebna znanja koja lice izloženo moći nema.
2
Referentna moć
je moć koja se temelji na želji lica izloženog moći da oponaša ili da se
identifikuje s posednikom moći.
Ovo su samo potencijalni izvori moći,
a
i menadžer ima mogućnost da koristi svih pet vrsta
moći. Neke od njih su ugrađene u položaj koji menadžer zauzima. Određena d
oza legitimne
moći uvek prati menadžera.
Moć oblikuje hijerarhijske odnose koji čine okvir u kome se javljaju preostali vidovi moći.
Uz legitimnu moć menadžeri uglavnom imaju moć nagrađivanja i kažnjavanja u datom okviru
nadležnosti. Podređene radnike mog
u da nagrade novcem, privilegijama ili napredovanjem u
službi u okviru određenih radnih mesta, poslova i zadataka. Kažnjavanje se uglavnom ogleda
u tome što se uskraćuju ove nagrade. Stručna i referentna moć, za razliku od prve tri moći, ne
može se dati menadžeru uz položaj koji nosi njegovo radno mesto.
Referentna moć, koju menadžeri stiču obrazovanjem, zavisi od izgrađenosti ličnosti i stila
menadžera i ona se sporadično javlja i primenjuje. Međutim, sve više se javlja u praksi,
odnosno u svakodnevnom poslovanju.
U preduzećima gde radnici pokušavaju i nastoje da se ponašaju po uzoru na rukovodioca,
kome se dive, deluje referentna moć. Dakle, koncept moći podrazumeva način na koji ljudi
žele da sagledaju svoje međusobne odnose
1
, u kojima postoje različita
iskustva, tradicija i
praksa.
Sledeći pregled (Pregled br.
1
) iznosi sistematizaciju kako se uspešno primenjuje moć, a
prema Filipu Kotleru,
Pregled 1
Šest ključnih karakteristika moći
(1)
Razumeju izvor svoje moći;
- svoje ponašanje u
sklađuju s predstavom koju ljudi o njima imaju (na primer, ako su stručni za
određenu oblast, neće se na osnovu tog znanja uplitati u drugu oblast);
(2)
Shvataju da svaki od pet izvora moći ima svoju težinu, rizik koji mu je svojstven i korist ukoliko se
pravilno primeni;
-
menadžer će se pozvati na određeni izvor moći samo tamo gde to situacija traži ili gde odgovara
osobi na koju se primenjuje;
(3)
Shvataju da je svaki od pet izvora moći koristan i značajan za njihov rad;
- menadžeri se trude da im njihove sposo
bnosti i kredibilitet omoguće da u datoj situaciji odaberu
vrstu moći koja je najprimerenija;
(4)
Imaju cilj kome teže u karijeri;
-
postizanje ovog cilja podstiče njihov razvoj i upotrebu moći; menadžeri traže poslove koji im
dozvoljavaju da razviju svoje spo
sobnosti, da ljude vežu za sebe i da se oslone na onaj tip moći koji
im najviše odgovara;
(5)
Ponašaju se zrelo i imaju samokontrolu;
-
menadžeri moraju izbegavati impulsivnu i egoističnu primenu moći; samo u izuzetnim
slučajevima sebi će dozvoliti da budu pre
ki u odnosu na druge;
(6)
Shvataju da je moć neophodna da bi se obavio posao;
-
menadžer mora da prevaziđe nelagodnost da upotrebi moć u slučajevima u kojima je njena
primena adekvatna;
Izvor: John P. Kotler, «Power, Dependence, and Efective Management», Harvard Business Review 54,
no.2 (mart-april), 1976., pp.100.Preuzeto od: Stoner, R., Friman, E. i Gilbert, D., Menadžment, Želind,
Beograd, 2000., str.320.
Autoritet je vrsta moći
, odnosno zvanični autoritet je ravan legitimnoj moći.
Autoritet je vid moći koji
se uglavnom koristi u širem smislu, a podrazumeva sposobnost ljudi
da primene moć proisteklu iz njihovih sposobnosti ili titula. To znači da je konkretna osoba
veoma upućena u predmet poslovanja i da zato poseduje stručnu moć.
1
Na primer, u nekim zemljama kultura je takva da podržava verovanje da se moć u organizacijama mora
koncentrisati na nekolicinu ljudi i da se ne može ravnomerno distribuirati. Italija, Francuska, Japan, Indija i
Brazil su nacije koje smatraju da su ljudi od moći superiorni u odnosu na druge.
