SJEDINJENE AMERIČKE DRŽAVE

OPŠTI PODACI



Površina i populacija

Sjedinjene Američke Države su federalna ustavna republika koju čini pedeset država i jedan
federalni okrug. Uglavnom se prostiru u centralnim delu Severne Amerike, gde se, između Tihog
i Atlantskog okeana, nalazi četrdeset osam kontinentalnih država i glavni grad Vašington, koje
se   na   severu   graniče   sa   Kanadom,   a   na   jugu   sa   Meksikom.   Država   Aljaska   nalazi   se   na
severozapadu   kontinenta,   sa   Kanadom   na   istoku   i   Ruskom   Federacijom   na   zapadu   preko
Beringovog   moreuza,   dok   se   država   Havaji   nalazi   u   Tihom   okeanu.   U   sastavu   Sjedinjenih
Američkih Država takođe se nalazi nekoliko teritorija i ostrva raštrkanih širom Kariba i Pacifika.

Sa 9,6 miliona km

, u kojoj živi preko od 285 miliona ljudi, Sjedinjene Američke Države su treća

ili četvrta najveća zemlja na svetu po ukupnoj površini, a treća po veličini kopna i broju
stanovnika. Prosečna gustina naseljenosti je 30 stanovnika na km

. Sjedinjene Američke Države

su jedna od etički najraznovrsnijih zemalja, što je posledica masnovne imigracije iz mnogih
zemalja. Populaciju Sjedinjenih Američkih Država čini tek trinaesti deo ukupne svetske
populacije (6.2mld). I pored izuzetno velikog prostora, Sjedinjene Američke Države spadaju
među najurbanizovanije zemlje sveta - ima 41 aglomeraciju sa preko pola miliona stanovnika.
Preko 80% populacije živi u gradovima (216miliona). Te urbane aglomeracije obuhvataju svega
20% površine države (1.9 miliona km

). Sjedinjene Američke Države imaju 25 gradova sa

populacijom preko pola miliona. Najveći gradovi su Njujork (9 miliona stanovnika), Los Anđeles
(6 miliona) i Čikago (4miliona). Za ove gradove se sa pravom kaže da nisu isključivo američki, već
da zbog raznovrsnih funkcija koje obavljaju, odavno spadaju u svetske gradove.

Prema najnovijim procenama, Sjedinjen Američke Države broje oko 303.966.729 stanovnika.
Prema federalnom statističkom birou glavne rasne grupe su belci, crnci (afrički Amerikanci) ,
hispanoamerikanci, azijati i američki starosedeoci (Indijanci, Eskimi itd.). Belci čine 75%
stanovništva, crnci ili afrički Amerikanci čine 12,3% populacije, Hispanoamerikanci čine 13,4%
populacije i oni dolaze iz Španije, kao i raznih zemalja Centralne i Južne Amerike, Azijati 3,6%
populacije, neke druge rase i mešavina više rasa čine zajedno 8% populacije, a američki
starosedeoci tek 0,8% populacije. Od ukupnog broja stanovnika, muškaraca ima 48,8 %, a žena
51,2%. Prema podacima iz 2005. Godine Sjedinjene Američke Države su prva zemlja u svetu po
broju migranata, čak 38.4 miliona ljudi.

Tabela 1. Nacionalna i rasna struktura stanovnika SAD

Rase

1990.godina

2000.godina

2050.godina

Belci

83,9%

82%

74,8%

Afrički Amerikanci

12,3%

12,9%

15,4%

Azijati

4,1%

8,7%

Indijanci

0,8%

1,1%

Hispanici

11,4%

2 4,5%

Izvor: Podaci Američkog statističkog biroa iz 1996. godine (US Bureau of Census: Statistical
Abstract of the United States Office 1997).

Najveće države po površini su Aljaska sa 1,5 miliona km

, Teksas sa 690 000 km

i Kalifornija sa

411 000 km

. Zanimljivi podatak je da država poseduje oko 28,8% zemljišta, i to najviše u Nevadi

83%, zatim na Aljasci 68% i Juti 62%, dok je za najveći broj država površina izražena u
jednocifrenoj vrednosti ( Njujork, Konektikat i Ajova ispod 1%). Najmnogoljudnije države su
Kalifornija sa 34,5 miliona, Teksas 21 milion, Njujork 20 miliona, Ohajo 11,3 miliona i Nju Džerzi
sa 9,6 miliona stanovnika.

Velika Britanija

6,2%

Izvor: Organization for Economic Cooperation and Development, Paris, France, OECD News
Release, Standardize Unemployment Rates, 8.June 2000. And earlier releases.

