1.
UVOD
Lumbalni bol doživi 80% ljudi tokom života. Podjednako je čest kod
osoba oba pola. Ima osobinu da recidivira. Lumbalni bolni sindrom je jedan
od najučestalijih zdravstvenih problema današnjice i najčešći uzrok izostanka
s posla. Procenjuje se da 80% populacije tokom života, bar jednom, oseti bol u
području donjeg, lumbalnog dela kičme, koji recidivira kod najmanje 50%
ovih pacijenata. Problem "bola u leđima" se najčešće javlja u
najproduktivnijem periodu čovjekovog života, između tridesete i pedesete
godine starosti, podjednako često kod osoba oba pola. Kod većine je praćen
smanjenom sposobnošću za rad i potrebom za adekvatnim medicinskim
tretmanom. Međutim, srećna okolnost je ta da većina pacijenata s lumbalnim
bolnim sindromom, uglavnom, prođe kroz odgovarajući medicinski tretman i
oporavi se u potpunosti, a samo kod 5% pacijenata ovaj bol pređe u stadijum
hronične bolesti.
Bol može biti veoma jak, nekad povremen, pojavljuje se postepeno ili
naglo. Uzroci bola u ledjima najčešće su kombinacije činilaca: starenje,
osteoporoza, prolaps intravertebralnog diska, slabost leđnih mišića, fizički
napori, gojaznost. Bol u ledjima može biti ponekad znak i ozbiljnijih bolesti
kao što su dijabetes, bubrežne bolesti ili tumora.
1
2. LUMBALNI SINDROM
Postoje mnogobrojni nazivi za ovo bolno stanje: bolna leđa, bolna krsta,
lumbago, krstobolja. Stručni naziv za bol u leđima je lumbalni bolni sindrom
(LBS). Lumbalni bolni sindrom je skup simptoma različite etiologije koje se
prezentuju u vidu bolova u ovoj regiji i to na prelazu lumbalnog u sakralni
dEo kičme između vrlo pokretnog i opterećenog zadnjeg lumbalnog pršljena i
slabo pokretne sakralne kosti.
Lumbalni sindrom podrazumeva tegobe u vidu bolova, uz
poremećaj funkcije lumbosakralnog dela kičmenog stuba i zaštitnu mišićnu
reakciju na bol (spazam), a često i simptome kompresivne lumbalne
radikulopatije. Kod nas se sreću sledeći nazivi za tegobe u lumbosakralnom
predelu koje su obuhvaćene pojmom lumbalni sindrom: lumbalna diskopatija,
lumbago, lumboishialgija, išijas, kompresivni lumbalni sindrom, lumbalna
spondiloza ili spondilartroza i dr.
Lumbalni bolni sindrom (lumbago) je termin koji određuje bol u
donjem delu leđa, odnosno slabinskom delu kičmenog stuba. Donji deo leđa
podnosi najveće opterećenje i nosi najveći deo telesne težine, zbog čega se
degenerativne promene najčešće i dešavaju upravo u tom delu.
Akutni lumbalni bol
nastaje naglo, najčešće nakon nekog naglog
pokreta ili nepravilnog podizanja većeg tereta. Bol može ponekad biti toliko
jaka da bolesnik ostane trenutno ukočen u određenom položaju. Ako je nastala
kompresija živca bol se prostire duž noge sve do stopala. Zbog bola i
ograničene pokretljivosti bolesnik ne može da obavlja ili veoma teško obavlja
aktivnosti samozbrinjavanja, ne može se dugo zadržati u istom položaju, javlja
2
2.1 ETIOLOGIJA
Najčešći uzrok su degenerativne promene u lumbalnom delu kičme. To
su promene koje nastaju starenjem kičmenog stuba i njegovim opterećenjem.
Ne znači da se javlja kod starih ljudi, naprotiv, sve češće zbog promene
zivotnog stila, se javlja kod osoba izmedju 30 i 40 godina, pa i mlađih. Drugi
znatno ređi uzroci su povrede, zapaljenja, tumori i suženja arterija.
Među brojnim etiološkim faktorima koji dovode do tegoba u
lumbosakralnom predelu čest uzrok je moderan način života. Pored
savremenog, nezdravog načina života, do poremećaja u slabinskom delu
dovodi i prekomerno opterećenje kičme. Usled uklještenja nervnih korenova
(n. ischiadicus) usled protruzije diska, kod nekih bolesnika bol se širi duž
zadnje strane noge sve do stopala kada govorimo o išijasu (ishijalgiji).
Zbog opterećenja kičme, vremenom dolazi do promena na
međupršljenskom diskusu. Njegovo jezgro (nucleul pulposus) se suši, a na
prstenu (anulus fibrosus), koji ga okružuje, javljaju se pukotine. Pri
naprezanju jezgro moze da prodre u pukotine prstena izazivajući bol. Ovo su
višegodišnje promene, a kao zadnja faza može se javiti diskus hernija. Pri
4
nekom naglom pokretu prsten prska, jezgro se provlači i vrši pritisak na
korenove živaca ili (redje) ide ka kičmenoj moždini.
Uzroci bola u kičmi najčešće su kombinacije faktora koji povećavaju
rizik od povrede: starenje, osteoporoza, hernijacija diska, slabost leđnih
mišića, fizički napori, podizanje teških predmeta, savijanje, saginjanje,
iznenadni nespretni pokreti, povećana mineralna gustina kostiju, pušenje,
vibracije, debljina, tumori kičme i organa u karlici i izvan nje.
Predisponirajući faktori za nastanak lumbalnog bolnog sindroma su:
nepravilno dizanje tereta,
nepravilno nošenje tereta,
dugotrajno zadržavanje u istom položaju:
- dugotrajno sedenje,
- dugotrajno stajanje,
dugotrajna vožnja automobilom,
dugotrajno hodanje,
nagli pokreti savijanja trupa,
prekomerna telesna težina,
smanjena telesna aktivnost,
loš položaj u toku spavanja,
hronični stres.
Opšte prihvaćeno mišljenje je da bol u lumbosakralnom predelu
predstavlja jednu od najčešćih bolnih manifestacija savremenog čoveka.
Razlozi za ovo su mnogobrojni. Filogenetski, biomehanički i biohemijski
faktori, uz nepovoljno delovanje faktora vezanih za uslove i način života u
urbanoj sredini, zajedno sa starenjem, multifaktorijalno uslovljavaju ranu
5
položajima tela i pri istezanju išijadičnog nerva. Često su izražene parastezije i
ispadi površinskog osećaja u pojedinim dermatomima. U najtežim slučajevima
nastaju neurološki ispadi koji se sastoje u:
potpunom ili delomičnom gubitku refleksa na donjim ekstremitetima
(patelarni refleks, refleks Ahilove tetive),
motornoj slabosti pripadajuće musculature (najčešće mišići prednje ili
zadnje lože podkolenice),
trofičkim promenama mišića glutealne regije, potkolenice i stopala.
Lumbalni bolni sindrom se klasificira po toku bolesti i dužini trajanja
simptoma. Klasifikacija lumbalnog sindroma po toku (težini) bolesti:
nespecifični lumbalni bol (više od 95%) – bol u krstima od donjih
rebara do glutealne regije,
sindrom išijasa (ispod 5%) – bol se širi najčešće duž jedne noge, što
ukazuje na iritaciju tj. kompresiju nervnih korenova i
progresivni neurološki deficit (manje od 2%).
7
