4
2. Pojam marksizma
Postoje različita određenja pojma “marksizma“. Svako od njih je manje ili više
marksističko, i svako od njih je manje ili više kontroverzno.
Osnovna društveno – ekonomska postavka marksizma je:
“U društvenoj proizvodnji svoga života ljudi stupaju u određene, nužne, od njihove volje
nezavisne odnose – odnose proizvodnje, koje odgovaraju određenom stepenu razvitka
njihovih materijalnih proizvodni snaga. Celokupnost tih odnosa proizvodnje sačinjava
ekonomsku strukturu društva, realnu osnovu na kojoj se diže pravna i politička
nadgradnja i kojoj odgovaraju određeni oblici društvene svesti. Način proizvodnje
materijalnog života uslovljava društveni, politički i duhovni proces života uopšte.
Ne određuje svest ljudi njihovo biće, već obrnuto, njihovo društveno biće određuje
njihovu svest. Na izvesnom stepenu svoga razvitka materijalne proizvodne snage
društva dolaze u protivriečnost sa postojećim odnosima proizvodnje, ili sa odnosima
svojine u kojima su se dotle razvijale.
Iz oblika razvitka proizvodnih snaga ti se odnosi pretvaraju u njihove okove. Tada
nastupa epoha socijalne revolucije. Sa promenom ekonomske osnove vrši se brži ili
sporiji prevrat u čitavoj ogromnoj nadgradnji... U opštim crtama mogu se azijatski,
antički, feudalni i savremeni buržoaski način proizvodnje označiti kao naredne epohe
ekonomske društvene formacije“. ( Marks )
Izvori i elementi marksizma (prema Lenjinu, 1913.)
5
2.1. Istaknuti marksisti
Karl Hajnrih Marks
(1818 – 1883) je bio uticajni nemački filozof, ekonomista i
revolucionar. Imao je dosta uspeha kao novinar i kao filozof, ali poznat je po istorijskim
analizama međuklasnih odnosa i konflikata.
Najznačajnija dela su mu Kapital, u kojem praktično uspostavlja političku ekonomiju kao
nauku, i Komunistički manifest u čijem je pisanju učestvovao i Fridrih Engels.
Glavni akcenat u svom radu Marks stavlja na ekonomiju. Za Marksa istorija svakog
dosadašnjeg društva je zapravo istorija klasnih borbi. Ako napravimo jedan istorijski
pregled razvoja dosadašnjih društava uočićemo da je čovečanstvo uvek bilo podeljeno
na klase. Od drevnih civilizacija pa do danas postojali su klasni antagonizmi koji su,
kako to Marks primećuje, gurali točak istorije unapred. Upravo je tu, on video polugu
čitavog društvenog razvoja.
Vladimir Iljič Uljanov “
Lenjin
“
( Simbirsk, 22. aprila 1870 – Gorki kraj Moskve, 21.
januara 1924 ), ruski revolucionar, državnik, filozof i publicist. U politici je bio do
krajnosti pragmatičan, surov i krajnje nemilosrdan prema svakom ko mu se usprotivi.
Predvodnik Oktobarske revolucuje 1917. u Rusiji; osnivač prve Komunističke partije i
Komiterne; utemeljitelj Ruske Socijalističke Federacije Sovjetskih Republika i
Sovjetskog saveza.
U dvadeset petoj godini, 1895, odlazi prvi put u inostranstvo gde, u Švajcarskoj,
upoznaje velike figure ruskog marksizma toga doba - Plehanova, Akselroda i Veru
Zasulic . Niko njime nije naročito impresioniran, vraca se u Petrograd, postaje "aktivni
revolucionar", biva uhapšen i osuđen i poslan u dvogodišnje progonstvo u Sibir, na
obale reke Lene. Tamo po reci Leni i dobija svoj pseudonim, Lenjin.
Oktobarska revolucija
je naziv koji se koristi za drugu fazu ruske revolucije, nakon koje
je u Rusiji godine 1917. ustanovljena
prva socijalistička država
. Revoluciju su
vodili boljševici na čelu sa Lenjinom, te je njome srušena ruska Privremena vlada,
ustanovljena nakon Februarske revolucije kojom je ukinuto Rusko Carstvo.
U istoriji će ostati zapamćen po tome sto je uspeo da postavi temelje jednoj potpunoj
utopiji koja će ipak potrajati skoro čitav vek.
Fridrih Engels
(Barmen, 28. septembra 1820. – London, 5. avgusta 1895.) je bio
nemački sociolog, filozof i revolucionar poznat kao bliski saradnik Karla Marksa i jedan
od suosnivača filozofskog pravca i ideologije zvane marksizam. Nakon izbijanja
revolucije u Nemačkoj (1848.) Engels se vraća u domovinu, gde zajedno sa Karl
Marksom stoji na krajnje levom krilu revolucionarnih snaga i učestvuje u osnivanju lista
