1. Rijardijanski model – teorija komparativnih prednosti
Pretpostavka Ricardovog modela je da se RAD, koji je jedini FAKTOR proizvodnje, koristi u 2 zemlje za proizvodnju 2
proizvoda.
Tehnologije za proizvodnji istih proizvoda u dvije zemlje su razlicite. Model poazuje da je objema zemljama isplativo
da se specijaliziraju u proizvodnji onog proizvoda u kome imaju KOMPARATIVNE PREDNOSTI I da taj proizvod IZVOZE.
Ukoliko neka zemlja u poredjenju sa drugom ima apsolutne prednosti u proizvodnji oba proizvoda, ona ima
komparativne prednosti u proizvodnji onog proizvoda kod koga njena produktivnost u vecoj mjeri nadmasuje
produktivnost druge zemlje. A ako jedna zemlja nema spsolutne prednosti u proizvodnji oba proizvoda, ona ima
komparativne prednosti u proizvodnji onog kod koga je njeno zaostajanje u produktivnosti manje.
Specijalizacija zavisi od odnosa relativne cijene I opotrunitetnih troskova. Zemlja ce se specijalizirati u proizvodnji
onog proizvoda u kome je relativna cijena visa od oportunitetnih troskova. Ako je cijena jednaka oportunitetnom
trosku zemlja ce proizvoditi oba proizvoda.
Zemlja ce se specijalizirati u proizvodnji proizvoda kojeg moze proizvesti efikasnije u odnosu na druge proizvode.
Pretpostavke:
-
2x2x1 (2 proizvoda, 2 zemlje, 1 faktor)
-
Radna teorija vrijednosti
-
Konstantni troskovi
-
Savrsena konkurencija
-
Puna zaposlenost
-
Slobodna trgovina
-
Transportni troskovi 0
-
Savrsena mobilnost faktora proizvodnje unutar zemlje I nemobilnost izmedju zemalja
-
Staticnost ukusa, resursa I efikasnosti
Razog specijalizacije I razmjene ogleda se u razlicitoj PRODUKTIVNOSTI proizvodnih faktora.
2. Klasi
čne teorije
Klasicne teorije medjunarodne trgovine pojavile su se u drugoj polovini 18. stoljeca i pocetkom 19. stoljeca, u
Engleskoj u vrijeme dominacije liberalizma koji je ovim teorijama dao njihovo glavno obiljezje – kocept slobodne
trgovine. Klasicne teorije su imale zadatak da dokazu da je u interesu drzave da ne ogranicava niti jedan vid vanjske
trgovine.
Osnovne karakteristike:
-
pojavile su se do 1945.godine,
-
„univerzalne“ teorije ( u stvarnosti ogranicene primjenjivosti),
-
makroekonomske teorije (glavni akter zemlje; fokus analize na zemljama; razvili su ih teorijski ekonomisti),
-
staticke teorije (staticke polazne pretpostavke)
-
zasnovane na analizi elemenata ponude (troskovi)
-
objasnjavaju inter-industrijsku trgovinu i specijalne slucajeve IIT (npr. Sezonsku i pogranicnu trgovinu)
-
teorije statistickih komparativnih prednosti
Doprinosi klasicnih teorija:
-
pocetak izucavanja vanjskotrgovinskog impulsa
-
spoznaja znacaja specijalizacije i medjunarodne podjele rada kao osnove na kojoj pociva medjunarodna
razmjena
-
djelimicno objasnjenje inter-industrijskih trgovinskih tokova
-
Nedostaci:
-
apstraktnost i staticnost polaznih pretpostavki
-
analiza iskljucivo elemenata ponude
-
nemogucnost da proniknu u uzroke razlika u komparativnim troskovima
-
nemogucnost da objasne parcijalnu specijalizaciju
Klasicne teorije:
1.
teorija apsolutnih prednosti Adam Smith
(Zemlja ce se specijalizirati u proizvodnji proizvoda u kojima ima
apsolutnu prednost i te proizvode ce razmjenjivati za one koji se efikasnije proizvode u drugim zemljama)
2.
teorija komparativnih prednosti David Ricardo
(zemlja se treba specijalizirati u proizvodnji proizvoda koji
moze proizvesti efikasnije u odnosu na druge proizvode, cak i ukoliko zemlja nema apsolutnu prednost u tom
proizvodu)
3.
Teorija reciprocne traznje J.S.Mill
(djeluje kao nadopunjenje teorije komparativnih prednosti. Uvodi
elemente traznje misleci da nije dovoljno ustanoviti samo komparativne prednosti u medjunarodnoj
razmjeni)
Pretpostave ovih teorija:
-postojanje teor. Vrijednosti
-posmatra se samo ucinak rada
-slobodna trgovina
3. Neoklasicne teorije
Neoklasicne teorije, kao sto sam naziv govori, zadrzale su niz slicnosti sa klasicnim teorijama, ali istovremeno
mijenjaju neke kljucne elemente sadrzane u klasicnim teorijama.
Slicnosti sa KT:
-
Pretpostavke savrsene konkurencije, slobodne trgovine, pune zaposlenosti
-
Teza o vanjskotrgovinskom impulsu zasnovanom na principu komparativnih prednosti
Osnovna teza klasicnih teorija o vanjskotrgovniskom impulsu zasnovanom na principu komparativnih prednosti
cvrsto stoji i u Neoklasicnim teorijama. Neoklasicari su otisli i koram dalje – djelimicno su razvijetlili uzroke razlika u
komparativnim prednostima.
Razlike u odnosu na klasicne teorije:
-
Dvo- i visefaktorski modeli
-
Napustanje radne teorije vrijednosti
-
Novcano umjesto fizickog izrazavanja troskova
-
Konstantni i promjenljivi troskovi
-
Kompletna i parcijalna specijalizacija
-
Uvodjenje transportnih troskova u analizu
Rani neoklasicari:
Frank William Taussig, Frank Graham, Gattfried Haberler, Eli Heckscher, Bertil Ohlin i dr.
Taussig je prvi uveo u analizu dva faktora proizvodnje (radi kapital, a troskove izrazio novcano;
Haberler je uveo u analizu sva tri faktora proizvodnje, konstantne zamijenio promjenljivim troskovima, umjesto
prosjecnih analizirao marginalne troskove;
Graham je radio sa modelom „vise zemalja – vise proizvoda“
Neoklasicne teorije:
1.teorija oportunitetnih troskova (Gattfried Haberler)
2. H-O teorija (Heckscher-Ohlinova teorija)
3. Taussig teorema
Zaključak:
Konvencionalne teorije uspijevale su dijelom objasniti samo inter-industrijsku trgovinu koja je dominirala
u vrijeme njihovog nastanka.
Inter-industrijska trgovina je trgovina proizvodima različitih industrija.
