EKONOMSKI PRISTUP U ANALIZI LJUDSKOG PONAŠANJA- GARI BEKER
Sadržaj:
Uvod
.......................................................................................................................................... 2
I
Definisanje
ekonomske
nauke
........................................................................... 5
II
Ekonomski
pristup
ljudskom
ponašanju
...................................................... 7
III Ljudi kao osnovna sredstva: investicije u ljudski kapital
...................... 11
Zaključak
....................................................................................................................................
15
Literatura
...................................................................................................................................
17
1
EKONOMSKI PRISTUP U ANALIZI LJUDSKOG PONAŠANJA- GARI BEKER
Uvod:
U ovom seminarskom radu pokušaćemo da prikažemo kako je Gari Beker
primijenio ekonomski pristup u analizi ljudskog ponašanja i društvenih problema
u tradicionalno ne-ekonomskim područjima. Osvrnućemo se i na njegovo
poimanje racionalnosti, odnosno da li osoba može donijeti odluku (izabrati
između ponuđenih alternativa) i da li to može činiti dosljedno. Kako je teorija
racionalnog ponašanja zapravo vrlo fleksibilna teorija izbora koju je Beker
prepoznao kao takvu i usavršio je i koristeći se njome uspio izvesti mnoštvo
važnih i korisnih uvida o ponašanju ljudi u svakodnevnom životu.
2
EKONOMSKI PRISTUP U ANALIZI LJUDSKOG PONAŠANJA- GARI BEKER
bavile druge društvene nauke. Bekerov doprinos nije u tome što je pronašao
nova oruđa (metode) ekonomske analize, već što je konvencionalna, dobro
razrađena i veoma djelotvorna oruđa te analize primijenio na fenomene na koje
prije njega niko nije ni pomišljao da ih primijeni. Primjena tih oruđa dovela je do
novih saznanja o analiziranim fenomenima“.
2
„Beker je primjenom oruđa ekonomske analize došao do određenih konzistentnih
rezultata, koji se empirijski mogu potvrditi ili osporiti. Time je ekonomsku nauku
uveo u oblasti koje su do tada za nju bile zabranjena zona. U takve novoosvojene
oblasti ekonomske analize spadaju, na primjer, ponašanje domaćinstva, odnosno
porodice i njenih članova, odluke u pogledu sklapanja braka i razvoda, fertilitet,
rasna, polna i verska diskriminacija, kriminal, politički procesi itd. Na taj način
je Beker stvorio svojevrstan ekonomski (metodološki) imperijalizam i postao prvi
komandant te imperije“.
3
Cilj Bekera je da napravi „opšti model ponašanja“. Prema Bekeru, postoje tri
faktora koji deluju na ekonomskom polju: maksimizirajuće ponašanje, tržišna
ravnoteža (eksplicitno ili implicitno tržište) i stabilne preferencije.
Revolucionarnost Bekerove teorije počiva na opštosti principa maksimizacijske
racionalnosti aktera u društvenim fenomenima koju je objasnio još davne 1962.
godine.
2
Pelević. B., 2004: Ekonomski nobelovci 1990-2003, Centar za izdavačku delatnost Ekonomskog
fakulteta u Beogradu, Beograd, str. 137
3
Ibidem, str.138
4
EKONOMSKI PRISTUP U ANALIZI LJUDSKOG PONAŠANJA- GARI BEKER
„Primenjujući model na problematici agregiranih efekata na tržištu, razdvojio je
nivo ponašanja pojedinačnih aktera (npr. domaćinstvo ili firma) i nivo ukupnih
efekata. Oni nijesu uvek istosmjerni kako se ranije pretpostavljalo, tj. odluke
aktera se ne prelivaju direktno u agregirane efekte. Ponašanje aktera (npr.
domaćinstva) na tržištu može biti raznovrsno: impulsivno, tradicionalno,
iracionalno, a ipak da konačni efekti budu racionalni. Efekti „nevidljive ruke
tržišta“ primoravaju i one koji imaju iracionalnu impulsivnost u ponašanju da u
konačnom ishodu postanu racionalni“.
4
4
Becker, G.S. (1962) Irrational behavior and economic theory. The Journal of Political
Economy. 70 (1): 1-13.
5
EKONOMSKI PRISTUP U ANALIZI LJUDSKOG PONAŠANJA- GARI BEKER
konvencionalnih analitičkih tehnika, unio novi pristup i na taj način produbio
ekonomsku analizu tih fenomena. Tipičan primjer toga je analiza ponašanja
domaćinstva, koja se do Bekera zasnivala isključivo na teoriji potrošnje i
zbog toga su određene promjene u ponašanju domaćinstva, koje teorija
potrošnje nije mogla da objasni, umjesto ekonomskom analizom, objašnjavane
delovanjem, sa stanovišta ekonomske analize, egzogenih faktora, poput promjene
preferencija domaćinstava. Bekerov doprinos je, izmedu ostalog, u tome što se
sada promjene ponašanja porodice, odnosno domaćinstva, u daleko većoj mjeri
mogu objasniti promjenama cijena i dohotka, dakle pravim ekonomskim
faktorima, umjesto da se prst upire na metafizičke promjene preferencija.
„Beker je reformulisao ekonomsku teoriju ponašanja domaćinstva, tako što je
u nju uključio teoriju proizvodnje i teoriju investicija. U tom kontekstu se
postavlja pitanje osnovnog resursa kojim raspolaže porodica. U skladu sa
teorijom proizvodnje, vrijeme je osnovni ograničeni resurs domaćinstva, koji se
može alternativno upotrijebiti u cilju maksimizovanja korisnosti koju uživa
domaćinstvo. Ovde se ne radi o staroj i u mikroekonomskoj teoriji davno i
dobro poznatoj alternativnoj upotrebi vremena za rad i dokolicu, već o
alternativnim upotrebama te „dokolice“ - ona u Bekerovoj teoriji postaje radno
vrijeme u specifičnoj proizvodnoj funkciji domaćinstva, pri čemu članovi
porodice, odnosno domaćinstva, proizvode tzv. osnovna dobra, čijom potrošnjom
domaćinstvo uživa korisnost. Ljudi (članovi domaćinstva) postaju osnovna
sredstva (imovina) domaćinstva-fabrike, a djeca trajna potrošna dobra koja
kontinualno generišu usluge koje ulaze u funkciju korisnosti roditelja, odnosno
7