Izuzetno važne grane industrije i privrede su finansije, osiguranje i imovina, manufaktura,
uskuge i informacione tehnologije. Industrija informacione tehnologije je 2000.godine je sam
davala 8,3% vrednosti ukupne privrede Sjedinjenih Američkih Država. U periodu id osam godina
taj procenat je porastao sa 5,9 na 8,3% i godišnji prihodi zaposlenih u ovoj oblasti su izizetno
visoki ( variraju od 52 000 u uslugama komunikacija, preko 58 000 u oblasti hardvera, preko 64
000 u oblasti komunikacione opreme i na kraju 65 000 u oblasti softvera). Primena tehnologije
pomaže bržem rastu i razvijanju ostalih privrednih grana, sto nam govori koliko je veliki značaj
ove grane.

Usled globalizacije i nužnosti integracija od 1998. Godine, Sjedinjene Američke Države su
zajedno sa Kanadom i Meksikom napravile asocijaciju za slobodnu trgovinu (North American
Free Trade Association-NAFTA) koja omogucava lakši protok robe, usluga, ljudi i informacija.



Umetnost

Sjedinjene Američke Države su duhovni, kulturni, finansijski i politički centar sveta. Umetnički je
centar sveta u raznim oblastima, kao što su: književnost, slikarstvo, muzika, pozorište, film itd.
Kultura ima veliki uticaj na svetsku kulturu i umetnost uopšte. Američka muzika, a naročito džez
(jazz) i bluz (blues) su popularni širom sveta, a kod njih je i nastao pravac rokenrol (rock and
roll). Vrsta muzike koja se zove kantri (country) kod njih se smatra narodnom muzikom.
Kinematografija Sjedinjenih Američkih Država spada među najuticajnije i najpopularnije
kinematografije u svetu. Takozvana čuvena ,,Fabrika snova“, Holivud nalazi se u blizini Los
Anđelesa. Sjedinjene Američke Države imaju preko 4000 univerziteta, a neki, poput Harvarda
(Harvard) i Jejla (Yale) su među najčuvenijim visokoobrazovnim institucijama na svetu. Mnogi
poznati pisci i naučnici su rođeni u Sjedinjenim Američkim Državama, poput Marka Tvena (Mark
Twain) i Tomasa Edisona (Thomas Edison).

ISTORIJA LOKALNE SAMOUPRAVE

Rani   kolonisti   su   uveli   u   svoju   novu   državu   (Sjedinjene   Američke   Države)   razne   institucije
lokalne vlasti iz Velike Britanije, njihove ranije postojbine. Te institucije su predstavljale temelja
i   obrise   čitavih   sistema   lokalne   samouprave,   takođe   su   opredeljujuće   uticale   na   osnovne
principe   formiranja   lokalnih   vlasti.   Najznačajnije   uvedene   institucije   u   to   vreme   su   bile:
township(teritorijalne   jedinice   organizacije   vlasti),   mayor(gradonačelnik)   i   parish(parohije,
crkvene   teritorijalne   zajednice),   kao   i   druge   institucije   među   kojima   su   najznačajnije:

constable(nadzornik), coroner(sudski islednici), attorney(pravobranilac), clerk(pisar, sekretar).
Veliki gradovi poput Filadelfije, Njujorka i Bostona su darivani statutom (charter) od kralja i ti
statuti su im omogućavali da postanu opštinske korpopracije, odnosno poslovna i pravna lica  sa
posebnim pravima, što je u 17. Veku bila retka priviliegija. Mnogi analitičari ovog vremene ne
mpogu da preskoče impresije Aleksisa de Tokvila u   radu Američka demokratija i njegovo
oduševljenje   američkim   sistemom   vlasti,   naročito   lokalne.   Tokvil   smatra   da   su   ,,Gradovi
organizovani pre okruga, okruzi pre država, a države su organizovane pre federacije“. On ovaj
oblik smatra važnim uzorim i inspiracijom za drugačiji način uređenja evropskih država koje je
baš u to vreme počeo da zapljuskuje talas buržoaskih revolucija. Tokvil je posebno oduševljenj
vordom(ward)   kao   oblikom   neposredne   vlasti   i   upravljanja   građana.   Vord   je   osnovna
teritorijalna   jedinica   organizacija   vlasti   tog   doba   i   predstavlja   ostatak   i   trag   američke
demokratske tradicije. Dans je Vord osnovna izborna jedinica. Tomas Džeferson je jedan od
poptpisnika Deklaracije o nezavisnossti i jedan od tvoraca prvog američkog ustava, zalažući se
za   republiku   kao   oblik   uređenja,   a   u   vardu   je   video   osnov   za   izgradnju   čitavog   političkog
sistema. Kasnije u praksi su se javile mnoge razne ideje koje su na različite načine shvatale
prirodu lokalne vlast i prirodu odnosa država-lokalna vlast.

