UNIVERZITET „ DŽEMAL BIJEDIĆ“ U MOSTARU
FAKULTET HUMANISTIČKIH NAUKA
ODSJEK ZA BOSANSKI JEZIK I KNJIŽEVNOST
DIPLOMSKI RAD
LOKATIV U ADVERBIJALNOJ I PRILOŠKO – PRIJEDLOŠKOJ
FUNKCIJI
Studentica: Mentor:
Mostar, Decembar 2012.
IZVORI:
1. Meša Selimović,
Derviš i smrt
, Beogradski grafičko- izdavački zavodi, 1983.
2. Miroslav Krleža,
Hrvatski bog Mars
, Svjetlost, Sarajevo, 1999.
3. Ivo Andrić,
Jelena , žena koje nema,
Svjetlost, Sarajevo, 1977.
4. Branko Ćopić,
Bašta sljezove boje
, Veselin Masleša, Sarajevo, 1983.
5. Meša Selimović,
Krug
, Beogradski grafičko- izdavački zavod, Beograd, 1983.
6. Nedžad. Š. Milanović,
Crveni makovi
, Fojnica,2007.
7. Skender Kulenović, P
onornica
, Civitas d.o.o. Sarajevo, 2004.
8. Mihailo Lalić,
Svadba
, Nolit, Beograd, 1983.
9. Dobrica Ćosić,
Daleko je sunce
, Prosvjeta, Beograd, 1976.
10. Enver Čolaković,
Legenda o Ali- paši
, Svjetlost, Sarajevo, 2009.
11.
Dnevni avaz
, od 05. 11. do 29. 11. 2012., Sarajevo.
12.
Slobodna Bosna
, od 27. 10. do 08. 12. , Sarajevo.
LITERATURA:
1. Batistić, Tatjana,
Lokativ u savremenom srpskohrvatskom književnom jeziku,
Beograd,
1972.
2. Jahić, Dževad/Halilović, Senahid/Palić, Ismail,
Gramatika bosanskog jezika,
Dom
štampe, Zenica, 2000. god.
3. Mićunović, Ljubo,
Savremeni rečnik stranih reči
, Književna zajednica Novog Sada,
1988. god.
4. Piper, Predrag i dr. ,
Sintaksa savremenog srpskog jezika- prosta rečenica ( u redakciji
Milke Ivić),
Institut za srpski jezik, SANU, Beogradaska knjiga, Novi Sad 2005. god.
5. Silić, Josip/Pranjković, Ivo –
Gramatika hrvatskog jezika za gimnazije i visoka učilišta,
Školska knjiga, Zagreb, 2005. god.
6. Stevanović, Mihailo,
Gramatika srpskohrvatskog jezika za više razrede gimnazije,
Bratstvo i jedinstvo
, Novi Sad, 1954. god.
7. Stojičić, Živojin/ Popović, Ljubomir –
Gramatika srpskog jezika za gimnazije i srednje
škole
, Zavod za udžbenike, Beograd, 2008. god.
Lokativ kao padež nije podvrgnut opširnoj analizi , kao što je slučaj sa ostalim padežima o
kojima se može pronaći jako veliki broj radova. Za lokativ je od velikog značaja spomnuti
Tatjanu Batistić i njen veži rad na temu Lokativ u savremenom srpskohrvatskom književnom
jeziku, čiji je predmet rada ispitivanje upotrebe lokativa u savremenom srpskohrvatskom jeziku.
Dakako, postoje i kraći radovi koji ukazuju na posebnost određenih lokativnih faza kao što je rad
Otta Jespersena (1963.)
The Philosphya of Grammar
. Utim radovima nn govori o slučajevima
kada u engleskom jeziku aktivni glagolski oblici imaju pasivno značenje.
Milka Ivić se također bavila problematikom lokativnih faza u slavenskim jezicima u nekoliko
kraćih radova :
O predlogu po u srpskohrvatskom jeziku.
( 1951.)
