Antičko doba
Eratosten-osnivač matematičke geografije.
Eudoks sa Knida– prvi pokušao da odredi obim Zemlje, prvi je projektovao krugove sa
nebeske sfere na Zemlju, prvi je tvrdio da je Sunce mnogo veće od Zemlje, prvi je uveo
geografske koordinate (uz podelu kruga na 360°),…
Hiparh je otkrio pojavu
precesije ili prethođenja ekvinocijuma
. Prolećna tačka ili tačka
prolećne ravnodnevnice pomera se za 36” ka zapadu svake godine. Insistirao je na
matematičkoj osnovi geografske karte, smatrajući da je geografski prikaz na karti veran
ako su prethodno matematički određeni položaji tačaka na Zemljinoj lopti i ako su te
tačke nanesene na ravan karte po određenom matematičkom zakonu.
Krates – napravio globus.
Marin Tirski - odredio da meridijan koji prolazi Kanarskim ostrvima bude početni
meridijan, paralelu ostrva Rodosa je odredio za glavnu.
Klaudije Ptolemej – izložio je geocentrični sistem sveta (model sveta u kome se u samom
centru nalazi Zemlja, dok sva ostala nebeska tela kruže oko nje).
Smatrao je da se planete
kreću u direktnom smeru po malim krugovima – epiciklima, a da se centri ovih epicikala kreću u
istom smeru oko Zemlje po znatno većim krugovima – deferentima.
Abu Rajhan al Biruni - prvi opisao polarnu ekvidistantnu azimutnu projekciju nebeske sfere.
Gerhard Merkator - prvi put upotrebio reč atlas, unapredio konstrukciju i izradu globusa.
Nikola Kopernik - “O obrtanju nebeskih tela” – heliocentricni sistem.
Johan Kepler - orbite planeta su elipse.
Galileo Galilej - kostruisao prvi teleskop 1609. godine.
Isak Njutn – zakon univerzalne gravitacije -
Između svaka dva tela u vasioni postoji privlačna
sila koja deluje duž prave linije koja ih spaja. Ta sila je direktno proporcionalna proizvodu
njihovih masa a obrnuto proporcionalna kvadratu rastojanja izmedju njih.
Kosmičke brzine -
inicijalna brzina koju mora da ima telo kako bi savladalo gravitaciono
privlačenje dugog tela.
Prva kosmička brzina
- brzina koju je potrebno dati objektu da ostane u kružnoj putanji u
odnosu na planetu.
Druga kosmička brzina
- najmanja brzina koju je potrebno dati objektu da napusti
gravitaciono polje planete.
Treća kosmička brzina
- najmanja brzina koju je potrebno dati objektu da napusti Sunčev
sistem i ode u međuzvezdani prostor.
Četvrta kosmička brzina - minimalna brzina koju je potrebno dati objektu da napusti
galaksiju Mlečni put.
OBLIK I VELIČINA ZEMLJE
Anaksimander je smatrao da Zemlja ima oblik valjka koji leži u centru nebeske sfere.
Aristotel iz posmatranja pomračenja Meseca zaključuje da je Zemlja loptasto telo jer je
senka koju baca na Mesec prilikom pomračenja zaobljena.
Prvi koji je dosta precizno izračunao obim planete bio je Eratosten.
Hajgens I Njutn su zaključili da Zemlja ima oblik obrtnog elipsoida tj. da je spljoštena na
polovima, a proširena u ekvatorskom pojasu usled dejstva centrifugalne sile.
Žak Kasini je tvrdio da je Zemlja ispupčena na polovima na osnovu merenja na Pariškom
meridijanu.
Detaljnim merenjem sile zemljine teže utvrđeno je da je ona slabija iznad kontinenata a
jača iznad morskih i okeanskih basena. Stvarni oblik zemlje je zatalasani elipsoid koji je
Listing 1873. Godine nazvao
geoid.
Geoid je ekvipotencijalna površ na koju je, u svakoj tački, pravac sile teže upravan
.
U 17. veku, Džejms Ašer, odredio je datum stvaranja sveta, na osnovu brojanja
generacija ljudi koji se pojavljuju u Bibliji. Odredio je da je Zemlja stara 6019. godina.
Naučno utvrđena i prihvaćena starost Zemlje je 4.54 milijardi godina.
Haton je ukazivao na činjenicu da je Zemlja beskonačno stara.
3,8 milijardi godina stare stene na Grenlandu.
NEBESKA SFERA
Ima sledeća svojstva:
1. Centar se nalazi u centru Zemljine lopte.
2. Radijus je neodređen. Nebeska sfera ima jedinični radijus.
3. Na nebesku sferu se centralno projektuju sva nebeska tela, bez obzira na njihovu
stvarnu udaljenost od Zemlje.
4. Veličina Zemlje u odnosu na nebesku sferu je zanemarljivo mala, tako da se bilo koji
pomak na površini Zemlje ne odražava na prave povučene ka nebeskim telima. Prave od
bilo koje tačke nebeske sfere ka svim tačkama Zemljine površine su međusobno
paralelne.
5. Horizont ( ravan koja tangira Zemljinu loptu u datoj stajnoj tački seče nebeski svod po
velikoj kružnici) deli nebesku sferu na vidljivu i nevidljivu. Polovi su zenit i nadir.
6. U odnosu na Zemlju, prividno se obrće od istoka ka zapadu oko nebeske ili svetske ose,
koja predstavlja zamišljeni produžetak Zemljine rotacione ose.
7. Nebeska osa je polarna osa nebeskog ekvatora koji leži nad Zemljinim ekvatorom i deli
nebesku sferu na severnu i južnu nebesku hemisferu. Polovi nebeskog ekvatora su
Severni i Južni nebeski pol.