Sudija Cooley je 1871. Godine doneo čuvenu presudu kojom: ,,Države treba da obilkuju lokalne
vlasti u skladu sa svojim shvatanjima politike u efikasnosti, ali je lokalna samouprava apsolutno
pravi i država je ne može ukinuti“

Sudija John F. Dillon je 1868. Godine daje drugačije tumačenje: ,, Opštine i lokalne vlasti svoje
poreklo i snagu dobijaju od države koja ih osniva, ali ih može i ukunuti, a samim tim ih može i
kontrolisati“.

Krajem 18. veka svega 5% populacije je bilo urbano, a 95% stanovnika je živelo u malim,
seoskim sredinam i naseljima. Samopomoć je bila bitna odlika tih naselja. Raznolikost kultura,
nasleđena tradicija i priroda ekonomije su uticali na oblike organizovanja lokalnih vlasti. Tako
gradske vlasti Nove Engleske liče na vlasti rvropskih opština. Lokalne vlasti plantaža i naselja na
jugu su preuzele oblik okružnih vlasti u Britaniji. Lokalne vlasti srdnjeatlantskih država su imale
svojevrsnu mešavinu ova dva oblika. Doseljenici su obično imali određeno nepoverenje prema
višim vlastima, jer su mnogi otišli iz Evrope nezadovoljni politikom centralne vlasti. Dvadesetih
godina 18. Veka dolazi do popularnih   direktnih izbora niza lokalnih funkcionera kao što su:
finansijski   kontrolor,   generalni   tužilac,   inspektor   za   obrazovanje,   šerif   ,   sudeije,   šefovi
departmana.   U   ovo   vreme   se   u   gradovima   formiraju   partijski   mehanizmi   koji   od   početka
kontrolišu i utiču na zapošljavanje na javnim funkcijama i na visinu nagrada po ugovoru   za
javne poslove. Međutim, ovo ubrzo postaje dobar osnov za političku manipulaciju i korupciju.
Reakcija na te probleme dovela je do intervencije države i sprovođenja politike, postavljanja
funkcionera   po   osnovi   kompetentnosti,   a   ne   partijske   pripadnosti.   Da   bi   se   izolovala

Predstavnički dom

- 2

godine mandat

Senat

6 godina

mandat

(posredni izbori)

postavljene

DRŽAVE

Parlament

Guverner

Državni sudovi

LOKALNE VLASTI
OKRUG

Veće

Gradonačelnik,
menadžer

Sudovi

OPŠTINA

Veće

Gradonačelnik ili
komision - birani,
menadžer

ppostavljen

Organi sudske vlasti



Struktura vlasti

Predsednički sistem Sjedinjenih Američkih Država je pluralan.Podela vlasti je vazan princip
političke organizacije Sjedinjenih Američkih Država, kao i princip kontrole i ravnoteže vlasti.
Kongres je predstavničko telo koje donosi zakone i ono ima dva doma: Predstavnički dom i
Senat. Predsednik države je oličenje izvršne vlasti, a Vrhovni sud je na vrhu sudske piramide
vlasti. Između ovih organa vlasti postoje odnosi uzajamne kontrole i uticaja.

Nadležnost kongresa je da usvaja zakone, potvrđuje federalni budžet, može nadglasati
predsednikov veto sa 2/3 glasova u oba doma, može predlagati amandmane na ustav, može
smeniti predsednika, druge federalne funkcioner kao i federalne sudije. Senat dopušta i
potvrđuje imenovanje visokih federalnih funkcionera i odobrava razne ugovore.Senat pokreće i
realizuje smenjivanje predsednika i jednog broja funkcionera, određuje broj sudija, lokaciju i
zakonske nadležnosti federalnih sudova.

Predsednik može predlagati zakone ili podneti veto na zakone. Može sazvati vanrednu,
specijalnu sednicu, može se direktno obratiti javnosi, može pomilovati osuđene za federalna
krivična dela. On imenuje federalne funkcionere na pozicije u Vladi i u federalnim sudovima.
Predsednik imenuje ambasadore i članove kabineta i pregovara u međunarodnim sporovima, ali
sve mora biti potvrđeno od senata. Isto tako je sa selekcijom federalnih sudija. Tako, zakoni
doneti u Kongresu mogu biti zaustavljeni vetom Predsednika.



Političke partije

Sjedinjene Američke Države imaju dvopartijski sistem vlasti, što znači da one imaju dve partije i
da su one najače, to su: Republikanska i Demokratska. Te partije učestvuju u radu Kongresa, ali i
u zakonodavni telima na nivou države i mnogih lokalnih vlasti. One imaju slabu partijsku
disciplinu i diskontinuitet u radu, osim u vreme predizborne kampanje, a posle toga njihova