UNIVERZITET U SARAJEVU
FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ I KOMUNIKACIJE
SKRIPTA IZ PREDMETA:LOGISTIKA U
TRANSPORTU I KOMUNIKACIJAMA
(
I PARCIJALA)
Predmetni nastavnik: Doc.dr. Abidin Deljanin
SARAJEVO,2009
SADRŽAJ
2
RAZVOJ I DEFINICIJA LOGISTIKE.........................................................................................3
Razvoj logistike.............................................................................................................................3
Definicije logistike........................................................................................................................5
Logistitika danas ...........................................................................................................................7
NAUČNE DISCIPLINE KOJE SE KORISTE U LOGISTICI.....................................................8
PODJELA I SADRŽAJ LOGISTIKE PREMA OBLASTIMA U KOJIMA SE KORISTI........11
Industrijska logistika....................................................................................................................12
Ekonomsko-komercijalna logistika .............................................................................................14
Pošta.............................................................................................................................................15
Novinske agencije ,radio i televizija............................................................................................17
Željeznica.....................................................................................................................................18
Avio-prevoznici,auto-prevoznici,brodski
prevoznici...................................................................19
Opća tehnička logistika................................................................................................................21
Vojna logistika.............................................................................................................................22
OBEZBJEĐENJE TRANSPORTA I SAOBRAĆAJA................................................................23
STRATEGIJA RAZVOJA LOGISTIKE I INTERMODALNOG TRANSPORTA...................27
SVJETSKI TRENDOVI U OBLASTI LOGISTIKE...................................................................28
LOGISTIČKE STRATEGIJE......................................................................................................29
Strategija centralizacije i strategija decentralizacije....................................................................30
Just in time...................................................................................................................................32
Prednosti i problemi u implementaciji JIT-a................................................................................33
Outsourcing i insourcing..............................................................................................................34
Strategija proizvodnje po narudžbi;strategija proizvodnje za zalihe...........................................34
LOGISTIČKI PROVAJDERI......................................................................................................35
LOGISTIČKO PARTNERSTVO ...............................................................................................37
Make-or-buy ................................................................................................................................38
LOGISTIČKI KONTROLING ...................................................................................................38
CITY LOGISTIKA .....................................................................................................................39
LOGISTIČKE TEHNOLOGIJE .................................................................................................39
INTERMODALNI TRANSPORT ..............................................................................................40
EDUKACIJA U LOGISTICI ......................................................................................................41
LOGISTIKA DRUŠTVA ...........................................................................................................42
OSNOVE PLANIRANJA ...........................................................................................................42
POTEŠKOĆE U PLANIRANJU LOGISTIČKO-DISTRIBUCIJSKIH PROCESA .................43
PLANIRANJE LOGISTIČKO-DISTRIBUCIJSKIH PROCESA U FUNKCIJI VREMENA...44
ZADACI DUGOROČNOG PLANIRANJA ..............................................................................44
Program proizvoda i strateško planiranje prodaje .......................................................................44
STRUKTURA FIZIČKE DISTRIBUCIJE .................................................................................45
Planiranje logističko-distribucijskih procesa u fukciji vremena .................................................45
ZADACI SREDNJOROČNOG PLANIRANJA ........................................................................46
Planiranje srednjoročne prodaje...................................................................................................46
Planiranje distribucije .................................................................................................................46
Planiranje osoblja........................................................................................................................46
ZADACI KRATKOROČNOG PLANIRANJA ........................................................................46
Kratkoročno planiranje prodaje ..................................................................................................46
NADOPUNJAVANJE SKLADIŠTA,PLANIRANJE PREVOZA ............................................47
Danas se vojna logistika postavlja kao dio opšte logistike i pojmovno definiše kao
nauka i vještina planiranja i izvođenja pokreta i održavanja snaga sa ciljem
osiguranja materijalnih i zdravstvenih preduslova za život,i udarnu moć oružanih
snaga. Obezbjeđenje ovih preduslova je uslovljeno njenom tijesnom vezom sa
nacionalnom ekonomikom i privredom,odnosno sa ekonomskom moći nacionalne
države. Početkom 19-og stoljeća logistika ima snažan prodor u sve privredne
djelatnosti
radi
racionalizacije
proizvodnje,
trgovine,skladištenja,transporta,distribucije,snadbijevanja potrošača i korisnika
različitim proizvodima.
