4
1.
POJAM MEĐUNARODNE EKONOMIJE
Međunarodna ekonomija kao naučna disciplina je primjenjena ekonomska naučna
disciplina koja istražuje međunarodne trgovinske tokove, pojave i politike vezane za ovu
praksu ,može se posmatrati sa dva gledišta i to:
-
Teorijeskog
-
Tehničkog
Teorijesko gledište međunarodne ekonomoje podrazumjeva skup o spoljnoj trgovini kao
naučnoj disciplini.
Tehničko gledište međunarodne ekonomije odnosi se na način poslovanja u spoljnoj trgovini
koji započinje od istraživanja inostranog tržišta, inostrane ponude, zaključivanjem
međunarodnog ugovora, isporuka robe ,naplate potraživanja.
1.1.
Spoljna trgovina kao ekonomska djelatnost
Ako su partneri u razmjeni države ,onda govorimo o
međunarodnoj razmjeni
1
, međunarodnoj
trgovini ili spoljnoj trgovini neke zemlje. Riječ trgovina potiče od latinske riječi
commericum
.
Definicije trgovine mogu se razvrstati u dvoije grupe:
a.) UTILITARISTIČKE (naglasak je na ostvarivanju profita,kao cilja prodaje koja je
kupljena da bi bila skupljen prodata. U trgovini se novac stvara pomoću novca).
b.) FUNKCIJSKE (nagalasak je na ulozi trgovine u društvenoj podjeli rada,kao posrednik
između proizvođača i potrošača tj.tzv intermedijarna uloga trgovine.
Spoljna trgovina je jedinstvena djelatnost, tj.spoljna trgovina je proširenje unutrašnje
trgovine. Sa makro gledišta ,međunarodna trgovina je razmjena roba između zemalja –
izvoznica i zemalja-uvoznica.
1
Prof.dr. Nevenka Nićin, Osnovi ekonomoje (prvo izadanje),Evropski univerzitet Brčko
distriktra,2015.god.,str.133.
5
1.2.
Uslovi nastanka trgovine
Za trgovinu nužna su tri uslova:
a.) Društvena podjela rada
b.) Privatno vlasništvo
c.) Višak proizvoda
U tehničkom pogledu ,razmjena uvijek počinje ponudom jednog od partnera ,a kada drugi
partner prihvati ponudu razmjena tj.trgovina se može izvršiti.
1.3.
Posebnost međunarodne trgovine
-
Roba koja se razmjenjuje prelazi državnu granicu ,odnosno carinsko područje
-
Izvoznik je rezident jedne zemlje ,a uvoznik rezident druge zemlje
-
Kao svjetski novac može biti druga roba tzv.trampa .devize,zlato
-
Zemlja izvoznica i zemlja uvoznica imaju različita društveno-ekonomska obilježja
(različit nivo proizvodnih snaga ,različit nivo dohotka per kapita,različiti običaji,..)
-
Pokretljivost faktora proizvodnje je manja zbog protektionističkih mjera
-
Otežan način priopštavanja zbog razlika u jeziku
-
Neekonomski faktor (tzv.hladni rat,ratno stanje,..) usporavajuće djeluje na spoljno
trgovinsku razmjenu
1.4.
Uloga trgovine
Pod ulogama trgoviine se podrazumjevaju oni njeni zadaci koje obavlja između proizvodnje i
potrošnje.
Tri bitne uloge za trgovinu:
a.) Međusobno
(interpersonalno
) posredovanje – razmjena roba je između rezidenta
različitih zemalja
b.) Međumjesno (
interlokalno
) posredovanje –razmjena roba između različitih zemalja
c.) Međuvremensko (
intertemporalno
) posredovanje –vremensko je uskladjivanje ponude
iz jedne zemlje i potražnje u drugoj zemlji
2.
TIPOLOGIJA SPOLJNE TRGOVINE
1. S obzirom na odnos opšteg i posebnog : OPŠTA I POSEBNA SPOLJNA TRGOVINA
2. S obzirom na zemlje : ST SAD-A , ST JAPANA ,..
