1
EKONOMSKI FAKULTET
UNIVERZITETA U KRAGUJEVCU
Seminarski rad iz predmeta Nacionalna ekonomija
MAKROEKONOMSKI POKAZATELJI PRIVREDE
REPUBLIKE SRBIJE U PERIODU OD 2001.DO 2015.
GODINE
Mentor: Student:
Prof.dr Petar Veselinović Marina Tošović
br.indeksa:2015/298
Kragujevac, januar 2016.
4
1. POJAM MAKROEKONOMIJE I MAKROEKONOMSKI
POKAZATELJI
Makroekonomija je deo ekonomske nauke koji, za razliku od mikroekonomije koja
objašnjava ekonomsko ponašanje pojedinačnih ekonomskih subjekata (domaćinstava,
preduzeća), proučava ponašanje ukupne ekonomije jedne zemlje i utvrđuje međuzavisnost njenih
važnijih makroekonomskih agregata, koji se dobijaju zbrajanjem velikog broja manjih
mikroekonomskih varijabli.
Makroekonomski pokazatelji su sve relevantne ekonomske veličine ekonomije jedne
zemlje u kojima su zbirno izraženi njeni resursi i rezultati (otuda izraz ekonomski pokazatelji).
Pri tome se pod resursima podrazumevaju svi faktori koji se koriste da bi se ostvarila ekonomska
aktivnost.
Praćenje ponašanja i kretanja makroekonomskih agregata ukazuje na njihove
međuuticaje, što omogućava shvatanje i praćenje ne samo dosadašnjih makroekonomskih
zbivanja (npr: kako je došlo do velike stope nezaposlenosti i kako je smanjiti, i sl.), već i
predviđanja njihova kretanja u dugom i kratkom roku. Na osnovu ovih osobina (kako je nastao i
kako će se dalje razvijati problem nezaposlenosti) zasnovana je teorija makroekonomske
politike.
Najvažniji makroekonomski pokazatelji su:
1
Bruto domaći proizvod (GDP)
Zaposlenost
Inflacija
Uvoz/izvoz
Kamatna stopa
Strane direktne investicije(SDI)
Devizne reserve
Makroekonomski pokazatelji mogu se izražavati u realnim i nominalnim iznosima
(veličinama). Nominalne veličine su one koje se izražavaju u tekućim cenama i koje nisu
usklađene za stopu inflacije, odnosno one sadržavaju i inflaciju. Realne veličine su one koje su
izražene u stalnim cenama i iz kojih je izvučena (izbijena) stopa inflacije.
1
Jokić S.,
Osnovi ekonomije,
Narodna biblioteka Srbije, Beograd, 2003.
5
1.1.
Bruto domaći proizvod (GDP)
Bruto domaći proizvod (eng. Gross Domestic Product – GDP) je tržišna vrednost svih
finalnih roba i usluga proizvedenih u nekoj zemlji tokom datog razdoblja. Iz navedene definicije
se vidi da GDP uključuje kako opipljivu robu (hrana, odeća, automobili i sl.) tako i neopipljive
usluge (lečničke, manikirske i druge usluge), da bi ove različite proizvode i usluge sveli na istu
mernu jedinicu koristimo se tržišnim cenama. U GDP se ubrajaju i proizvodi i usluge koji su
proizvedeni stranim kapitalom u toj zemlji. U obračunu GDP-a se isključuju intermedijarna
dobra (dobra koja se upotrebljavaju u izradi nekog drugog dobra, kao npr. daske koje se koriste
za izradu nameštaja predstavljaju intermedijalno dobro), i međufazne prodaje, tj. one prodaje
koje obavljaju kupci koji nisu krajnji korisnici tog proizvoda, nego dalji preprodavci.
Bruto domaći proizvod (
GDP
) izračunava se tako što se saberu sve tržišne vrednosti
finalnih roba i usluga proizvedenih u jednoj zemlji u odredjenom vremenskom intervalu, po
pravilu dužine od jedne godine. Bruto nacionalni proizvod (
GNP
) se dobija kada se od bruto
domaćeg proizvoda odbiju svi prihodi stanovnika sagledavane zemlje koji pripadaju strancima
kao rezultat njihovog ulaganja u zemlju, a dodaju prihodi stanovnika te zemlje po osnovu
njihovog ulaganja u inostranstvu. Obe kategorije izražavaju tržišnu vrednost proizvedenih dobara
u vremenskom intervalu trajanja godine dana. Za razliku o kategorije GDP, GNP kvantificira
vrednost proizvedenih dobara isključino domaćih vlasnika faktora.
Bruto domaći proizvod (
Y
) se sastoji iz sledećih komponenata: lične potrošnje
C
;
investicione potrošnje
I
; javne potrošnje
G
i vrednosti neto izvoza
X
. To je istovremeno finalna
upotreba bruto domaćeg proizvoda. Potrošnja predstavlja izdatke domaćinstava na robu i usluge.
Investicije se sastoje od vrednosti proizvodne opreme, zaliha i gradjevinskih objekata. Javna
potrošnja, odnosno državni izdaci obuhvataju izdatke za robu i usluge počev od lokalnih do
saveznih vlada. Neto izvoz jednak je razlici izmedju uvoza i izvoza roba i usluga posmatrane
zemlje. Medju komponentama bruto domaćeg proizvoda veličina
C
ima daleko najveće učešće,
dok je komponenta
I
daleko najnestabilnija.
Nominalni GDP je vrednost finalnog autputa u nekoj ekonomiji u cenama koje važe u
periodu u kojem je autput proizveden. Ova kategorija se menja iz godine u godinu iz
jednostavnog razloga što obim proizvodnje varira u fizičkom smislu, s jedne, ali i zbog promena
tržišnih cena, s druge strane. Promene u nominalnom bruto domaćem proizvodu su rezultat
promena cena i govore o razlikama u proizvodnji roba i pružanju usluga na makroekonomskom
nivou. Zbog toa se u makroekonomskim analizama češće koristi pokazatelj realnog GDP u
različitim godinama. Realni GDP izražava iznos ukupnog autputa u bilo kom periodu u cenama
koje važe za bazni period. Realni GDP je merilo fizičke proizvodnje nacionalne ekonomije u
različitim vremenskim periodima gde se vrednosti svih proizvedenih dobara izračunavaju u
konstantnim cenama.