Logistika se od 1970-te godine primjenjuje u privredi kao nauka koja se bavi
izučavanjem materijalnih i informacionih tokova koji obezbijeđuju racionalnu
proizvodnju u sve većoj konkurenciji na tržištu pod motom promjene smjera od
potrošača koji traži robu u smjeru robe koja se nudi potrošaču uzimajući u obzir
njegove stroge zahtjeve formirane tržišnom ponudom proizvoda.
Sve češće se u svakodnevnom razgovoru i u sredstvima javnog informisanja mogu
čitati izrazi kao što su „logistika“, „pružamo logističku podršku“, „da li vam je
potrebna logistička podrška“ i sl. U našim okolnostima tremin „logistika“ znači
novo,drugačija i referentno, pa nije ni čudo što ovaj pojam iako nedovljno poznat
počinje da se koristi u svrhu postizanje konkurentnosti, najčešće trenutne, u
odnosu na okruženje- bilo da se formira direkcija za logistiku,ili da se da izjava na
konferenciji za štampu, gdje se pominju termini u vezi sa logistikom. U cilju
ostvarenja što uspješnijeg poslovanja, poodavno je odgovoreno na pitanje: kako
proizvesti? I kako prodati? Nakon idustrijskog inšinjerstva koje je imalo glavnu
ulogu da odgovori na izazove problema proizvodnje 60-tih godina prošlog vijeka,
marketing je preuzeo ulogu u približavanju proizvođača kupcu,odnosno
potrošaču,kako bi proizvođač bio u mogućnosti da identifikuje i zadovolji želje i
potrebe kupca.Savremeno poslovanje je došlo do visokog stepena razvoja u
davanju novih rješenja u cilju uspješnog poslovanja i davanju odgovora na ključno
pitanje: kako ostvariti racionalno poslovanje ili proizvodnju i kako postati
kokurentan na tržištu? (po cijeni, kvalitetu, asortimanu,rokovima...), kako se
približiti potencijalnom kupcu i ostvariti veći profit. U beskompromisnoj borbi sa
žestokom konkurencijom, sprovođenjem poslovnih aktivnosti,nije lako postići
visoku profitabilnost, s jedne strane, a zadovoljstvo potrošača i zaposlenih, sa
druge strane. Visoki nivo uspješnosti poslovanja danas se postiže racionalizacijom
poslovnog sistema: nalaženjem i sprovođenjem najboljih koncepata i metoda za
poboljšanje i usavršavanje sveukupnog poslovanja poslovnih sistema. Pristup koji
u rješavanju problema racionalizacije dominira u razvojnom svijetu logistički
pristup.
4
Ključni poslovni
problemi
Vremenski 1900 - 1930 1930 - 1980 1980 - 2000
period
Naučne metode
DEFINICIJA LOGISTIKE:
U literaturi se susreću mnoge definicije logistike
iako ne postoje neke razlike u njihovom definisanju. U nastavku su navedene neke
definicije:
Def. Prof. Pfohl jedan od najpoznatijih teoretičara logistike u svijetu:
„Logistika obuvata sve djelatnosti kojima se planira, upravlja, ostvaruje i
kontrolira prostorno-vremenska transformacija dobara i sve transformacije u vezi
sa količinom, vrstom, i svojstvom dobara, rukovanja dobara, kao i logističkim
određivanjem dobara. Zajedničkim djelovanjem tih djelatnosti pokreću se i tokovi
dobara koji po mogućnosti učinkovito povezuju tačku isporuke i tačku primanja.
Učinkovito povezivanje tačaka isporuke s tačkama primanja znači da logistika
treba osigurati i da je tačka primanja opskrbljena od tačke isporuke pravim
proizvodima i/ili uslugama(u količini,vrsti,kvalitetu...) u ispravnom i primjerenom
stanju u pravo vrijeme na pravom mjestu, a sve to uz minimalne troškove.“
„Logistika je proces planiranja, ostvarivanja i kontrole učinkovitih troškova
efektivnih tokova i skladištenja sirovina, poluproizvoda i gotovih proizvoda i time
povezanih informacija od tačke isporuke do tačke primanja, primjereno zahtjevima
kupca.
