1. Međunarodne finansije kao segment međunarodne ekonomije

Polazeći od date odrednice poslovnih finansija kao naučne i praktične discipline,
međunarodne poslovne finansije:

a) Kao naučna disciplina izučavaju 3 aspekta finansija:

1. Međunarodno finansijsko upravljanje preduzećem,
2. Međunarodno investiranje i analizu rizika i
3. Međunarodno finansijsko tržište i institucije.

b) Kao upravljački koncept u preduzeću izučavaju:

1. Međunarodno finansijsko okruženje
2. Međunarodne finansijske instrumente i
3. Međunarodno upravljanje finansijama preduzeća.

2. Pojam, razvoj i značaj međunarodnog finansiranja

Poslovne finansije

su naučna disciplina koja se bavi teorijom finansijskog upravljanja u

preduzeću kao samostalnom ekonomsko-pravnom subjektu privređivanja u robnonovčanoj
privredi.

Međunarodne finansije

u užem smislu obuhvataju izvoz i uvoz kapitala i novca i prodaju robe

i usluga na kredit, u širem smislu uključuju i međunarodne jednostrane transfere.

U ekonomskim odnosima jedne zemlje, odnosno nacionalne privrede, sa svijetom, mogu se
razlikovati

3 osnovne vrste transakcija

i to:

1. Izvor i uvoz robe i usluga
2. Izvoz i uvoz kapitala i novca
3. Jednostrani transferi.

Pri izvozu i uvozu robe i usluga dolazi do istovremenog prenosa finansijskih sredstava u
suprotnom smjeru, odmah, ili u određenom roku i tada se radi o

međunarodnim plaćanjima

Uvozom i izvozom kapitala i novca dolazi do prenosa vrijednosti iz jedne zemlje u drugu, a
ovo je praćeno naknadnim obrnutim tokom sredstava kroz otplate kredita i kamate, isplatu
dividendi i profita, reparaciju kapitala itd.

Kod

jednostranih transfera

dolazi do prenosa robe, usluga, kapitala i novca iz jedne zemlje u

drugu, ali nakon toga se slijedi obrnuti tok sredstava.

Cilj međunarodnog poslovnog finansiranja

je, s jedne strane obezbjeđenje potrebnog iznosa i

najpovoljnije strukture sredstava iz međunarodnih izvora za ostvarivanje poslovnih ciljeva i
poduhvata i, s druge strane, ekonomski najracionalnija ulaganja slobodnih sredstava kroz
međunarodne transakcije.

3.Struktura međunarodnog projektnog finansiranja

Projektno finansiranje

se u izvjesnim slučajevima naziva i struktuirano finansiranje, zato što

zahtijeva takvo strukturiranje (kombinovanje) zaduženja i spostvenog kapitala tako da
gotovinski tok projketa može direktno adekvatno da servisira zaduženja projekta.

Osnovni

elementi modela projektnog servisiranja

su:

Da se radi o načinu finansiranja projekta uglavnom veće vrijednosti

Bazira se na obezbjeđenju eksternih izvora finansiranja, a u manjoj mjeri na
sopstvenom kapitalu

Da zajmodavci kod svog opredjeljenja za investiciju primarno posmatraju budući
gotovinski tok i prihode projekta kao izvor za otplatu njegovog zaduženja, a na
imovinu projekta kao na sredstvo za otplatu ovog zaduženja

Da ne postoji pravo regresa zajmodavca ili je ono ograničeno da se kroz obaveze ili
garancije sponzora ili trećih lica kreditni rizik projekta čini prihvatljivim za njegove
zajmodavce

Da je krajnji cilj projektnog finansiranja da se aranžira finansiranje projekta koji će
koristiti sponzorima projekta, a da se istovremeno to finansiranje ne odražava na
njegov kreditni bonitet i bilans.

4. Učesnici u međunarodnom poslovnom finansiranju

Glavni učesnici u projeknom finansiranju su

Sponzori i

Finansijeri projekta.

Sponzor projekta

je strana koja „stoji iza“ projekta i predstavlja njegovu „pokretačku snagu“.