Ono na šta trebaam ukazati jeste što je veoma mala pažnja padežima data u gramatici bosanskog
jezika, dok detaljnu obradu padeža, pa i lokativa, nalazimo kod Predraga Pipera
Sintaksa
savremenog srpskog jezika, prosta rečenica. U redakciji Milke Ivić
. Također, bitno je spomenuti
i
Gramatiku srpskog jezika za gimnazije i srednje škole
Živojina Stanojčića i Ljubomira
Popovića, zatim
Gramatiku hrvatskog jezika
Josipa Silića i Ive Pranjkovića. U literaturi su
navedene korištene gramatike i izvori iz kojih su ispisani primjeri za upotrebu lokativa.
LOKATIV
MJESTO LOKATIVA U PADEŽNOM SISTEMU
Značenja i službe pojedinih padežnih oblika u većim sintaksičkim jedinicama proučava sintaksa
padeža.
Padeži se prepoznaju po određenim pitanjima ili po nastavku, akcentu, kao i polažaju riječi u
rečeničnom ustrojstvu. Ima ih sedam u našem jeziku. Obično se dijele na :
Nezavisne ili upravne
i
Zavisne ili prave, odnosne kose.
Nominativ i vokativ spadaju u nezavisn epadeže. Dakle, to su imenski oblici koji ne zavise ni od
jedne druge riječi u rečenici. Samostalni su. Zavisni, tj.nesamostalni, su takvi imenski oblici, koji
zavise od drugih riječi u rečenici koju određuju ili dopunjuju. Takvi su : genitiv, dativ, akuzativ,
inastrumental i lokativ.
2
Lokativ je ( od locus – mjesto; oznaka L) oblik imenske riječi kojim se označava o kome/o
čemu se govori, ili gdje se što obavlja , nalazi, boravi, miruje.
3
Govorili su
o pročitanoj knjizi
i odmarali se
u hladovini.
Lokativ pripada grupi perifernih padeža jer ne može u rečenici zauzeti nijednu od tzv. centralnih
sintaksičkih pozicija ( poziciju gramatičkog subjekta ili poziciju direktnog , besprijedloškog
objekta uz prijelazni glagol). Pored obilježja perifernosti, lokativ posjeduje i obilježje
obuhvatnosti, tako da, s jedne strane, zajedno sa dativom čini grupu dvostruko obilježenih
2
Piper, Predrag i dr. ,
Sintaksa savremenog srpskog jezika- prosta rečenica ( u redakciji Milke Ivić),
Institut za srpski jezik, SANU, Beogradaska knjiga, Novi Sad 2005.,str.168.
3
Jahić, Dževad/Halilović, Senahid/Palić, Ismail,
Gramatika bosanskog jezika,
Dom štampe, Zenica,
2000. ,str.194.
LOKATIV U ADVERBIJALNOJ I PRILOŠKO-PRIJEDLOŠKOJ FUNKCIJI
Adverbijalna odredba lokativnih konstrukcija razmatrala se u analizi mjesnog lokativa, kada su u
pitanju bili leksički eksponenti koji su imali konkretno predmetno značenje; bila je u pitanju
kada su se u toj poziciji nalazile i glagolske imenice, zatim lokativ u određenim pasivnim
strukturuma; o adverbijalnoj strukturi lokativa može se govoriti kada njegova povezanost sa
nominativom subjekta nije uvjetovana odnosom pasivnih prema odgovarajućim aktivnim
strukturama, već semantička leksička komponenta u lokativu dozvoljava njihovo preobraćanje u
poziciju imeničkih oblika koje određuju.
6
VREMENSKI LOKATIV
Za najveći broj prijedloških funkcija ( izostaje se prema+ l) iznosi se i značenje vremena.
Što se tiče prijedloga najčešće su u pitanju konstrukcije na + l i u + l, dok se konstrukcija po + l
diferencira po nekim svojim specifičnostima.
Vremenski lokativ u konstrukciji sa prijedlozima na i u, kao i po, ima značenje istovremenosti sa
pojmom koji obilježava.
Najčešće formalno obilježje vremenskog značenja lokativa jeste uvrštavanje prijedloških izraza
za vrijeme i u toku.
Haris se ljutio
na ručku.
Haris se ljutio
za vrijeme ručka
.
Ostani, Vesna,
na ručku.
6
Batistić, Tatjana,
Lokativ u savremenom srpskohrvatskom književnom jeziku,
Beograd, 1972.,str.132.