(Američko logističko društvo)
„Logistika je organizacija, planiranje,provedba i kontrola tokova dobara od
razvitka i od kupovine preko proizvodnje i distribucije do krajnjeg kupca sa ciljem
da uz minimalne troškove i uz minimalno trošenje kapitala, zadovolji zahtjeve
tržišta
(Evropske matične organizacije nacionalnih logističkih društava).
Međunarodno udruženje logističara(SOLE) definiše logistiku u nešto užem smislu
sa stanovišta inžinjersske primjene:
“Vještina i nauka upravljanja,inžinjerske uprave i tehničke aktivnosti koje se
odnose na tehničke zahtjeve,projektovanje i razvoj,snadbijevanje i obezbjeđivanje
resursa za održavanje tehničkih materijalnih sredstava,sa ciljem da se pruži
efikasna podrška planovima i operacijama.“
U smislu šireg značenja ovog pojma,mogu se navesti sljedeće definicije:
5
1.kako
proizvesti
Idustrijski
inžinjering
Marketing
3.kako
racionalizirati
Logistika
2.kako
prodati
ciljem da se uz minimalne uložene potencijale i resurse maksimalno zadovolje
zahtjevi tržišta(tj.kupca,robe,korisnika usluga,potrošača).
LOGISTIKA DANAS
Danas se logistika u razvijenom svijetu bavi problemima obezbjeđenja svih uslova
potrebnih za uspješno funkcionisanje poslovnog, vojnog ili tehničkog
sistema,odnosno organizacije tako da izučava sve elemente integralne logističke
podrške nužne da bi sistem izvršavao svoju funkciju na propisan i željeni način.
Ovo znači da integralna logistička podrška obuhvata elemente tehničkog karaktera
(razvoj,proizvodnja,transport,snadbijevanje,održavanje itd.), ali i elemente opšteg
ili socialnog(raspoloživost ljudstva, obuka, uslovi okoline), kao i ekonomskog
karaktera (troškovi,obrtna sredstva, rentabilnost, profit).
Zadatak logistike je integracija materijalnih, informacionih i energetskih tokova u
poslovnim, proizvodnim, uslužnim i vojnim organizacijama. Ona je savremena
poslovna funkcija kojom se identifikuju, obezbjeđuju, prate i kontrolišu neophodni
resursi u najširem značenju te riječi. Logistika konkretno podržava postupak
upravljanja, tako što u integralnom obliku obezbjeđuje kvalitativnu (po vrstama),
kvantitativnu(po količini) i terminsku (prema rokovima) raspoloživost elemenata
sistema kojima se upravlja.
Logističkom podrškom se naziva skup elemenata čiji je zajednički zadatak
pružanje podrške osnovnoj funkciji sistema. Ako je dejstvo tih elemenata na
određeni način koordinirano, pri čemu se postiže efekat sinergije,onda se kaže da
se radi o integrisanoj logističkoj podršci. Pod efektom sinergije se podrazumijeva
uticaj grupnog djelovanja elemenata kojima se postiže učinak veći od zbira
pojedinačnih učinaka istih elemenata. Najjednostavnije rečeno, zadatak logistike u
organizaciji je da obezbijedi da „prava stvar bude na pravom mjestu i u pravo
vrijeme i u pravoj količini, sa minimalnim troškovima, a na zadovoljstvo svih
učesnika“. Iza ove „jednostavne“ definicije slobodno se može reći – krije se sva
složenost logistike (kako zadovoljiti suprotstavljene zahtijeve),koja o strane
Međunarodnog udruženja logističara definiše i kao vještina i kao nauka.
Cilj svih logističkih aktivnosti jeste:
zadovoljenje potreba potrošača sa različitim proizvodima na različitim
mjestima potrošnje
smanjenje troškova logističkih procesa.
poboljšanje kvaliteta logističkih procesa, usluga(brzina,pouzdanost i
ponuda servisa korisnicima usluga,odnosno kupcima npr.vraćanje
ambalaže,elektronske informacije o robama na putu,pakovanje robe za
slaganje u regale,elektronski prenos informacija)
zaštita okoline (zrak, voda, humanizacija logističkih operacija,pakovanje
materijalom za reciklažu,itd).
7