To može biti vlada zemlje domaćina projekta koja njegovom realizacijom ostvaruje neke
racionalne ili razvojne ciljeve. Za sponzora ili vlasnika projekta je ključna neka korist koja se
ostvaruje realizacijom projekta. Sponzor projekta se može pojaviti i u ulozi divelopera
projekta koji razvija projekat sa ciljem da se on dovede u fazu podnošljivosti za finansiranje i
realizaciju.

U ulozi

finansijera projekta

mogu se pojaviti:

Banke,

Finansijske kompanije,

Investicioni fondovim

Institucionalni investitori,

Lokalne banke,

Agencije za kreditiranjje izvoza itd.

Kao značajni

učesnici u projektnom finansiranju

javljaju se još:

Projektna kompanija i

Konzorcijum izvođača radova.

5. Osnovni motivi učesnika u međunarodnom poslovnom finansiranju

Osnovni ciljevi koje kompanije kao sponzor projekta želi da ostvari kroz projektno
finansiranje:

Da obezbjedi sredstva za finansiranje velike kapitalne investicije iz spoljnih izvora,

Da realizuje projekte koje bi na drugi način bilo nemoguće finansirati,

Da prenesu rizik sa sponzora na projekat,

Da podijeli investicioni rizik,

Da stekne ili zadrži pristup određenom tržištu,

Da mininizira sopstveno vlasničko ulaganje,

Da se obezbjede garancije za projekat koje sam sponzor ne bi mogao da dobije,

BOT je ugovorni aranžman gdje entitet privatnog sektora preuzima na sebe izgradnju
određenog infrastrukturnog objekta, uključujući: projektovanje i finansiranjem kao i njegovo
održavanje i korištenje po izgradnji.

BOT model finansiranja projekta ima brojne potencijalne prednosti i djelotvorna je alternativa
u mnogim zemljama sa tradicionalnim pristupom u korištenju zaduženja države ili državnog
budžeta, pri čemu, za razliku od potpune privatizacije pojedinih projekata, ovdje vlada
zadržava strategijsku kontrolu nad projektom koji poslije određenog vremena prelazi u
vlasništvo javnog sektora.

Međutim, BOT model je vrlo kompleksan zahvat sa finansijske i pravne tačke gledišta i
potrebno je dosta vremena da se razvije i realizuje. On traži značajno involviranje vlade
zemlje domaćina i njenu podršku. Ujedno traži povoljnu političku i ekonomsku klimu,
definisano i stabilno pravno i institucionalno okruženje, kao i niz drugih preduslova koje
normalno očekuje strani investitor.

Sam termin BOT nastao je od početnih slova engleske riječi build (izgraditi), operate
(upravljati, voditi), transfer (prenijeti i koristi se uglavnom kao svodni termin za ovaj model
projektnog finansiranja koji ima više različitih modaliteta, a to su:

BOO (Build, oun and operate), tj (izgradi, posjeduj i predaj) je ugovorni aranžman
gdje privatna kompanija preuzima na sebe izgradnju određenog infrastrukturnog
objekta, uključujući i finansiranje, kao i njegovo održavanje i korištenje po izgradnji;

BTL (Build, transfer and lease), tj (izgradi, predaj i iznajmi) je ugovorni aranžman
kojim   privatna   kompanija   preuzima   na   sebe   izgradnju   i   finansiranje   izgradnje
određenog   infrastrukturnog   objekta,   podrazumijevajući   prekoračenja   troškova,
kašnjenje   i   specifične   rizike   za   performanse   projekta.   Kada   je   objekat   testiran   i
primljen, njegovo vlasništvo se prenosi na državne agencije na privatnu kompaniju na
osnovu ugovora o zakupu (lizing).

