LOKALNA SAMOUPRAVA
2011
1. Pojam lokalne samouprave
Lokalna samouprava predstavlja oblik odlučivanja i upravljanja lokalnim zajednicama od
strane stanovnika te zajednice ili njihovih predstavnika.
Jedinica lokalne samouprave je pojedina lokalna zajednica (opština, grad) obrazovana u
skladu sa zakonom na užem delu države.
Lokalna zajednica je oblik neposredne povezanosti stanovništva na osnovu bliskosti mesta
stanovanja.
2. Minimalni uslovi lokalne zajednice
-
Postojanje samostalnih javnih poslova i ovlašćenja
-
Odlučivanje i upravljenje od strane lokalne zajednice ili njihovih izabranih tela
-
Pravna samostalnost, imovina
-
Samostalni prihodi
3. Centralizacija
Centralizacija vlasti podrazumeva koncentrisanje vlasti u jednom centru, odnosno upravljanje
organizacijom iz jednog centra. Ona ima svoj politički i administrativni vid.
-
Politički – znači koncentrisanje političke vlasti (vlasti odlučivanja) nad čitavom
državom
-
Administrativni – znači koncentrisanje vlasti upravljanja javnim poslovima u rukama
državne uprave koja je podređena vladi.
Centralizacija se afirmiše u vreme apsolutističkih monarhija (XVII – XVIII vek).
CENTRALIZACIJA
POZITIVNO
NEGATIVNO
Jeftinija
Koncentracija vlasti u jednom centru
Manji uticaj lokalnih moćnika
Slabo zastupljeni lokalni interesi
Veći kapaciteti upravljanja
Loše i sporo rešavanje lokalnih problema
4. Decentralizacija
Decentralizacija podrazumeva upravljanje organizacijom iz više centara (
prenošenje poslova
u nadležnost LS ili drugih autonomnih ustanova
). Može biti funkcionalna i teritorijalna.
Pod funkcionalnom decentralizacijom se podrazumeva prenošenje određenih poslova sa
državnih organa na pojedine javne službe (univerzitet, školstvo, zdravstvo). Kod teritorijalne
decentralizacije određenim teritorijalnim kolektivitetima priznaje se pravo da samostalno
odlučuju o izvesnim javnim poslovima kao poslovima izvornog delokruga.
DECENTRALIZACIJA
POZITIVNO
NEGATIVNO
Sprečavanje koncentracije vlasti
Skuplja je
Više demokratije
Veće mogućnosti za korupciju
Brže i efikasnije reagovanje na problem
Partikularizam
5. Dekoncentracija
1
LOKALNA SAMOUPRAVA
2011
Dekoncentracija je plod priznanja da se upravljanje od strane države ne može vršiti iz jednog
centra (prestonice), već samo na licu mesta, odnosno iz blizine, ali u isto vreme predstavlja i
svesno odbijanje da se vlast ispusti iz ruku državnih organa. Sam izraz potiče iz francuske
administrativne prakse i predstavlja ekspoziture ili ispostave centralnih organa uprave na
terenu. Pošto se kod dekoncentracije ne radi o prenošenju poslova na samoupravne organe,
već na delove državnih organa, tu ne može biti reči o decentralizaciji.
6. Regioni
Terminom region označavaju se područja unutar jedne države koji su obično prostraniji od
lokalne samouprave. Formiraju se na temelju istorijskih, kulturnih, jezičkih, etničkih i drugih
specifičnosti pojedinih područja.
Regioni se mogu pojaviti kao oblici funkcionalne decentralizacije (
mogu da imaju različite
specijalne nadležnosti
) i teritorijalne decentralizacije (
veća samostalnost od LS – vrsta
teritorijalne autonomije
).
- Regionalizacija označava proces stvaranja regiona.
- Regionalizam označava težnju pojedinih područja da se konstituišu i priznaju kao region.
7. Teritorijalna autonomija
Teritorijalna autonomija je oblik teritorijalne decentralizacije koji ima veći stepen političke
samostalnosti od LS, a nastaje zbog specifičnosti određenih područja.
Ona može biti organizovana na delu teritorije ili na čitavoj teritoriji zemlje, a takođe može
postojati i u unitarno i u federalno uređenoj državi, dok njeni nazivi variraju (autonomna
pokrajina, autonomna zajednica, region).
Teritorijalna autonomija može da ima i određeni obim samozakonodavstva koji se određuje
ustavom zemlje.
8. Princip supsidijarnosti
Princip supsidijarnosti podrazumeva da ako LS nije u stanju da obavlja određene poslove
zbog njihovog obima i prirode, onda takve poslove treba preneti u krug odgovornosti viših
nivoa vlasti. Ovim principom zakonodavac treba da se rukovodi pri utvrđivanju nadležnosti.
9. Klasifikacija i tipovi LS
- Jednostepena i višestepena LS – u sistemima višestepene LS, prvi i osnovni stepen čine
manje jedinice, odnosno opštine, dok se kao drugi stepen LS pojavljuju oni sa većim
značajem (gradovi, okruzi). Treći stepen, kada postoji, obično je regionalnog značaja. Što se
tiče međusobnih odnosa različitih stepena, oni mogu biti u hijerarhijski nadrđeni nižem
nivou, a mogu i da funkcionišu bez hijerarhijskih odnosa (samostalno i nezavisno).
- Tipovi u okviru istog stepena – monotipska i politipska – monotipska LS znači da su JLS
zakonom uređena na isti način i imaju iste nadležnosti, bez obzira na njihovu veličinu, broj
stanovnika i druge razlike.
Politipska LS omogućava da se JLS ostavi sloboda u pogledu izbora načina organizovanja.
- Stepen i način učešća građana u LS – razlikujemo neposredni, posredni i mešoviti sistem
učešća građana u LS. Najčešće se primenjuje mešoviti sistem kod kojeg građani
referendumom odlučuju samo o određenim bitnijim pitanjima, dok ostalo ide posredno preko
izabranih predstavnika u lokalnim skupštinama i izvršnim organima.
10. Evropska povelja o lokalnoj samoupravi EPLS (1985)
2
