1
Uvod
O elementima ličnog statusa građana nadležni organi uprave vode razne
evidencije. Pod službenom evidencijom podrazumeva se ona evidencija za koji je
zakonom propisano da se ima voditi po službenoj dužnosti.
1
Na osnovu evidencija
nadležni organi stuču saznanja o određenim podacima koji su relevantni za pojedine
pravne situacije, ali isto tako i kao pretpostavka za izdavanje isprava gradjanima na
osnovu kojih oni mogu da ostavre svoja prava i interese. Najčešće je to podloga za
izdavanje javnih, odnosno službenih isprava. Putem evidencija, ostvaruje se uvid u
izvršavanje zakona, zatim osnov su i za statistička istraživanja u pojedinim upravnim
oblastima, pa tako postaju i osnov za naučna istraživanja. Službene evidencije imaju
i procesnopravni karakter, jer se putem njih omogućava procesualizacija i
utvrdjivanje činjenica u upravnom postupku odnosno formalizacija odgovarajućih
stanja i događaja koji imaju značaj za pravne odnose.
Službene evidencije mogu se voditi u okviru raznih evidencija koje vide organi
unutrašnjih poslova, koje vode organi starateljstva, a pored iznetog i u okviru
matičnih knjiga.
Matične knjige su osnovne službene evidencije o ličnom stanju građana.
2
Kao
posebna upravna materija, prema našim propisima, pitanja u vezi sa vođenjem
matičnih knjiga regulisana su zakonom o matičnim knjigama.
3
O ličnom stanju
građana vode se:
- matična knjiga rođenih,
- matična knjiga venčanih i
-matična knjiga umrlih (u daljem tekstu: matične knjige).
U matične knjige upisuju se činjenice rođenja, državljanstva, braka, smrti i druge
zakonom predviđene činjenice i promjene u vezi s njima. Matične knjige, izvodi iz
matičnih knjiga i uverenja koja se izdaju na osnovu matičnih knjiga su javne isprave.
1
Uporedi: Stevan Lilić, "Status lica i administrativne procedure u pravu EU", u zborniku, Pravo EU,
Beograd, 1998.
2
Prve podsticaje za vodjenje matičnih knjiga u evropslim zemljama dale su crkvene vlasti. Neke
odredbe o vodjenju matičnih knjiga donsene su na Leteranskom saboru 1217,god, a odnosile su se na
čin venčanja i moguće zloupotrebe.
3
Zakon o matičnim knjigama, "Sl. glasnik RS", br. 20/2009 i 145/2014.
2
Podaci upisani u matične knjige i činjenice koje se njima dokazuju smatraju se
istinitim dok se na zakonom propisan način ne dokaže suprotno, jer za javne isprave
postoji oboriva pretpostavka da su istinite.
Matične knjige vode se za svako naseljeno mesto, zasebno, po matičnim područjima
koje određuje opštinska skupština. Opštinski organ uprave nadležan za poslove
uprave odnosno autonomne pokrajne obezbeđuje vođenje matičnih knjiga. Matične
knjige vodi posebno ovlašćeno službeno lice, odnosno matičar.
Vrste matičnih knjiga
Prema našem Zakonu o matičnim knjigama razlikujemo sledeće vrste matičnih
knjiga:
4
1.
Matična knjiga rođenih
- U matičnu knjigu rođenih upisuju se:
a) podaci o rođenju, i to: ime i prezime, pol deteta, dan, mesec, godina, čas i mesto
rođenja deteta, jedinstveni matični broj građanina (u daljem tekstu: JMBG),
državljanstvo, nacionalnost i veroispoviest,
b) podaci o roditeljima deteta, i to: ime i prezime, ako su roditelji u braku i prezime
pre zaključenja braka, JMBG roditelja, državljanstvo, prebivalište i adresa stana,
4
vidi: čl 2, st 2, Zakon o matičnim knjigama, "Sl. glasnik RS", br. 20/2009 i 145/2014.
4
Upis činjenice rođenja za lice koje je rođeno u inostranstvu i kome je upisana
činjenica državljanstva Republike Srbije, a nije upisana činjenica rođenja u matičnoj
knjizi rođenih Republike Srbije, upisuje se u matičnu knjigu rođenih matičnog
područja mesta u kome je upisana činjenica državljanstva.
2. Matična knjiga venčanih
je knjiga u koju se upisuje činjenica zaključenje braka,
koja se vodi za matično područje mesta u kome je brak zaključen.
U matičnu knjigu venčanih upisuju se:
a) podaci o zaključenju braka i to: ime i prezime supružnika; dan, mesec, godina i
mesto zaključenja braka; dan, mesec, godina i mesto rođenja, JMBG, državljanstvo,
nacionalnost, veroispovest, prebivalište i adresa stana supružnika; izjava supružnika
o njihovom prezimenu,
b) ime i prezime roditelja supružnika, ime i prezime i prebivalište svedoka pri
zaključenju braka, ime i prezime službenog lica pred kojim je brak zaključen, ime i
prezime matičara i ime i prezime tumača ako je pri sklapanju braka bio neophodan,
v) promena imena i prezimena supružnika,
g) ime i prezime i prebivalište punomoćnika, ako pri zaključenju braka jednog
supružnika zastupa punomoćnik i
d) oglašavanje braka nepostojećim, poništenje braka i prestanak braka.
Presudu kojom se brak razvodi, oglašava nepostojećim ili poništava sud u roku od 15
dana od dana pravosnažnosti presude dostavlja nadležnom matičaru radi upisa u
matičnu knjigu rođenih i matičnu knjigu venčanih.
7
3. Matična knjiga umrlih
je knjiga u koju se upisuje činjenica smrti, a koja sadrži
sledeće podatke:
a) podaci o smrti, i to: ime i prezime umrlog, njegovo prezime pre zaključenja braka,
pol, dan, mesec, godina, čas i mjesto smrti, dan, mjesec, godina i mesto rođenja,
JMBG, bračno stanje, državljanstvo, nacionalnost, veroispovest, prebivalište i adresa
stana,
8
7
Slobodan Vučičević, Milan Bjelić, Upravno pravo,Beograd, 2012,str.142.
8
član 45,stav 2,
Zakon o matičnim knjigama, "Sl. glasnik RS", br. 20/2009 i 145/2014.