BOK (Build, operate and

??), tj (izgradi, ....?)

je ugovorni aranžman gdje privatna

kompanija preuzima na sebe izgradnju određenog infrastrukturnog objekta,
uključujući njegovo finansiranje i korištenje po izgradnji, privatna kompanija vodi
objekat u određenom vremenskom periodu u kome je dozvoljeno da korisnicima
naplaćuje odgovarajuće naknade i druge troškove, da povrati investirana sredstva u
izgradnji projekta, kao i da podmiri troškove održavanja i vođenja objekta, uključujući
i razuman profit. Na kraju utvrđenog perioda privatna kompanija ima pravo da traži
onbavljanje koncesije.

ROO   (Rehabilitate,   own   and   operate)   tj   (popravi,   posjeduj   i   koristi)   je   ugovorni
aranžman kojim se postojeći infrastrukturni objekat predaje poslovnoj kompaniji da ga
popravi   i   dovede   u   puno   funkcionalno   stanje,   kao   i   da   ga   vodi   i   održava   bez
vremenskog   ograničenja   u   pogledu   prava   raspologanja.   Privatna   kompanija   koristi
objekat u skladu sa ugovorom.

ROT (Rehabilitate, operate and transfer), tj (popravi, vodi i predaj) je ugovorni
aranžman kojim se postojeći infrstrukturni objekat predaje privatnoj kompaniji radi
popravke i dovođenja u puno funkcionalno stanje, kao i vođenje i održavanje u
određenom vremenskom periodu, a po isteku tog perioda objekat se predaje vladinoj
agenciji ili novoj privatnoj kompaniji izabranoj na bazi javne licitacije.

Postoje i drugi modeli, a to su: BTO, BOOT, BOOM i dr.

8. Prednosti i nedostaci u realizaciji BOT modela

Potencijalne prednosti BOT modela za vladu zamlje domaćina mogu se sumirati u sljedećem:

Korištenje finansiranja javnog sektora da bi se obezbjedio novi izvor kapitala koji
smanjuje javno zaduženje i direktne izdatke i može da poboljša kreditni rejting banke;

Sposobnost da ubrza razvoj projekata koji bi u protivnom morali da čekaju na
realizaciju i da ujedno konkuriše na ograničena sredstva iz javnih izvora,

Koristi se kapital privatnog sektora, njegova inicijativa i know how da bi se smanjili
troškovi projekta, skratili rokovi izvođenja i poboljšala operativna efikasnost;

Ostvaruje se realokacija rizika projekta i njegovog tereta sa javnog na privatni sektor,

Uključivanje privatnih sponzora i iskusnih komercijalnih zajmodavaca omogućava
svestrano sagledavanje projekta dodatni je pokazatelj njegove izvodljivosti,

Realizuje se transfer tehnologije, obuka lokalnog personala i razvoj lokalnog tržišta
kapitala,

Vlada zadržava stratešku kontrolu nad projektoom, koji se transferiše javnom sektoru
na kraju ugovorenog perioda,

Omogućava se formiranje kriterijuma prema kojima će se mjeriti efikasnost sličnih
projekata u javnom sektoru i ujedno omogućiti da se unaprijedi menadžment javnog
sektora.

Problemi koji se mogu pojaviti u realizaciji BOT modela su:

Kompleksna ugovorna i finansijska struktura BOT modela i veliki broj strana
uključenih u proces razvoja projekta,

Relativno neiskustvo neke od strana, prije svega vlade zemlje domaćina u razvoju
BOT modela,

Nedostatak adekvatne pravne regulative,

Nedostatak jasno definisanih projektnih okvira, uključujući i nedovoljno jasne ciljeve
vlade zemlje domaćina,

Nedostatak jasnih kriterijuma za ocjenu ponuda,

Nedostatak nezavisno urađene studije izvodljivosti koja bi trebala da potvrdi da je
projekat izvodljiv,

Nedostatak standardizovanih projektnih sporazuma i standardizovane tenderske
dokumentacije,

Nedostatak adekvatno formulisanog metoda predkvalifikacije ponuđača, sa ciljem da
se ograniči njihov broj i smanji rizik,

Nedostatak jasno formulisanih procedura za nabavke u vezi sa projektom,

Prolongirani i neizvjesni ishodi pregovora sa ponuđačem prije konačnog tendera.

9. Faze BOT projekta